తత్సితామలచన్ద్రాభం ముఖమాయతలోచనమ్। పర్యశుష్యత బాష్పేణ జలోద్ధృతమివామ్బుజమ్
చంద్రుడిలా తెల్లగా, నిర్మలంగా, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమె ముఖం, కన్నీళ్ల వలన ఎండిపోయిన కమలంలా కనిపించింది.
తాం పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం విసంజ్ఞామివ దుఃఖితామ్। ఉవాచ వచనం రామః పరివిశ్వాసయంస్తదా
ఆమెను తన చేతులతో గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, ఆమె దుఃఖంతో స్పృహ తప్పినట్లుగా ఉండగా, రాముడు ఆమెను ధైర్యపరిచే మాటలు చెప్పాడు.
న దేవి బత దుఃఖేన స్వర్గమప్యభిరోచయే। నహి మేఽస్తి భయం కించిత్ స్వయమ్భోరివ సర్వతః
దేవీ! దుఃఖంతో కూడిన స్వర్గం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు. నాకు ఎటువంటి భయం లేదు; సృష్టికర్త వలె నిర్భయంగా ఉన్నాను.
తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే। వాసం న రోచయేఽరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే
నీ మనసులోని ప్రతి కోరికను తెలుసుకోకుండా, ఓ మంగళమయి! అడవిలో నివసించాలనే ఆలోచన నాకు రాదు, నిన్ను కాపాడగలిగినా.
యత్ సృష్టాసి మయా సార్ధం వనవాసాయ మైథిలి। న విహాతుం మయా శక్యా ప్రీతిరాత్మవతా యథా
మైతిలీ, నీవు నాతో కలిసి అడవిలో నివసించేందుకు సృష్టించబడినవాడివి. నన్ను నేను ఎంతగా ప్రేమించుకుంటానో, అంతగా నిన్ను కూడా ప్రేమిస్తున్నాను. ఆ ప్రేమను నేను వదలలేను.
న ఖల్వహం న గచ్ఛేయం వనం జనకనన్దిని। వచనం తన్నయతి మాం పితుః సత్యోపబృంహితమ్
జనకుని కుమార్తె, నాన్న చెప్పిన మాట నిజాయితీతో కూడిన ఆజ్ఞ. అది నన్ను అడవికి పంపకపోతే, నేను అక్కడికి వెళ్లేవాడిని కాదు.
ఏష ధర్మశ్చ సుశ్రోణి పితుర్మాతుశ్చ వశ్యతా। ఆజ్ఞాం చాహం వ్యతిక్రమ్య నాహం జీవితుముత్సహే
సుందర నడుమ కలిగినవాడివి, తండ్రి తల్లి మాట వినడం ధర్మం. వారి ఆజ్ఞను నేను పాటించకపోతే, జీవించడాన్ని కూడా తట్టుకోలేను.
అస్వాధీనం కథం దైవం ప్రకారైరభిరాధ్యతే। స్వాధీనం సమతిక్రమ్య మాతరం పితరం గురుమ్
మన చేతిలో లేని విధిని పూజిస్తూ, మన చేతిలో ఉన్న తల్లి, తండ్రి, గురువులను నిర్లక్ష్యం చేయడం ఎలా సమంజసం?
యత్ర త్రయం త్రయో లోకాః పవిత్రం తత్సమం భువి। నాన్యదస్తి శుభాపాఙ్గే తేనేదమభిరాధ్యతే
శుభదృష్టి కలిగినవాడివి, ఈ ముగ్గురు ఉన్న చోటే భూమిపై మూడు లోకాలకు సమానమైన పవిత్రత ఉంటుంది. దీనికంటే గొప్పది మరొకటి లేదు. అందుకే దీనిని గౌరవించాలి.
న సత్యం దానమానౌ వా యజ్ఞో వాప్యాప్తదక్షిణాః। తథా బలకరాః సీతే యథా సేవా పితుర్మతా
సీత, సత్యం, దానం, గౌరవం, పెద్దపెద్ద యజ్ఞాలు కూడా తండ్రికి సేవ చేయడానికంత శక్తివంతమైనవి కావు.
స్వర్గో ధనం వా ధాన్యం వా విద్యా పుత్రాః సుఖాని చ। గురువృత్త్యనురోధేన న కించిదపి దుర్లభమ్
గురువు సేవతో స్వర్గం, ధనం, ధాన్యం, విద్య, పిల్లలు, సుఖాలు — ఇవేవీ అందుకోలేనివి కావు.
దేవగన్ధర్వగోలోకాన్ బ్రహ్మలోకాంస్తథాపరాన్। ప్రాప్నువన్తి మహాత్మానో మాతాపితృపరాయణాః
తల్లి తండ్రి సేవలో నిమగ్నమైన మహాత్ములు దేవతల లోకాలు, గంధర్వ లోకాలు, గోలోకం, బ్రహ్మ లోకాన్ని కూడా పొందుతారు.
స మా పితా యథా శాస్తి సత్యధర్మపథే స్థితః। తథా వర్తితుమిచ్ఛామి స హి ధర్మః సనాతనః
నిజమైన ధర్మ మార్గంలో నిలిచిన నా తండ్రి ఎలా ఆదేశించాడో, అలాగే నేను కూడా ప్రవర్తించాలనుకుంటున్నాను. ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
మమ సన్నా మతిః సీతే నేతుం త్వాం దణ్డకావనమ్। వసిష్యామీతి సా త్వం మామనుయాతుం సునిశ్చితా
సీత, నిన్ను దండకారణ్యంలోకి తీసుకెళ్లాలని నా మనసు పటిష్టంగా నిర్ణయించుకుంది. అందుకే నన్ను నీవు నమ్మకంగా అనుసరించు.
సా హి దిష్టానవద్యాఙ్గి వనాయ మదిరేక్షణే। అనుగచ్ఛస్వ మాం భీరు సహధర్మచరీ భవ
నిందలేని అందమైన అవయవాలు, మత్తైన కళ్ళు కలిగినవాడివి, అడవికి నీవు విధించబడ్డావు. భయపడకు, నన్ను అనుసరించు, నా ధర్మ సహచారిణిగా ఉండు.
సర్వథా సదృశం సీతే మమ స్వస్య కులస్య చ। వ్యవసాయమనుక్రాన్తా కాన్తే త్వమతిశోభనమ్
సీత, నీ నిర్ణయం నాకు, నీ వంశానికి కూడా ఎంతో తగినది. అందమైనవాడివి, నీ ఆలోచన ఎంతో ప్రశంసనీయం.
ఆరభస్వ శుభశ్రోణి వనవాసక్షమాః క్రియాః। నేదానీం త్వదృతే సీతే స్వర్గోఽపి మమ రోచతే
శుభనడుమ కలిగినవాడివి, అడవిలో జీవించడానికి అవసరమైన పనులు ప్రారంభించు. ఇప్పుడు నీవు లేనిదే నాకు స్వర్గం కూడా ఇష్టం లేదు.
బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ రత్నాని భిక్షుకేభ్యశ్చ భోజనమ్। దేహి చాశంసమానేభ్యః సంత్వరస్వ చ మా చిరమ్
బ్రాహ్మణులకు రత్నాలు, భిక్షగాళ్లకు భోజనం ఇవ్వు. ఎవరు అడిగినా వారికి దానం చేయి. ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా పూర్తిచేయి.
భూషణాని మహార్హాణి వరవస్త్రాణి యాని చ। రమణీయాశ్చ యే కేచిత్ క్రీడార్థాశ్చాప్యుపస్కరాః
అన్ని విలువైన ఆభరణాలు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, ఆడుకోవడానికి ఉన్న అందమైన వస్తువులన్నీ —
శయనీయాని యానాని మమ చాన్యాని యాని చ। దేహి స్వభృత్యవర్గస్య బ్రాహ్మణానామనన్తరమ్
పండ్లు, వాహనాలు, నా ఇతర వస్తువులన్నీ — ఇవన్నీ ముందుగా బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చి, తరువాత మన సేవకులకు ఇవ్వు.
అనుకూలం తు సా భర్తుర్జ్ఞాత్వా గమనమాత్మనః। క్షిప్రం ప్రముదితా దేవీ దాతుమేవ ప్రచక్రమే
భర్త ప్రయాణం తెలిసిన వెంటనే, ఆ దేవి ఆనందంతో, త్వరగా దానాలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
తతః ప్రహృష్టా ప్రతిపూర్ణమానసా యశస్వినీ భర్తురవేక్ష్య భాషితమ్। ధనాని రత్నాని చ దాతుమఙ్గనా ప్రచక్రమే ధర్మభృతాం మనస్వినీ
ఆమె భర్త మాటలు విని, హర్షంతో హృదయం నిండిపోయింది. యశస్సుతో కూడిన ఆ మహాత్మ, ధనాన్ని, రత్నాలను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.
thumb|ఏకత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకత్రింశః సర్గః ॥౨-
ఈ వాక్యం శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అయోధ్యకాండలో ముప్పత్తొకటవ అధ్యాయం.
ఏవం శ్రుత్వా స సంవాదం లక్ష్మణః పూర్వమాగతః। బాష్పపర్యాకులముఖః శోకం సోఢుమశక్నువన్
ఆ సంభాషణ విని, లక్ష్మణుడు ముందే అక్కడికి వచ్చాడు. ఆయన ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయింది, దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేక పోయాడు.
స భ్రాతుశ్చరణౌ గాఢం నిపీడ్య రఘునన్దనః। సీతామువాచాతియశాం రాఘవం చ మహావ్రతమ్
రఘువంశానికి ఆనందంగా ఉన్న రాముడు తన అన్నయ్య పాదాలను గట్టిగా పట్టుకుని, మహిమాన్వితమైన సీతాదేవికి, మహావ్రతధారి రాఘవునికీ ఇలా చెప్పాడు.
యది గన్తుం కృతా బుద్ధిర్వనం మృగగజాయుతమ్। అహం త్వానుగమిష్యామి వనమగ్రే ధనుర్ధరః
మీరు మృగమృగాలూ, ఏనుగులూ ఉన్న అరణ్యంలోకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంటే, నేను ముందుగా ధనుస్సుతో మీ వెంట వస్తాను.
మయా సమేతోఽరణ్యాని రమ్యాణి విచరిష్యసి। పక్షిభిర్మృగయూథైశ్చ సంఘుష్టాని సమన్తతః
నేను మీతో కలసి ఉంటే, పక్షులు, అడవి జంతువుల గుంపులతో ప్రతిదిక్కూ హర్షంగా మారిన అరణ్యాలలో మీరు సంచరిస్తారు.
న దేవలోకాక్రమణం నామరత్వమహం వృణే। ఐశ్వర్యం చాపి లోకానాం కామయే న త్వయా వినా
దేవతల లోకాన్ని పొందాలని, అమరత్వాన్ని కోరుకోను. మీరులేకుండా లోకాలపై అధికారం కూడా నాకు అవసరం లేదు.
ఏవం బ్రువాణః సౌమిత్రిర్వనవాసాయ నిశ్చితః। రామేణ బహుభిః సాన్త్వైర్నిషిద్ధః పునరబ్రవీత్
ఇలా మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రి, అరణ్యంలో నివసించాలనే సంకల్పంతో ఉన్నాడు. రాముడు ఎన్నో మృదువైన మాటలతో అతన్ని ఆపినా, లక్ష్మణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
అనుజ్ఞాతస్తు భవతా పూర్వమేవ యదస్మ్యహమ్। కిమిదానీం పునరపి క్రియతే మే నివారణమ్
మీరు ముందే నాకు అనుమతి ఇచ్చారు కదా, ఇప్పుడు మళ్లీ ఎందుకు నన్ను ఆపుతున్నారు?