ప్రతీక్షమాణమవ్యగ్రమనుజ్ఞాం జగతీపతేః। ఉవాచ రాజా సమ్ప్రేక్ష్య వనవాసాయ రాఘవమ్
రాఘవుడు రాజుని ప్రశాంతమైన అనుమతిని ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, రాజు అడవిలో నివాసం గురించీ అతనితో మాట్లాడాడు.
అహం రాఘవ కైకేయ్యా వరదానేన మోహితః। అయోధ్యాయాం త్వమేవాద్య భవ రాజా నిగృహ్య మామ్
రాఘవా! కైకేయి ఇచ్చిన వరానికి బంధితుడై, నేను మోసపోయాను. నువ్వే నన్ను నియంత్రించి, ఈ రోజు అయోధ్యలో రాజుగా ఉండాలి.
ఏవముక్తో నృపతినా రామో ధర్మభృతాం వరః। ప్రత్యువాచాఞ్జలిం కృత్వా పితరం వాక్యకోవిదః
ఇలా రాజు చెప్పగానే, ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, చేతులు జోడించి, తన తండ్రిని గౌరవంగా ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
భవాన్ వర్షసహస్రాయ పృథివ్యా నృపతే పతిః। అహం త్వరణ్యే వత్స్యామి న మే రాజ్యస్య కాంక్షితా
రాజా! మీరు వెయ్యేళ్ల పాటు భూమిపై పాలించాలి. నేను అడవిలో ఉంటాను. నాకు రాజ్యం మీద ఎలాంటి ఆశ లేదు.
నవ పఞ్చ చ వర్షాణి వనవాసే విహృత్య తే। పునః పాదౌ గ్రహీష్యామి ప్రతిజ్ఞాన్తే నరాధిప
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో గడిపిన తర్వాత, నా ప్రతిజ్ఞ పూర్తయినప్పుడు, మళ్లీ మీ పాదాలను తాకుతాను, నరాధిపా!
రుదన్నార్తః ప్రియం పుత్రం సత్యపాశేన సంయుతః। కైకేయ్యా చోద్యమానస్తు మిథో రాజా తమబ్రవీత్
బాధతో ఏడుస్తూ, నిజం నిబంధనకు బంధించబడి, కైకేయి ప్రేరణతో, రాజు తన ప్రియమైన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
శ్రేయసే వృద్ధయే తాత పునరాగమనాయ చ। గచ్ఛస్వారిష్టమవ్యగ్రః పన్థానమకుతోభయమ్
తండ్రి గారూ, మీ మేలు, అభివృద్ధి, మళ్లీ తిరిగి రావడానికి, మీరు భయపడకుండా, నిర్భయంగా, సురక్షితంగా ప్రయాణం చేయండి.
న హి సత్యాత్మనస్తాత ధర్మాభిమనసస్తవ। సంనివర్తయితుం బుద్ధిః శక్యతే రఘునన్దన
రఘువంశంలో జన్మించినవాడా, నిజాయితీతో, ధర్మాన్ని మనసులో పెట్టుకున్న మీ నిర్ణయాన్ని ఎవరూ మార్చలేరు.
అద్య త్విదానీం రజనీం పుత్ర మా గచ్ఛ సర్వథా। ఏకాహం దర్శనేనాపి సాధు తావచ్చరామ్యహమ్
కానీ నేడు రాత్రి నీవు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వెళ్లవద్దు నా కుమారుడా. కనీసం ఒక్క రోజు నీతో ఉండాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
దుష్కరం క్రియతే పుత్ర సర్వథా రాఘవ ప్రియ। త్వయా హి మత్ప్రియార్థం తు వనమేవముపాశ్రితమ్
ప్రియమైన రాఘవా, నీవు చేస్తున్నది నిజంగా చాలా కష్టం. నా కోసమే నీవు అడవిలో నివసించేందుకు సిద్ధమయ్యావు.
న చైతన్మే ప్రియం పుత్ర శపే సత్యేన రాఘవ। ఛన్నయా చలితస్త్వస్మి స్త్రియా భస్మాగ్నికల్పయా
కానీ ఇది నాకు ఇష్టం లేదు కుమారుడా. నిజం మీద ప్రమాణం చేస్తూ చెబుతున్నాను రాఘవా, బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా ఉన్న ఆ స్త్రీ చేత మోసపోయాను.
వఞ్చనా యా తు లబ్ధా మే తాం త్వం నిస్తర్తుమిచ్ఛసి। అనయా వృత్తసాదిన్యా కైకేయ్యాభిప్రచోదితః
నాకు జరిగిన ఈ మోసాన్ని నీవు దాటి పోవాలని కోరుకుంటున్నావు. ధర్మం లేని ఆ కైకేయి పట్టుదలతో నిన్ను ప్రేరేపించింది.
న చైతదాశ్చర్యతమం యత్ త్వం జ్యేష్ఠః సుతో మమ। అపానృతకథం పుత్ర పితరం కర్తుమిచ్ఛసి
నీవు నా పెద్ద కుమారుడివి కావడం వల్ల నన్ను అబద్ధం చెప్పకుండా ఉంచాలని కోరుకోవడం ఆశ్చర్యంగా కాదు కుమారుడా.
అథ రామస్తదా శ్రుత్వా పితురార్తస్య భాషితమ్। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా దీనో వచనమబ్రవీత్
తండ్రి బాధతో చెప్పిన మాటలు విని, రాముడు తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో దుఃఖంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రాప్స్యామి యానద్య గుణాన్ కో మే శ్వస్తాన్ ప్రదాస్యతి। అపక్రమణమేవాతః సర్వకామైరహం వృణే
ఈ రోజు నేను ఏ సద్గుణాలు పొందగలను? రేపు వాటిని ఎవరు ఇస్తారు? అందుకే, అన్ని కోరికలను వదిలేసి, నేను వెళ్లిపోవడమే ఎంచుకుంటున్నాను.
ఇయం సరాష్ట్రా సజనా ధనధాన్యసమాకులా। మయా విసృష్టా వసుధా భరతాయ ప్రదీయతామ్
ఈ రాజ్యం, ప్రజలు, ధనం, ధాన్యంతో కూడిన భూమిని నేను వదిలేస్తున్నాను. దీనిని భరతునికి ఇవ్వండి.
వనవాసకృతా బుద్ధిర్న చ మేఽద్య చలిష్యతి। యస్తు యుద్ధే వరో దత్తః కైకేయ్యై వరద త్వయా
అడవిలో ఉండాలనే నా నిర్ణయం ఈ రోజు మారదు. యుద్ధంలో మీరు కైకేయికి ఇచ్చిన వరాన్ని తప్పక నెరవేర్చాలి.
దీయతాం నిఖిలేనైవ సత్యస్త్వం భవ పార్థివ। అహం నిదేశం భవతో యథోక్తమనుపాలయన్
మీరు ఇచ్చిన మాటను పూర్తిగా నెరవేర్చండి రాజా. నేను మీ ఆజ్ఞను యథావిధిగా పాటిస్తాను.
చతుర్దశ సమా వత్స్యే వనే వనచరైః సహ। మా విమర్శో వసుమతీ భరతాయ ప్రదీయతామ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో అడవివాసులతో కలిసి ఉంటాను. సందేహించకండి, భూమిని భరతునికి ఇవ్వండి.
నహి మే కాంక్షితం రాజ్యం సుఖమాత్మని వా ప్రియమ్। యథానిదేశం కర్తుం వై తవైవ రఘునన్దన
రాజ్యం నాకు కావాలి, సుఖం కావాలి, నాకు ఇష్టమైనదేదైనా కావాలి అన్న కోరిక లేదు. మీ ఆజ్ఞను పాటించడమే నాకు ముఖ్యమైనది రఘునందన.
అపగచ్ఛతు తే దుఃఖం మా భూర్బాష్పపరిప్లుతః। నహి క్షుభ్యతి దుర్ధర్షః సముద్రః సరితాం పతిః
మీ బాధ పోయిపోవాలి, కన్నీళ్లతో మునిగిపోవద్దు. నదులన్నింటికీ అధిపతైన సముద్రం ఎప్పుడూ కలవరపడదు.
నైవాహం రాజ్యమిచ్ఛామి న సుఖం న చ మేదినీమ్। నైవ సర్వానిమాన్ కామాన్ న స్వర్గం న చ జీవితుమ్
నాకు రాజ్యం కావాలి కాదు, సుఖం కాదు, భూమి కాదు, ఈ కోరికలేమీ కావాలి కాదు, స్వర్గం కూడా కాదు, ప్రాణాలు కూడా కావాలి కాదు.
త్వామహం సత్యమిచ్ఛామి నానృతం పురుషర్షభ। ప్రత్యక్షం తవ సత్యేన సుకృతేన చ తే శపే
నిజాయితీగా నిన్ను మాత్రమే కోరుకుంటున్నాను పురుషోత్తమా, అబద్ధం కాదు. నీ నిజాయితీ, నీ పుణ్యంతో నీ ముందు ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
న చ శక్యం మయా తాత స్థాతుం క్షణమపి ప్రభో। స శోకం ధారయస్వేమం నహి మేఽస్తి విపర్యయః
తండ్రిగారూ, నేను క్షణమంత కూడా ఉండలేను. ఈ దుఃఖాన్ని మీరు భరించండి. నా నిర్ణయం మారదు.
అర్థితో హ్యస్మి కైకేయ్యా వనం గచ్ఛేతి రాఘవ। మయా చోక్తం వ్రజామీతి తత్సత్యమనుపాలయే
కైకేయి అడిగినందువల్ల అడవికి వెళ్లాలని నేను ఒప్పుకున్నాను రాఘవా. నేను 'వెళ్తాను' అని చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆ మాటను నిజంగా నిలబెట్టుకుంటున్నాను.
మా చోత్కణ్ఠాం కృథా దేవ వనే రంస్యామహే వయమ్। ప్రశాన్తహరిణాకీర్ణే నానాశకునినాదితే
ప్రభూ, మీరు చింతించకండి. మేము అడవిలో సంతోషంగా ఉంటాం. అక్కడ మృదువైన జంతువులు, అనేక పక్షుల స్వరాలు, ప్రశాంతతతో నిండిన అడవి ఉంటుంది.
పితా హి దైవతం తాత దేవతానామపి స్మృతమ్। తస్మాద్ దైవతమిత్యేవ కరిష్యామి పితుర్వచః
నాన్నగారు దేవతలకంటే గొప్పవారు అని అందరూ గుర్తిస్తారు తాత. అందుకే ఆయన మాటను దేవతల ఆజ్ఞలా భావించి నేను పాటిస్తాను.
చతుర్దశసు వర్షేషు గతేషు నృపసత్తమ। పునర్ద్రక్ష్యసి మాం ప్రాప్తం సంతాపోఽయం విముచ్యతామ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, మీరు నన్ను తిరిగి చూసి ఈ బాధను వదిలేయండి.
యేన సంస్తమ్భనీయోఽయం సర్వో బాష్పకలో జనః। స త్వం పురుషశార్దూల కిమర్థం విక్రియాం గతః
పురుషశార్దూలా, మీరు అందరి కన్నీళ్లను ఆపాలని ఉండాలి. అలాంటిది మీరు ఎందుకు బాధకు లోనయ్యారు?
పురం చ రాష్ట్రం చ మహీ చ కేవలా మయా విసృష్టా భరతాయ దీయతామ్। అహం నిదేశం భవతోఽనుపాలయన్ వనం గమిష్యామి చిరాయ సేవితుమ్
పట్టణం, రాజ్యం, భూమిని నేను వదిలిపెడతాను. అవన్నీ భరతునికి ఇవ్వండి. నేను మీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఎక్కువ కాలం అడవిలో ఉంటాను.