యదర్థం ప్రతిషేధో మే క్రియతే గన్తుమిచ్ఛతః। ఏతదిచ్ఛామి విజ్ఞాతుం సంశయో హి మమానఘ
నేను వెళ్లాలని కోరుకుంటున్న నన్ను ఎందుకు ఆపుతున్నారు? దీనికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను, నిస్సంశయంగా చెప్పండి.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రామో లక్ష్మణమగ్రతః। స్థితం ప్రాగ్గామినం ధీరం యాచమానం కృతాఞ్జలిమ్
అప్పుడు మహాతేజస్వి రాముడు, తన ముందు నిలబడి, చేతులు జోడించి, ధైర్యంగా అడుగుతున్న లక్ష్మణుడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
స్నిగ్ధో ధర్మరతో ధీరః సతతం సత్పథే స్థితః। ప్రియః ప్రాణసమో వశ్యో విజేయశ్చ సఖా చ మే
స్నేహభావంతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, ధైర్యవంతుడైన, ఎప్పుడూ సత్పథంలో నిలిచినవాడు, ప్రాణం లాంటివాడు, వినయంగా ఉండే వాడు, విజేత, నాకు మంచి స్నేహితుడు.
మయాద్య సహ సౌమిత్రే త్వయి గచ్ఛతి తద్వనమ్। కో భజిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం వా యశస్వినీమ్
సౌమిత్రి, నువ్వు నాతో కలిసి ఈ రోజు ఆ అడవికి వెళ్తే, కౌసల్య లేదా యశస్సుతో ఉన్న సుమిత్రకు ఎవరు సేవ చేస్తారు?
అభివర్షతి కామైర్యః పర్జన్యః పృథివీమివ। స కామపాశపర్యస్తో మహాతేజా మహీపతిః
ఎలా మేఘం భూమిపై వాంఛలను వర్షిస్తుందో, అలాగే మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాజు కూడా కోరికల బంధనంలో చిక్కుకున్నాడు.
సా హి రాజ్యమిదం ప్రాప్య నృపస్యాశ్వపతేః సుతా। దుఃఖితానాం సపత్నీనాం న కరిష్యతి శోభనమ్
ఈ రాజ్యాన్ని పొందిన గుర్రాల అధిపతి కుమార్తె, బాధపడుతున్న ఇతర భార్యలకు మంచిని చేయదు.
న భరిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం చ సుదుఃఖితామ్। భరతో రాజ్యమాసాద్య కైకేయ్యాం పర్యవస్థితః
భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, కైకేయితో కలిసి ఉండి, కౌసల్యా, సుమిత్రా ఇద్దరినీ, ముఖ్యంగా తీవ్రంగా బాధపడుతున్న సుమిత్రను, చూసుకోడు.
తామార్యాం స్వయమేవేహ రాజానుగ్రహణేన వా। సౌమిత్రే భర కౌసల్యాముక్తమర్థమముం చర
సౌమిత్రి, ఆ గొప్ప మనసున్న అమ్మను నీవే స్వయంగా చూసుకో, లేక రాజు అనుగ్రహంతో అయినా చూసుకో. కౌసల్యకు చెప్పిన ఈ బాధ్యతను నీవు నెరవేర్చు.
ఏవం మయి చ తే భక్తిర్భవిష్యతి సుదర్శితా। ధర్మజ్ఞగురుపూజాయాం ధర్మశ్చాప్యతులో మహాన్
ఇలా చేస్తే, నాపట్ల నీ భక్తి అందరికీ స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ధర్మాన్ని తెలిసిన పెద్దలను గౌరవించడంలో నీ ధర్మబద్ధత కూడా అపూర్వంగా, గొప్పగా నిలుస్తుంది.
ఏవం కురుష్వ సౌమిత్రే మత్కృతే రఘునన్దన। అస్మాభిర్విప్రహీణాయా మాతుర్నో న భవేత్ సుఖమ్
సౌమిత్రి, రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నా కోసం నీవు ఇలా చేయు. మనిద్దరం లేని బాధలో ఉన్న అమ్మకు సంతోషం తక్కువ కాకుండా చూడాలి.
ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః శ్లక్ష్ణయా గిరా। ప్రత్యువాచ తదా రామం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్
రాముడు మృదువుగా చెప్పిన మాటలు విని, మాటలలో నైపుణ్యం కలిగిన లక్ష్మణుడు, ఆ సమయంలో రామునితో ఇలా అన్నాడు.
తవైవ తేజసా వీర భరతః పూజయిష్యతి। కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ ప్రయతో నాస్తి సంశయః
నీ తేజస్సుతో, ఓ వీరా, భరతుడు కౌసల్యా, సుమిత్ర ఇద్దరినీ భక్తితో గౌరవిస్తాడు. ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
యది దుఃస్థో న రక్షేత భరతో రాజ్యముత్తమమ్। ప్రాప్య దుర్మనసా వీర గర్వేణ చ విశేషతః
ఓ వీరా, భరతుడు రాజ్యం పొందిన తర్వాత, అది న్యాయంగా పాలించక, మనసులో కలవరంతో, ముఖ్యంగా గర్వంతో ప్రవర్తిస్తే,
తమహం దుర్మతిం క్రూరం వధిష్యామి న సంశయః। తత్పక్షానపి తాన్ సర్వాంస్త్రైలోక్యమపి కిం తు సా
అలాంటి దుర్మార్గి, క్రూరహృదయుడైన భరతుడిని నేను ఖచ్చితంగా సంహరిస్తాను. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అతని పక్షంలో ఉన్నవారినీ, మూడు లోకాల్లో ఎవరైనా అయినా, వారినీ నేను విడిచిపెట్టను.
కౌసల్యా బిభృయాదార్యా సహస్రం మద్విధానపి। యస్యాః సహస్రం గ్రామాణాం సమ్ప్రాప్తముపజీవినామ్
ఆ మహనీయురాలైన కౌసల్యా, నా వంటి వెయ్యిమందిని పోషించగలదు. ఎందుకంటే, ఆమెకు వెయ్యి గ్రామాలు, వాటిలో జీవించే ప్రజలు అప్పగించబడ్డాయి.
తదాత్మభరణే చైవ మమ మాతుస్తథైవ చ। పర్యాప్తా మద్విధానాం చ భరణాయ మనస్వినీ
ఆ మనోధైర్యం గల మహిళ, తనకూ, నా తల్లికీ, నా వంటి వారికీ పోషణ కల్పించడంలో పూర్తిగా సమర్థురాలు.
కురుష్వ మామనుచరం వైధర్మ్యం నేహ విద్యతే। కృతార్థోఽహం భవిష్యామి తవ చార్థః ప్రకల్ప్యతే
నన్ను నీతో పాటు తీసుకెళ్ళు. ఇందులో ధర్మానికి విరుద్ధమైనదేమీ లేదు. నేను సంతృప్తిపొందుతాను, నీ కోరిక కూడా నెరవేరుతుంది.
ధనురాదాయ సగుణం ఖనిత్రపిటకాధరః। అగ్రతస్తే గమిష్యామి పన్థానం తవ దర్శయన్
పూర్ణంగా సిద్ధం చేసిన ధనుస్సుతో, తవ్వే యంత్రం, బుట్టతో కూడి, నేను ముందుగా నడుస్తూ నీకు దారి చూపిస్తాను.
ఆహరిష్యామి తే నిత్యం మూలాని చ ఫలాని చ। వన్యాని చ తథాన్యాని స్వాహార్హాణి తపస్వినామ్
ప్రతి రోజు నీకు మూలికలు, పండ్లు, అలాగే వనంలో దొరికే ఇతర మునులకు తగిన ఆహారాన్ని తెచ్చిపెడతాను.
భవాంస్తు సహ వైదేహ్యా గిరిసానుషు రంస్యసే। అహం సర్వం కరిష్యామి జాగ్రతః స్వపతశ్చ తే
నీవు సీతతో కలిసి కొండలపై ఆనందంగా విహరించవచ్చు. నీవు నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా నీకావసరమైన ప్రతిదీ నేను చేస్తాను.
రామస్త్వనేన వాక్యేన సుప్రీతః ప్రత్యువాచ తమ్। వ్రజాపృచ్ఛస్వ సౌమిత్రే సర్వమేవ సుహృజ్జనమ్
ఈ మాటలు విని రాముడు ఎంతో సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు: 'సౌమిత్రీ! నీవు వెళ్లి నీ స్నేహితులందరినీ వీడ్కోలు చెప్పు.'
యే చ రాజ్ఞో దదౌ దివ్యే మహాత్మా వరుణః స్వయమ్। జనకస్య మహాయజ్ఞే ధనుషీ రౌద్రదర్శనే
మహాత్ముడైన వరుణుడు స్వయంగా రాజుకు ఇచ్చిన ఆ రెండు దివ్యమైన, భయంకరమైన ధనుస్సులు జనకుని యజ్ఞంలో లభించాయి.
అభేద్యే కవచే దివ్యే తూణీ చాక్షయ్యసాయకౌ। ఆదిత్యవిమలాభౌ ద్వౌ ఖడ్గౌ హేమపరిష్కృతౌ
చీలనీయని దివ్య కవచం, ఎప్పటికీ తరుగని రెండు బాణంపెట్టెలు, సూర్యుని వలె ప్రకాశించే రెండు బంగారు అలంకారాల తల్వారలు కూడా ఉన్నాయి.
స సుహృజ్జనమామన్త్ర్య వనవాసాయ నిశ్చితః। ఇక్ష్వాకుగురుమాగమ్య జగ్రాహాయుధముత్తమమ్
అతడు తన స్నేహితులను వీడ్కోలు చెప్పి, అరణ్యవాసానికి నిశ్చయించుకుని, ఇక్ష్వాకుల గురువుని దగ్గరకు వెళ్లి ఆ ఉత్తమ ఆయుధాలను స్వీకరించాడు.
తద్ దివ్యం రాజశార్దూలః సత్కృతం మాల్యభూషితమ్। రామాయ దర్శయామాస సౌమిత్రిః సర్వమాయుధమ్
సౌమిత్రి ఆ దివ్య ఆయుధాలను, పూలమాలలతో అలంకరించి, గౌరవపూర్వకంగా రామునికి చూపించాడు.
తమువాచాత్మవాన్ రామః ప్రీత్యా లక్ష్మణమాగతమ్। కాలే త్వమాగతః సౌమ్య కాంక్షితే మమ లక్ష్మణ
ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన రాముడు, ప్రేమతో వచ్చిన లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'సౌమ్యా లక్ష్మణా! నీవు నాకు కావలసిన సమయంలో వచ్చావు.'
అహం ప్రదాతుమిచ్ఛామి యదిదం మామకం ధనమ్। బ్రాహ్మణేభ్యస్తపస్విభ్యస్త్వయా సహ పరంతప
పరంతపా! నా వద్ద ఉన్న ఈ ధనాన్ని, నీతో కలిసి, బ్రాహ్మణులకు, మునులకు ఇవ్వాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
వసన్తీహ దృఢం భక్త్యా గురుషు ద్విజసత్తమాః। తేషామపి చ మే భూయః సర్వేషాం చోపజీవినామ్
ఇక్కడ గురువులను భక్తితో సేవించే అగ్రగణ్య బ్రాహ్మణులు నివసిస్తున్నారు. అలాగే నా ఆధీనంలో ఉన్నవారందరూ కూడా ఇక్కడే ఉన్నారు.
వసిష్ఠపుత్రం తు సుయజ్ఞమార్యం త్వమానయాశు ప్రవరం ద్విజానామ్। అపి ప్రయాస్యామి వనం సమస్తా- నభ్యర్చ్య శిష్టానపరాన్ ద్విజాతీన్
వసిష్ఠుని కుమారుడు, మంచి స్వభావం కలిగిన సుయజ్ఞుని, బ్రాహ్మణులలో అగ్రగణ్యుడైన వాడిని నువ్వు త్వరగా తీసుకొచ్చి రా. నేను అతి త్వరలో అటు అటు అడవికి వెళ్లిపోతాను. ముందు అన్ని గొప్ప బ్రాహ్మణులను, ఇతర బ్రాహ్మణులను గౌరవించి వీడుకుంటాను.
thumb|ద్వాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాత్రింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అయోధ్య కాండలో ముప్పై రెండవ అధ్యాయం వినండి.