ఉద్యానాని పరిత్యజ్య క్షేత్రాణి చ గృహాణి చ। ఏకదుఃఖసుఖా రామమనుగచ్ఛామ ధార్మికమ్
తోటలు, పొలాలు, ఇళ్ళు అన్నీ వదిలిపెట్టి, సుఖదుఃఖాల్లో ఒక్కటై, ధార్మికుడైన రాముని వెంట వెళ్ళిపోదాం.
సముద్ధృతనిధానాని పరిధ్వస్తాజిరాణి చ। ఉపాత్తధనధాన్యాని హృతసారాణి సర్వశః
సముద్రంలో దాచిన ధనాలు, పాడయిన ప్రాంగణాలు, కూడబెట్టిన ధనం, ధాన్యం—ఇవన్నీ పూర్తిగా విలువ కోల్పోవాలి.
రజసాభ్యవకీర్ణాని పరిత్యక్తాని దైవతైః। మూషకైః పరిధావద్భిరుద్బిలైరావృతాని చ
ధూళితో కప్పబడి, దేవతలు వదిలేసినవి, ఎలుకలు పరుగెత్తుతూ, వాటి బుర్రలతో నిండినవి అవ్వాలి.
అపేతోదకధూమాని హీనసమ్మార్జనాని చ। ప్రణష్టబలికర్మేజ్యామన్త్రహోమజపాని చ
నీరు, పొగ లేకుండా, శుభ్రత లేకుండా, పన్నులు, యజ్ఞాలు, మంత్రాలు, హోమాలు, జపాలు అన్నీ పోయినవి కావాలి.
దుష్కాలేనేవ భగ్నాని భిన్నభాజనవన్తి చ। అస్మత్త్యక్తాని కైకేయీ వేశ్మాని ప్రతిపద్యతామ్
కఠిన కాలంలో పగిలినట్టు, బండెలు పగిలినట్టు, మనం వదిలిన ఇళ్ళను కైకేయి స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు.
వనం నగరమేవాస్తు యేన గచ్ఛతి రాఘవః। అస్మాభిశ్చ పరిత్యక్తం పురం సమ్పద్యతాం వనమ్
రాఘవుడు ఎక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడ అడవి నగరంగా మారాలి; మనం వదిలిన నగరం అడవిగా మారిపోవాలి.
బిలాని దంష్ట్రిణః సర్వే సానూని మృగపక్షిణః। త్యజన్త్వస్మద్భయాద్భీతా గజాః సింహా వనాన్యపి
మనం భయపెట్టినందుకు, అన్ని రకాల పాములు, అడవి జంతువులు, పక్షులు, ఏనుగులు, సింహాలు కూడా అడవిని వదిలిపోవాలి.
అస్మత్త్యక్తం ప్రపద్యన్తు సేవ్యమానం త్యజన్తు చ। తృణమాంసఫలాదానాం దేశం వ్యాలమృగద్విజమ్
మనం వదిలినదాన్ని వారు తీసుకోగలరు, మనం నివసించే చోటు వారు వదిలేయాలి—పుల్ల, మాంసం, పండ్లు, అడవి జంతువులు, పక్షుల దేశాన్ని.
ప్రపద్యతాం హి కైకేయీ సపుత్రా సహ బాన్ధవైః। రాఘవేణ వయం సర్వే వనే వత్స్యామ నిర్వృతాః
కైకేయి తన కుమారులతో, బంధువులతో కలిసి ఈ రాజ్యం స్వాధీనం చేసుకోగలదు; మనమంతా రాఘవునితో అడవిలో సంతోషంగా జీవించగలం.
ఇత్యేవం వివిధా వాచో నానాజనసమీరితాః। శుశ్రావ రాఘవః శ్రుత్వా న విచక్రేఽస్య మానసమ్
ఇలా అనేక జనం పలికిన మాటలు రాఘవుడు విన్నాడు; అయినా అతని మనసు ఏమాత్రం动లేకపోయింది.
స తు వేశ్మ పునర్మాతుః కైలాసశిఖరప్రభమ్। అభిచక్రామ ధర్మాత్మా మత్తమాతఙ్గవిక్రమః
ఆ ధర్మబద్ధుడు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగు నడకలా, కైలాస శిఖరంలా ప్రకాశించే తన తల్లి ఇంటివైపు అడుగులు వేసాడు.
వినీతవీరపురుషం ప్రవిశ్య తు నృపాలయమ్। దదర్శావస్థితం దీనం సుమన్త్రమవిదూరతః
వీరులు నివసించే రాజభవనంలోకి ప్రవేశించిన రాముడు, అక్కడే దగ్గరగా, మనసు మందమైన సుమంత్రుడిని చూసాడు.
ప్రతీక్షమాణోఽభిజనం తదార్త- మనార్తరూపః ప్రహసన్నివాథ। జగామ రామః పితరం దిదృక్షుః పితుర్నిదేశం విధివచ్చికీర్షుః
తాను బాధపడకపోయినా, అక్కడ ఉన్న విచారంలో ఉన్న ప్రజలను కాస్త వేచి చూసి, చిరునవ్వుతో రాముడు తన తండ్రిని చూడాలని, ఆయన ఆజ్ఞను పాటించాలని ముందుకు వెళ్లాడు.
తత్పూర్వమైక్ష్వాకసుతో మహాత్మా రామో గమిష్యన్ నృపమార్తరూపమ్। వ్యతిష్ఠత ప్రేక్ష్య తదా సుమన్త్రం పితుర్మహాత్మా ప్రతిహారణార్థమ్
అప్పుడు ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టిన మహాత్ముడు రాముడు, దుఃఖంలో ఉన్న రాజును చూడడానికి వెళ్లబోతూ, అక్కడ ఉన్న సుమంత్రుడిని చూసి, తండ్రికి తన రాకను తెలియజేయమని ఆగిపోయాడు.
పితుర్నిదేశేన తు ధర్మవత్సలో వనప్రవేశే కృతబుద్ధినిశ్చయః। స రాఘవః ప్రేక్ష్య సుమన్త్రమబ్రవీ- న్నివేదయస్వాగమనం నృపాయ మే
తండ్రి ఆజ్ఞను గౌరవించి, అడవిలోకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్న రాఘవుడు, సుమంత్రుడిని చూసి, 'నన్ను వచ్చినట్టు రాజుకు తెలియజేయి' అని అన్నాడు.
thumb|చతుస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే చతుస్త్రింశః సర్గః ॥౨-
ఇప్పుడు ముప్పత్తినాల్గవ అధ్యాయం వినండి.
తతః కమలపత్రాక్షః శ్యామో నిరుపమో మహాన్। ఉవాచ రామస్తం సూతం పితురాఖ్యాహి మామితి
అప్పుడా కమలదళ నేత్రుడు, నలుపు వర్ణుడైన, అపూర్వమైన రాముడు, సారథిని చూసి, 'నన్ను వచ్చినట్టు నాన్నగారికి చెప్పు' అని అన్నాడు.
స రామప్రేషితః క్షిప్రం సంతాపకలుషేన్ద్రియమ్। ప్రవిశ్య నృపతిం సూతో నిఃశ్వసన్తం దదర్శ హ
రాముడు పంపిన సారథి, త్వరగా రాజు వద్దకు వెళ్లి, దుఃఖంతో ఇంద్రియాలు మందమైన రాజును, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉన్నట్టు చూశాడు.
ఉపరక్తమివాదిత్యం భస్మచ్ఛన్నమివానలమ్। తటాకమివ నిస్తోయమపశ్యజ్జగతీపతిమ్
ఆ సారథి, భూమిపతిని, ఎర్రబడిన సూర్యుడిలా, బూడిదతో కప్పబడిన అగ్నిలా, నీరు లేని చెరువులా చూశాడు.
ఆబోధ్య చ మహాప్రాజ్ఞః పరమాకులచేతనమ్। రామమేవానుశోచన్తం సూతః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్
అతని మేల్కొలిపి, మహాప్రజ్ఞుడైన రాజు, మనసు చాలా కలవరంగా ఉండగా, రాముని గురించి మాత్రమే విచారిస్తూ ఉండగా, సారథి చేతులు జోడించి పలికాడు.
తం వర్ధయిత్వా రాజానం పూర్వం సూతో జయాశిషా। భయవిక్లవయా వాచా మన్దయా శ్లక్ష్ణయాబ్రవీత్
ముందుగా సారథి, జయశుభాకాంక్షతో రాజును అభివాదించి, భయంతో, మృదువుగా, నెమ్మదిగా మాట్లాడాడు.
అయం స పురుషవ్యాఘ్రో ద్వారి తిష్ఠతి తే సుతః। బ్రాహ్మణేభ్యో ధనం దత్త్వా సర్వం చైవోపజీవినామ్
'పురుషశార్దూలుడైన మీ కుమారుడు ద్వారంలో నిలబడి ఉన్నాడు. బ్రాహ్మణులకు, తన ఆధీనంలో ఉన్నవారందరికీ ధనం ఇచ్చాడు.'
స త్వాం పశ్యతు భద్రం తే రామః సత్యపరాక్రమః। సర్వాన్ సుహృద ఆపృచ్ఛ్య త్వాం హీదానీం దిదృక్షతే
'మీకు శుభం కలగాలి! సత్యపరుడు రాముడు మిమ్మల్ని చూడాలని ఉన్నాడు. స్నేహితులందరితో వీడ్కోలు చెప్పి, ఇప్పుడు మిమ్మల్ని చూడాలని కోరుతున్నాడు.'
గమిష్యతి మహారణ్యం తం పశ్య జగతీపతే। వృతం రాజగుణైః సర్వైరాదిత్యమివ రశ్మిభిః
'అతడు మహావనానికి వెళ్లబోతున్నాడు. భూమిపతీ, అన్ని రాజధర్మాలతో అలంకరించబడి, కిరణాలతో ప్రకాశించే సూర్యుడిలా ఉన్న రాముని చూడండి.'
స సత్యవాక్యో ధర్మాత్మా గామ్భీర్యాత్ సాగరోపమః। ఆకాశ ఇవ నిష్పఙ్కో నరేన్ద్రః ప్రత్యువాచ తమ్
అప్పుడు సత్యవాక్యుడు, ధర్మాత్ముడు, సముద్రంలా లోతైన మనసున్న రాజు, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉన్నవాడు, సారథిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
సుమన్త్రానయ మే దారాన్ యే కేచిదిహ మామకాః। దారైః పరివృతః సర్వైర్ద్రష్టుమిచ్ఛామి రాఘవమ్
'సుమంత్రా, ఇక్కడ ఉన్న నా భార్యలందరినీ తీసుకురా. వారందరితో కలిసి నేను రాఘవుణ్ణి చూడాలనుకుంటున్నాను.'
సోఽన్తఃపురమతీత్యైవ స్త్రియస్తా వాక్యమబ్రవీత్। ఆర్యో హ్వయతి వో రాజా గమ్యతాం తత్ర మా చిరమ్
అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, సుమంత్రుడు ఆ స్త్రీలకు, 'ఆర్యుడు అయిన రాజు మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నారు. ఆలస్యం చేయకుండా అక్కడికి వెళ్లండి' అని చెప్పాడు.
ఏవముక్తాః స్త్రియః సర్వాః సుమన్త్రేణ నృపాజ్ఞయా। ప్రచక్రముస్తద్ భవనం భర్తురాజ్ఞాయ శాసనమ్
రాజు ఆజ్ఞతో సుమంత్రుడు చెప్పినట్టు, ఆ స్త్రీలందరూ తమ భర్త ఆదేశాన్ని పాటిస్తూ ఆ భవనానికి వెళ్లడం ప్రారంభించారు.
అర్ధసప్తశతాస్తత్ర ప్రమదాస్తామ్రలోచనాః। కౌసల్యాం పరివార్యాథ శనైర్జగ్ముర్ధృతవ్రతాః
అక్కడ తామ్రవర్ణ కళ్లతో కూడిన మూడున్నర వందల మంది స్త్రీలు, వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, కౌసల్యను చుట్టుముట్టి, మెల్లగా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
ఆగతేషు చ దారేషు సమవేక్ష్య మహీపతిః। ఉవాచ రాజా తం సూతం సుమన్త్రానయ మే సుతమ్
ఆ స్త్రీలు వచ్చాక, రాజు వారిని చూసి, సారథి దగ్గరకి ఇలా అన్నాడు: 'సుమంత్రా, నా కుమారుణ్ని తీసుకుని రా.'