న చైతన్మే ప్రియం పుత్ర శపే సత్యేన రాఘవ। ఛన్నయా చలితస్త్వస్మి స్త్రియా భస్మాగ్నికల్పయా
కానీ ఇది నాకు ఇష్టం లేదు కుమారుడా. నిజం మీద ప్రమాణం చేస్తూ చెబుతున్నాను రాఘవా, బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా ఉన్న ఆ స్త్రీ చేత మోసపోయాను.
వఞ్చనా యా తు లబ్ధా మే తాం త్వం నిస్తర్తుమిచ్ఛసి। అనయా వృత్తసాదిన్యా కైకేయ్యాభిప్రచోదితః
నాకు జరిగిన ఈ మోసాన్ని నీవు దాటి పోవాలని కోరుకుంటున్నావు. ధర్మం లేని ఆ కైకేయి పట్టుదలతో నిన్ను ప్రేరేపించింది.
న చైతదాశ్చర్యతమం యత్ త్వం జ్యేష్ఠః సుతో మమ। అపానృతకథం పుత్ర పితరం కర్తుమిచ్ఛసి
నీవు నా పెద్ద కుమారుడివి కావడం వల్ల నన్ను అబద్ధం చెప్పకుండా ఉంచాలని కోరుకోవడం ఆశ్చర్యంగా కాదు కుమారుడా.
అథ రామస్తదా శ్రుత్వా పితురార్తస్య భాషితమ్। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా దీనో వచనమబ్రవీత్
తండ్రి బాధతో చెప్పిన మాటలు విని, రాముడు తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో దుఃఖంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రాప్స్యామి యానద్య గుణాన్ కో మే శ్వస్తాన్ ప్రదాస్యతి। అపక్రమణమేవాతః సర్వకామైరహం వృణే
ఈ రోజు నేను ఏ సద్గుణాలు పొందగలను? రేపు వాటిని ఎవరు ఇస్తారు? అందుకే, అన్ని కోరికలను వదిలేసి, నేను వెళ్లిపోవడమే ఎంచుకుంటున్నాను.
ఇయం సరాష్ట్రా సజనా ధనధాన్యసమాకులా। మయా విసృష్టా వసుధా భరతాయ ప్రదీయతామ్
ఈ రాజ్యం, ప్రజలు, ధనం, ధాన్యంతో కూడిన భూమిని నేను వదిలేస్తున్నాను. దీనిని భరతునికి ఇవ్వండి.
వనవాసకృతా బుద్ధిర్న చ మేఽద్య చలిష్యతి। యస్తు యుద్ధే వరో దత్తః కైకేయ్యై వరద త్వయా
అడవిలో ఉండాలనే నా నిర్ణయం ఈ రోజు మారదు. యుద్ధంలో మీరు కైకేయికి ఇచ్చిన వరాన్ని తప్పక నెరవేర్చాలి.
దీయతాం నిఖిలేనైవ సత్యస్త్వం భవ పార్థివ। అహం నిదేశం భవతో యథోక్తమనుపాలయన్
మీరు ఇచ్చిన మాటను పూర్తిగా నెరవేర్చండి రాజా. నేను మీ ఆజ్ఞను యథావిధిగా పాటిస్తాను.
చతుర్దశ సమా వత్స్యే వనే వనచరైః సహ। మా విమర్శో వసుమతీ భరతాయ ప్రదీయతామ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో అడవివాసులతో కలిసి ఉంటాను. సందేహించకండి, భూమిని భరతునికి ఇవ్వండి.
నహి మే కాంక్షితం రాజ్యం సుఖమాత్మని వా ప్రియమ్। యథానిదేశం కర్తుం వై తవైవ రఘునన్దన
రాజ్యం నాకు కావాలి, సుఖం కావాలి, నాకు ఇష్టమైనదేదైనా కావాలి అన్న కోరిక లేదు. మీ ఆజ్ఞను పాటించడమే నాకు ముఖ్యమైనది రఘునందన.
అపగచ్ఛతు తే దుఃఖం మా భూర్బాష్పపరిప్లుతః। నహి క్షుభ్యతి దుర్ధర్షః సముద్రః సరితాం పతిః
మీ బాధ పోయిపోవాలి, కన్నీళ్లతో మునిగిపోవద్దు. నదులన్నింటికీ అధిపతైన సముద్రం ఎప్పుడూ కలవరపడదు.
నైవాహం రాజ్యమిచ్ఛామి న సుఖం న చ మేదినీమ్। నైవ సర్వానిమాన్ కామాన్ న స్వర్గం న చ జీవితుమ్
నాకు రాజ్యం కావాలి కాదు, సుఖం కాదు, భూమి కాదు, ఈ కోరికలేమీ కావాలి కాదు, స్వర్గం కూడా కాదు, ప్రాణాలు కూడా కావాలి కాదు.
త్వామహం సత్యమిచ్ఛామి నానృతం పురుషర్షభ। ప్రత్యక్షం తవ సత్యేన సుకృతేన చ తే శపే
నిజాయితీగా నిన్ను మాత్రమే కోరుకుంటున్నాను పురుషోత్తమా, అబద్ధం కాదు. నీ నిజాయితీ, నీ పుణ్యంతో నీ ముందు ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
న చ శక్యం మయా తాత స్థాతుం క్షణమపి ప్రభో। స శోకం ధారయస్వేమం నహి మేఽస్తి విపర్యయః
తండ్రిగారూ, నేను క్షణమంత కూడా ఉండలేను. ఈ దుఃఖాన్ని మీరు భరించండి. నా నిర్ణయం మారదు.
అర్థితో హ్యస్మి కైకేయ్యా వనం గచ్ఛేతి రాఘవ। మయా చోక్తం వ్రజామీతి తత్సత్యమనుపాలయే
కైకేయి అడిగినందువల్ల అడవికి వెళ్లాలని నేను ఒప్పుకున్నాను రాఘవా. నేను 'వెళ్తాను' అని చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆ మాటను నిజంగా నిలబెట్టుకుంటున్నాను.
మా చోత్కణ్ఠాం కృథా దేవ వనే రంస్యామహే వయమ్। ప్రశాన్తహరిణాకీర్ణే నానాశకునినాదితే
ప్రభూ, మీరు చింతించకండి. మేము అడవిలో సంతోషంగా ఉంటాం. అక్కడ మృదువైన జంతువులు, అనేక పక్షుల స్వరాలు, ప్రశాంతతతో నిండిన అడవి ఉంటుంది.
పితా హి దైవతం తాత దేవతానామపి స్మృతమ్। తస్మాద్ దైవతమిత్యేవ కరిష్యామి పితుర్వచః
నాన్నగారు దేవతలకంటే గొప్పవారు అని అందరూ గుర్తిస్తారు తాత. అందుకే ఆయన మాటను దేవతల ఆజ్ఞలా భావించి నేను పాటిస్తాను.
చతుర్దశసు వర్షేషు గతేషు నృపసత్తమ। పునర్ద్రక్ష్యసి మాం ప్రాప్తం సంతాపోఽయం విముచ్యతామ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, మీరు నన్ను తిరిగి చూసి ఈ బాధను వదిలేయండి.
యేన సంస్తమ్భనీయోఽయం సర్వో బాష్పకలో జనః। స త్వం పురుషశార్దూల కిమర్థం విక్రియాం గతః
పురుషశార్దూలా, మీరు అందరి కన్నీళ్లను ఆపాలని ఉండాలి. అలాంటిది మీరు ఎందుకు బాధకు లోనయ్యారు?
పురం చ రాష్ట్రం చ మహీ చ కేవలా మయా విసృష్టా భరతాయ దీయతామ్। అహం నిదేశం భవతోఽనుపాలయన్ వనం గమిష్యామి చిరాయ సేవితుమ్
పట్టణం, రాజ్యం, భూమిని నేను వదిలిపెడతాను. అవన్నీ భరతునికి ఇవ్వండి. నేను మీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఎక్కువ కాలం అడవిలో ఉంటాను.
మయా విసృష్టాం భరతో మహీమిమాం సశైలఖణ్డాం సపురోపకాననామ్। శివాసు సీమాస్వనుశాస్తు కేవలం త్వయా యదుక్తం నృపతే తథాస్తు తత్
నేను వదిలిన ఈ భూమిని, పర్వతాలు, పట్టణాలు, అరణ్యాలతో కూడినదాన్ని భరతుడు పాలించాలి. శుభమైన సరిహద్దుల్లో ఆయన పరిపాలించాలి. రాజా, మీరు చెప్పింది అట్లే జరగాలి.
న మే తథా పార్థివ ధీయతే మనో మహత్సు కామేషు న చాత్మనః ప్రియే। యథా నిదేశే తవ శిష్టసమ్మతే వ్యపైతు దుఃఖం తవ మత్కృతేఽనఘ
రాజా, నాకు గొప్ప సుఖాలు, నా ఇష్టమైనవి అంతగా ఆకర్షణ కలిగించవు. మీ ఆజ్ఞను, మేధావులు మెచ్చినదాన్ని పాటించడమే నాకు ముఖ్యమైనది. నా వల్ల మీకు కలిగిన బాధ పోయిపోవాలి.
తదద్య నైవానఘ రాజ్యమవ్యయం న సర్వకామాన్ వసుధాం న మైథిలీమ్। న చిన్తితం త్వామనృతేన యోజయన్ వృణీయ సత్యం వ్రతమస్తు తే తథా
కాబట్టి, నిష్కలంకుడా, నాకు ఈ రోజు రాజ్యం కావాలి అనిపించడం లేదు, భూమి సర్వసుఖాలతో కూడినదైనా, మైతిలీ అయినా కాదు. మిమ్మల్ని అబద్ధానికి బంధించి ఏదీ కోరను. మీకు సత్యమే వ్రతంగా ఉండాలి.
ఫలాని మూలాని చ భక్షయన్ వనే గిరీంశ్చ పశ్యన్ సరితః సరాంసి చ। వనం ప్రవిశ్యైవ విచిత్రపాదపం సుఖీ భవిష్యామి తవాస్తు నిర్వృతిః
ఫలాలు, మూలాలు తింటూ, పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు చూస్తూ, విచిత్రమైన వృక్షాలతో కూడిన అడవిలో ప్రవేశించి నేను సంతోషంగా ఉంటాను. మీకు శాంతి కలగాలి.
ఏవం స రాజా వ్యసనాభిపన్న- స్తాపేన దుఃఖేన చ పీడ్యమానః। ఆలిఙ్గ్య పుత్రం సువినష్టసంజ్ఞో భూమిం గతో నైవ చిచేష్ట కించిత్
అలా, ఆ రాజు విపత్తు, బాధతో మునిగిపోయి తన కుమారుడిని ఆలింగనం చేసి, స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోయాడు. ఏదీ కదలలేదు.
దేవ్యః సమస్తా రురుదుః సమేతా- స్తాం వర్జయిత్వా నరదేవపత్నీమ్। రుదన్ సుమన్త్రోఽపి జగామ మూర్చ్ఛాం హాహాకృతం తత్ర బభూవ సర్వమ్
అక్కడ రాజు భార్య కైకేయిని తప్ప మిగతా రాణులు అందరూ ఏడ్చారు. సుమంత్రుడు కూడా ఏడుస్తూ స్పృహ కోల్పోయాడు. అక్కడ అంతా హాహాకారంతో నిండిపోయింది.
thumb|పఞ్చత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చత్రింశః సర్గః ॥౨-
ముప్పై ఐదవ సర్గను వినండి.
తతో నిధూయ సహసా శిరో నిఃశ్వస్య చాసకృత్। పాణిం పాణౌ వినిష్పిష్య దన్తాన్ కటకటాయ్య చ
తర్వాత, ఆ వ్యక్తి అకస్మాత్తుగా తల ఊపి, పదే పదే ఊపిరి పీల్చి, చేతిని చేతిలో బిగించి, పళ్లను ముదిర్చాడు.
లోచనే కోపసంరక్తే వర్ణం పూర్వోచితం జహత్। కోపాభిభూతః సహసా సంతాపమశుభం గతః
కోపంతో కళ్లలో రక్తవర్ణం వచ్చి, మునుపటి వర్ణాన్ని కోల్పోయాడు. ఆగ్రహానికి లోనై, ఆకస్మికంగా తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాడు.
మనః సమీక్షమాణశ్చ సూతో దశరథస్య చ। కమ్పయన్నివ కైకేయ్యా హృదయం వాక్శరైః శితైః
రాజు మనసును గమనిస్తూ, సారథి పదాలు బాణాల్లా పదునుగా ఉండి, కైకేయి హృదయాన్ని కంపింపజేసినట్లు అనిపించింది.