స్వర్గో ధనం వా ధాన్యం వా విద్యా పుత్రాః సుఖాని చ। గురువృత్త్యనురోధేన న కించిదపి దుర్లభమ్
గురువు సేవతో స్వర్గం, ధనం, ధాన్యం, విద్య, పిల్లలు, సుఖాలు — ఇవేవీ అందుకోలేనివి కావు.
దేవగన్ధర్వగోలోకాన్ బ్రహ్మలోకాంస్తథాపరాన్। ప్రాప్నువన్తి మహాత్మానో మాతాపితృపరాయణాః
తల్లి తండ్రి సేవలో నిమగ్నమైన మహాత్ములు దేవతల లోకాలు, గంధర్వ లోకాలు, గోలోకం, బ్రహ్మ లోకాన్ని కూడా పొందుతారు.
స మా పితా యథా శాస్తి సత్యధర్మపథే స్థితః। తథా వర్తితుమిచ్ఛామి స హి ధర్మః సనాతనః
నిజమైన ధర్మ మార్గంలో నిలిచిన నా తండ్రి ఎలా ఆదేశించాడో, అలాగే నేను కూడా ప్రవర్తించాలనుకుంటున్నాను. ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
మమ సన్నా మతిః సీతే నేతుం త్వాం దణ్డకావనమ్। వసిష్యామీతి సా త్వం మామనుయాతుం సునిశ్చితా
సీత, నిన్ను దండకారణ్యంలోకి తీసుకెళ్లాలని నా మనసు పటిష్టంగా నిర్ణయించుకుంది. అందుకే నన్ను నీవు నమ్మకంగా అనుసరించు.
సా హి దిష్టానవద్యాఙ్గి వనాయ మదిరేక్షణే। అనుగచ్ఛస్వ మాం భీరు సహధర్మచరీ భవ
నిందలేని అందమైన అవయవాలు, మత్తైన కళ్ళు కలిగినవాడివి, అడవికి నీవు విధించబడ్డావు. భయపడకు, నన్ను అనుసరించు, నా ధర్మ సహచారిణిగా ఉండు.
సర్వథా సదృశం సీతే మమ స్వస్య కులస్య చ। వ్యవసాయమనుక్రాన్తా కాన్తే త్వమతిశోభనమ్
సీత, నీ నిర్ణయం నాకు, నీ వంశానికి కూడా ఎంతో తగినది. అందమైనవాడివి, నీ ఆలోచన ఎంతో ప్రశంసనీయం.
ఆరభస్వ శుభశ్రోణి వనవాసక్షమాః క్రియాః। నేదానీం త్వదృతే సీతే స్వర్గోఽపి మమ రోచతే
శుభనడుమ కలిగినవాడివి, అడవిలో జీవించడానికి అవసరమైన పనులు ప్రారంభించు. ఇప్పుడు నీవు లేనిదే నాకు స్వర్గం కూడా ఇష్టం లేదు.
బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ రత్నాని భిక్షుకేభ్యశ్చ భోజనమ్। దేహి చాశంసమానేభ్యః సంత్వరస్వ చ మా చిరమ్
బ్రాహ్మణులకు రత్నాలు, భిక్షగాళ్లకు భోజనం ఇవ్వు. ఎవరు అడిగినా వారికి దానం చేయి. ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా పూర్తిచేయి.
భూషణాని మహార్హాణి వరవస్త్రాణి యాని చ। రమణీయాశ్చ యే కేచిత్ క్రీడార్థాశ్చాప్యుపస్కరాః
అన్ని విలువైన ఆభరణాలు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, ఆడుకోవడానికి ఉన్న అందమైన వస్తువులన్నీ —
శయనీయాని యానాని మమ చాన్యాని యాని చ। దేహి స్వభృత్యవర్గస్య బ్రాహ్మణానామనన్తరమ్
పండ్లు, వాహనాలు, నా ఇతర వస్తువులన్నీ — ఇవన్నీ ముందుగా బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చి, తరువాత మన సేవకులకు ఇవ్వు.
అనుకూలం తు సా భర్తుర్జ్ఞాత్వా గమనమాత్మనః। క్షిప్రం ప్రముదితా దేవీ దాతుమేవ ప్రచక్రమే
భర్త ప్రయాణం తెలిసిన వెంటనే, ఆ దేవి ఆనందంతో, త్వరగా దానాలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
తతః ప్రహృష్టా ప్రతిపూర్ణమానసా యశస్వినీ భర్తురవేక్ష్య భాషితమ్। ధనాని రత్నాని చ దాతుమఙ్గనా ప్రచక్రమే ధర్మభృతాం మనస్వినీ
ఆమె భర్త మాటలు విని, హర్షంతో హృదయం నిండిపోయింది. యశస్సుతో కూడిన ఆ మహాత్మ, ధనాన్ని, రత్నాలను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
thumb|ఏకత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకత్రింశః సర్గః ॥౨-
ఈ వాక్యం శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొకటవ అధ్యాయం.
ఏవం శ్రుత్వా స సంవాదం లక్ష్మణః పూర్వమాగతః। బాష్పపర్యాకులముఖః శోకం సోఢుమశక్నువన్
ఆ సంభాషణ విని, లక్ష్మణుడు ముందే అక్కడికి వచ్చాడు. ఆయన ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయింది, దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేక పోయాడు.
స భ్రాతుశ్చరణౌ గాఢం నిపీడ్య రఘునన్దనః। సీతామువాచాతియశాం రాఘవం చ మహావ్రతమ్
రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్న రాముడు తన అన్నయ్య పాదాలను గట్టిగా పట్టుకుని, మహిమాన్వితమైన సీతాదేవికి, మహావ్రతధారి రాఘవునికీ ఇలా చెప్పాడు.
యది గన్తుం కృతా బుద్ధిర్వనం మృగగజాయుతమ్। అహం త్వానుగమిష్యామి వనమగ్రే ధనుర్ధరః
మీరు మృగమృగాలూ, ఏనుగులూ ఉన్న అరణ్యంలోకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంటే, నేను ముందుగా ధనుస్సుతో మీ వెంట వస్తాను.
మయా సమేతోఽరణ్యాని రమ్యాణి విచరిష్యసి। పక్షిభిర్మృగయూథైశ్చ సంఘుష్టాని సమన్తతః
నేను మీతో కలసి ఉంటే, పక్షులు, అడవి జంతువుల గుంపులతో ప్రతిదిక్కూ హర్షంగా మారిన అరణ్యాలలో మీరు సంచరిస్తారు.
న దేవలోకాక్రమణం నామరత్వమహం వృణే। ఐశ్వర్యం చాపి లోకానాం కామయే న త్వయా వినా
దేవతల లోకాన్ని పొందాలని, అమరత్వాన్ని కోరుకోను. మీరులేకుండా లోకాలపై అధికారం కూడా నాకు అవసరం లేదు.
ఏవం బ్రువాణః సౌమిత్రిర్వనవాసాయ నిశ్చితః। రామేణ బహుభిః సాన్త్వైర్నిషిద్ధః పునరబ్రవీత్
ఇలా మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రి, అరణ్యంలో నివసించాలనే సంకల్పంతో ఉన్నాడు. రాముడు ఎన్నో మృదువైన మాటలతో అతన్ని ఆపినా, లక్ష్మణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
అనుజ్ఞాతస్తు భవతా పూర్వమేవ యదస్మ్యహమ్। కిమిదానీం పునరపి క్రియతే మే నివారణమ్
మీరు ముందే నాకు అనుమతి ఇచ్చారు కదా, ఇప్పుడు మళ్లీ ఎందుకు నన్ను ఆపుతున్నారు?
యదర్థం ప్రతిషేధో మే క్రియతే గన్తుమిచ్ఛతః। ఏతదిచ్ఛామి విజ్ఞాతుం సంశయో హి మమానఘ
నేను వెళ్లాలని కోరుకుంటున్న నన్ను ఎందుకు ఆపుతున్నారు? దీనికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను, నిస్సంశయంగా చెప్పండి.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా రామో లక్ష్మణమగ్రతః। స్థితం ప్రాగ్గామినం ధీరం యాచమానం కృతాఞ్జలిమ్
అప్పుడు మహాతేజస్వి రాముడు, తన ముందు నిలబడి, చేతులు జోడించి, ధైర్యంగా అడుగుతున్న లక్ష్మణుడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
స్నిగ్ధో ధర్మరతో ధీరః సతతం సత్పథే స్థితః। ప్రియః ప్రాణసమో వశ్యో విజేయశ్చ సఖా చ మే
స్నేహభావంతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే, ధైర్యవంతుడైన, ఎప్పుడూ సత్పథంలో నిలిచినవాడు, ప్రాణం లాంటివాడు, వినయంగా ఉండే వాడు, విజేత, నాకు మంచి స్నేహితుడు.
మయాద్య సహ సౌమిత్రే త్వయి గచ్ఛతి తద్వనమ్। కో భజిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం వా యశస్వినీమ్
సౌమిత్రి, నువ్వు నాతో కలిసి ఈ రోజు ఆ అడవికి వెళ్తే, కౌసల్య లేదా యశస్సుతో ఉన్న సుమిత్రకు ఎవరు సేవ చేస్తారు?
అభివర్షతి కామైర్యః పర్జన్యః పృథివీమివ। స కామపాశపర్యస్తో మహాతేజా మహీపతిః
ఎలా మేఘం భూమిపై వాంఛలను వర్షిస్తుందో, అలాగే మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాజు కూడా కోరికల బంధనంలో చిక్కుకున్నాడు.
సా హి రాజ్యమిదం ప్రాప్య నృపస్యాశ్వపతేః సుతా। దుఃఖితానాం సపత్నీనాం న కరిష్యతి శోభనమ్
ఈ రాజ్యాన్ని పొందిన గుర్రాల అధిపతి కుమార్తె, బాధపడుతున్న ఇతర భార్యలకు మంచిని చేయదు.
న భరిష్యతి కౌసల్యాం సుమిత్రాం చ సుదుఃఖితామ్। భరతో రాజ్యమాసాద్య కైకేయ్యాం పర్యవస్థితః
భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, కైకేయితో కలిసి ఉండి, కౌసల్యా, సుమిత్రా ఇద్దరినీ, ముఖ్యంగా తీవ్రంగా బాధపడుతున్న సుమిత్రను, చూసుకోడు.
తామార్యాం స్వయమేవేహ రాజానుగ్రహణేన వా। సౌమిత్రే భర కౌసల్యాముక్తమర్థమముం చర
సౌమిత్రి, ఆ గొప్ప మనసున్న అమ్మను నీవే స్వయంగా చూసుకో, లేక రాజు అనుగ్రహంతో అయినా చూసుకో. కౌసల్యకు చెప్పిన ఈ బాధ్యతను నీవు నెరవేర్చు.
ఏవం మయి చ తే భక్తిర్భవిష్యతి సుదర్శితా। ధర్మజ్ఞగురుపూజాయాం ధర్మశ్చాప్యతులో మహాన్
ఇలా చేస్తే, నాపట్ల నీ భక్తి అందరికీ స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ధర్మాన్ని తెలిసిన పెద్దలను గౌరవించడంలో నీ ధర్మబద్ధత కూడా అపూర్వంగా, గొప్పగా నిలుస్తుంది.
ఏవం కురుష్వ సౌమిత్రే మత్కృతే రఘునన్దన। అస్మాభిర్విప్రహీణాయా మాతుర్నో న భవేత్ సుఖమ్
సౌమిత్రి, రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నా కోసం నీవు ఇలా చేయు. మనిద్దరం లేని బాధలో ఉన్న అమ్మకు సంతోషం తక్కువ కాకుండా చూడాలి.