అనుకూలం తు సా భర్తుర్జ్ఞాత్వా గమనమాత్మనః। క్షిప్రం ప్రముదితా దేవీ దాతుమేవ ప్రచక్రమే
భర్త ప్రయాణం తెలిసిన వెంటనే, ఆ దేవి ఆనందంతో, త్వరగా దానాలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
తతః ప్రహృష్టా ప్రతిపూర్ణమానసా యశస్వినీ భర్తురవేక్ష్య భాషితమ్। ధనాని రత్నాని చ దాతుమఙ్గనా ప్రచక్రమే ధర్మభృతాం మనస్వినీ
ఆమె భర్త మాటలు విని, హర్షంతో హృదయం నిండిపోయింది. యశస్సుతో కూడిన ఆ మహాత్మ, ధనాన్ని, రత్నాలను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
thumb|ఏకత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకత్రింశః సర్గః ॥౨-
ఈ వాక్యం శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొకటవ అధ్యాయం.
ఏవం శ్రుత్వా స సంవాదం లక్ష్మణః పూర్వమాగతః। బాష్పపర్యాకులముఖః శోకం సోఢుమశక్నువన్
ఆ సంభాషణ విని, లక్ష్మణుడు ముందే అక్కడికి వచ్చాడు. ఆయన ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయింది, దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేక పోయాడు.
స భ్రాతుశ్చరణౌ గాఢం నిపీడ్య రఘునన్దనః। సీతామువాచాతియశాం రాఘవం చ మహావ్రతమ్
రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్న రాముడు తన అన్నయ్య పాదాలను గట్టిగా పట్టుకుని, మహిమాన్వితమైన సీతాదేవికి, మహావ్రతధారి రాఘవునికీ ఇలా చెప్పాడు.
యది గన్తుం కృతా బుద్ధిర్వనం మృగగజాయుతమ్। అహం త్వానుగమిష్యామి వనమగ్రే ధనుర్ధరః
మీరు మృగమృగాలూ, ఏనుగులూ ఉన్న అరణ్యంలోకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంటే, నేను ముందుగా ధనుస్సుతో మీ వెంట వస్తాను.
మయా సమేతోఽరణ్యాని రమ్యాణి విచరిష్యసి। పక్షిభిర్మృగయూథైశ్చ సంఘుష్టాని సమన్తతః
నేను మీతో కలసి ఉంటే, పక్షులు, అడవి జంతువుల గుంపులతో ప్రతిదిక్కూ హర్షంగా మారిన అరణ్యాలలో మీరు సంచరిస్తారు.
న దేవలోకాక్రమణం నామరత్వమహం వృణే। ఐశ్వర్యం చాపి లోకానాం కామయే న త్వయా వినా
దేవతల లోకాన్ని పొందాలని, అమరత్వాన్ని కోరుకోను. మీరులేకుండా లోకాలపై అధికారం కూడా నాకు అవసరం లేదు.
ఏవం బ్రువాణః సౌమిత్రిర్వనవాసాయ నిశ్చితః। రామేణ బహుభిః సాన్త్వైర్నిషిద్ధః పునరబ్రవీత్
ఇలా మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రి, అరణ్యంలో నివసించాలనే సంకల్పంతో ఉన్నాడు. రాముడు ఎన్నో మృదువైన మాటలతో అతన్ని ఆపినా, లక్ష్మణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
అనుజ్ఞాతస్తు భవతా పూర్వమేవ యదస్మ్యహమ్। కిమిదానీం పునరపి క్రియతే మే నివారణమ్
మీరు ముందే నాకు అనుమతి ఇచ్చారు కదా, ఇప్పుడు మళ్లీ ఎందుకు నన్ను ఆపుతున్నారు?
యదర్థం ప్రతిషేధో మే క్రియతే గన్తుమిచ్ఛతః। ఏతదిచ్ఛామి విజ్ఞాతుం సంశయో హి మమానఘ
నేను వెళ్లాలని కోరుకుంటున్న నన్ను ఎందుకు ఆపుతున్నారు? దీనికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను, నిస్సంశయంగా చెప్పండి.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రామో లక్ష్మణమగ్రతః। స్థితం ప్రాగ్గామినం ధీరం యాచమానం కృతాఞ్జలిమ్
అప్పుడు మహాతేజస్వి రాముడు, తన ముందు నిలబడి, చేతులు జోడించి, ధైర్యంగా అడుగుతున్న లక్ష్మణుడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
స్నిగ్ధో ధర్మరతో ధీరః సతతం సత్పథే స్థితః। ప్రియః ప్రాణసమో వశ్యో విజేయశ్చ సఖా చ మే
స్నేహభావంతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, ధైర్యవంతుడైన, ఎప్పుడూ సత్పథంలో నిలిచినవాడు, ప్రాణం లాంటివాడు, వినయంగా ఉండే వాడు, విజేత, నాకు మంచి స్నేహితుడు.
మయాద్య సహ సౌమిత్రే త్వయి గచ్ఛతి తద్వనమ్। కో భజిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం వా యశస్వినీమ్
సౌమిత్రి, నువ్వు నాతో కలిసి ఈ రోజు ఆ అడవికి వెళ్తే, కౌసల్య లేదా యశస్సుతో ఉన్న సుమిత్రకు ఎవరు సేవ చేస్తారు?
అభివర్షతి కామైర్యః పర్జన్యః పృథివీమివ। స కామపాశపర్యస్తో మహాతేజా మహీపతిః
ఎలా మేఘం భూమిపై వాంఛలను వర్షిస్తుందో, అలాగే మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాజు కూడా కోరికల బంధనంలో చిక్కుకున్నాడు.
సా హి రాజ్యమిదం ప్రాప్య నృపస్యాశ్వపతేః సుతా। దుఃఖితానాం సపత్నీనాం న కరిష్యతి శోభనమ్
ఈ రాజ్యాన్ని పొందిన గుర్రాల అధిపతి కుమార్తె, బాధపడుతున్న ఇతర భార్యలకు మంచిని చేయదు.
న భరిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం చ సుదుఃఖితామ్। భరతో రాజ్యమాసాద్య కైకేయ్యాం పర్యవస్థితః
భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, కైకేయితో కలిసి ఉండి, కౌసల్యా, సుమిత్రా ఇద్దరినీ, ముఖ్యంగా తీవ్రంగా బాధపడుతున్న సుమిత్రను, చూసుకోడు.
తామార్యాం స్వయమేవేహ రాజానుగ్రహణేన వా। సౌమిత్రే భర కౌసల్యాముక్తమర్థమముం చర
సౌమిత్రి, ఆ గొప్ప మనసున్న అమ్మను నీవే స్వయంగా చూసుకో, లేక రాజు అనుగ్రహంతో అయినా చూసుకో. కౌసల్యకు చెప్పిన ఈ బాధ్యతను నీవు నెరవేర్చు.
ఏవం మయి చ తే భక్తిర్భవిష్యతి సుదర్శితా। ధర్మజ్ఞగురుపూజాయాం ధర్మశ్చాప్యతులో మహాన్
ఇలా చేస్తే, నాపట్ల నీ భక్తి అందరికీ స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ధర్మాన్ని తెలిసిన పెద్దలను గౌరవించడంలో నీ ధర్మబద్ధత కూడా అపూర్వంగా, గొప్పగా నిలుస్తుంది.
ఏవం కురుష్వ సౌమిత్రే మత్కృతే రఘునన్దన। అస్మాభిర్విప్రహీణాయా మాతుర్నో న భవేత్ సుఖమ్
సౌమిత్రి, రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నా కోసం నీవు ఇలా చేయు. మనిద్దరం లేని బాధలో ఉన్న అమ్మకు సంతోషం తక్కువ కాకుండా చూడాలి.
ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః శ్లక్ష్ణయా గిరా। ప్రత్యువాచ తదా రామం వాక్యజ్ఞో వాక్యకోవిదమ్
రాముడు మృదువుగా చెప్పిన మాటలు విని, మాటలలో నైపుణ్యం కలిగిన లక్ష్మణుడు, ఆ సమయంలో రామునితో ఇలా అన్నాడు.
తవైవ తేజసా వీర భరతః పూజయిష్యతి। కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ ప్రయతో నాస్తి సంశయః
నీ తేజస్సుతో, ఓ వీరా, భరతుడు కౌసల్యా, సుమిత్ర ఇద్దరినీ భక్తితో గౌరవిస్తాడు. ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
యది దుఃస్థో న రక్షేత భరతో రాజ్యముత్తమమ్। ప్రాప్య దుర్మనసా వీర గర్వేణ చ విశేషతః
ఓ వీరా, భరతుడు రాజ్యం పొందిన తర్వాత, అది న్యాయంగా పాలించక, మనసులో కలవరంతో, ముఖ్యంగా గర్వంతో ప్రవర్తిస్తే,
తమహం దుర్మతిం క్రూరం వధిష్యామి న సంశయః। తత్పక్షానపి తాన్ సర్వాంస్త్రైలోక్యమపి కిం తు సా
అలాంటి దుర్మార్గి, క్రూరహృదయుడైన భరతుడిని నేను ఖచ్చితంగా సంహరిస్తాను. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అతని పక్షంలో ఉన్నవారినీ, మూడు లోకాల్లో ఎవరైనా అయినా, వారినీ నేను విడిచిపెట్టను.
కౌసల్యా బిభృయాదార్యా సహస్రం మద్విధానపి। యస్యాః సహస్రం గ్రామాణాం సమ్ప్రాప్తముపజీవినామ్
ఆ మహనీయురాలైన కౌసల్యా, నా వంటి వెయ్యిమందిని పోషించగలదు. ఎందుకంటే, ఆమెకు వెయ్యి గ్రామాలు, వాటిలో జీవించే ప్రజలు అప్పగించబడ్డాయి.
తదాత్మభరణే చైవ మమ మాతుస్తథైవ చ। పర్యాప్తా మద్విధానాం చ భరణాయ మనస్వినీ
ఆ మనోధైర్యం గల మహిళ, తనకూ, నా తల్లికీ, నా వంటి వారికీ పోషణ కల్పించడంలో పూర్తిగా సమర్థురాలు.
కురుష్వ మామనుచరం వైధర్మ్యం నేహ విద్యతే। కృతార్థోఽహం భవిష్యామి తవ చార్థః ప్రకల్ప్యతే
నన్ను నీతో పాటు తీసుకెళ్ళు. ఇందులో ధర్మానికి విరుద్ధమైనదేమీ లేదు. నేను సంతృప్తిపొందుతాను, నీ కోరిక కూడా నెరవేరుతుంది.
ధనురాదాయ సగుణం ఖనిత్రపిటకాధరః। అగ్రతస్తే గమిష్యామి పన్థానం తవ దర్శయన్
పూర్ణంగా సిద్ధం చేసిన ధనుస్సుతో, తవ్వే యంత్రం, బుట్టతో కూడి, నేను ముందుగా నడుస్తూ నీకు దారి చూపిస్తాను.
ఆహరిష్యామి తే నిత్యం మూలాని చ ఫలాని చ। వన్యాని చ తథాన్యాని స్వాహార్హాణి తపస్వినామ్
ప్రతి రోజు నీకు మూలికలు, పండ్లు, అలాగే వనంలో దొరికే ఇతర మునులకు తగిన ఆహారాన్ని తెచ్చిపెడతాను.
భవాంస్తు సహ వైదేహ్యా గిరిసానుషు రంస్యసే। అహం సర్వం కరిష్యామి జాగ్రతః స్వపతశ్చ తే
నీవు సీతతో కలిసి కొండలపై ఆనందంగా విహరించవచ్చు. నీవు నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా నీకావసరమైన ప్రతిదీ నేను చేస్తాను.