పత్రం మూలం ఫలం యత్తు అల్పం వా యది వా బహు। దాస్యసే స్వయమాహృత్య తన్మేఽమృతరసోపమమ్
నీవు తెచ్చిన ఆకులు, మూలాలు, పండ్లు — తక్కువ అయినా, ఎక్కువ అయినా — అవన్నీ నాకు అమృతంలా అనిపిస్తాయి.
న మాతుర్న పితుస్తత్ర స్మరిష్యామి న వేశ్మనః। ఆర్తవాన్యుపభుఞ్జానా పుష్పాణి చ ఫలాని చ
అక్కడ, కాలానుగుణంగా పువ్వులు, పండ్లు ఆస్వాదిస్తూ, తల్లి, తండ్రి, ఇల్లు ఏమాత్రం గుర్తుకు రారు.
న చ తత్ర తతః కించిద్ ద్రష్టుమర్హసి విప్రియమ్। మత్కృతే న చ తే శోకో న భవిష్యామి దుర్భరా
అక్కడ నీకు ఏదైనా అపరిచితమైన బాధ కలిగించేదీ కనిపించదు. నా వల్ల నీకు దుఃఖం కలగదు, నేను నీకు భారంగా ఉండను.
యస్త్వయా సహ స స్వర్గో నిరయో యస్త్వయా వినా। ఇతి జానన్ పరాం ప్రీతిం గచ్ఛ రామ మయా సహ
నీవు నాతో ఉంటే స్వర్గమే స్వర్గం, నీవు లేనప్పుడు అది నరకమే. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకొని, రామా! నన్ను వెంట తీసుకెళ్ళు. నీపై నాకు అపారమైన ప్రేమ ఉంది.
అథ మామేవమవ్యగ్రాం వనం నైవ నయిష్యసే। విషమద్యైవ పాస్యామి మా వశం ద్విషతాం గమమ్
నీవు నన్ను ఈ స్థిరమైన మనసుతో అడవికి తీసుకెళ్ళకపోతే, నేను వెంటనే విషం తాగుతాను. శత్రువుల చేతిలో పడకూడదని కోరుకుంటున్నాను.
పశ్చాదపి హి దుఃఖేన మమ నైవాస్తి జీవితమ్। ఉజ్ఝితాయాస్త్వయా నాథ తదైవ మరణం వరమ్
తర్వాత ఎంత బాధలో ఉన్నా నాకు జీవితం ఉండదు. నీవు నన్ను వదిలేస్తే, ఆ క్షణానే మరణం నాకు మేలైనది.
ఇమం హి సహితుం శోకం ముహూర్తమపి నోత్సహే। కిం పునర్దశ వర్షాణి త్రీణి చైకం చ దుఃఖితా
ఈ దుఃఖాన్ని ఒక్క క్షణం కూడా భరించలేను. మరి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఎలా భరిస్తాను?
ఇతి సా శోకసంతప్తా విలప్య కరుణం బహు। చుక్రోశ పతిమాయస్తా భృశమాలిఙ్గ్య సస్వరమ్
ఈ విధంగా, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆమె హృదయాన్ని కలిచేలా ఎక్కువగా విలపించింది. భర్తను గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకుని, గట్టిగా ఏడ్చింది.
సా విద్ధా బహుభిర్వాక్యైర్దిగ్ధైరివ గజాఙ్గనా। చిరసంనియతం బాష్పం ముమోచాగ్నిమివారణిః
అనేక బాధాకరమైన మాటలతో గాయపడిన ఆవిడ, బాణాలతో గాయపడిన ఏనుగు పిల్లిలా, చాలా కాలంగా ఆపుకున్న కన్నీళ్లు అగ్ని మంటలవలె విడిచిపెట్టింది.
తస్యాః స్ఫటికసంకాశం వారి సంతాపసమ్భవమ్। నేత్రాభ్యాం పరిసుస్రావ పఙ్కజాభ్యామివోదకమ్
ఆమె కన్నుల నుంచి, కమలాల వలె, స్ఫటికంలా నిర్మలమైన నీరు, బాధ వల్ల ప్రవహించింది.
తత్సితామలచన్ద్రాభం ముఖమాయతలోచనమ్। పర్యశుష్యత బాష్పేణ జలోద్ధృతమివామ్బుజమ్
చంద్రుడిలా తెల్లగా, నిర్మలంగా, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమె ముఖం, కన్నీళ్ల వలన ఎండిపోయిన కమలంలా కనిపించింది.
తాం పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం విసంజ్ఞామివ దుఃఖితామ్। ఉవాచ వచనం రామః పరివిశ్వాసయంస్తదా
ఆమెను తన చేతులతో గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, ఆమె దుఃఖంతో స్పృహ తప్పినట్లుగా ఉండగా, రాముడు ఆమెను ధైర్యపరిచే మాటలు చెప్పాడు.
న దేవి బత దుఃఖేన స్వర్గమప్యభిరోచయే। నహి మేఽస్తి భయం కించిత్ స్వయమ్భోరివ సర్వతః
దేవీ! దుఃఖంతో కూడిన స్వర్గం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు. నాకు ఎటువంటి భయం లేదు; సృష్టికర్త వలె నిర్భయంగా ఉన్నాను.
తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే। వాసం న రోచయేఽరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే
నీ మనసులోని ప్రతి కోరికను తెలుసుకోకుండా, ఓ మంగళమయి! అడవిలో నివసించాలనే ఆలోచన నాకు రాదు, నిన్ను కాపాడగలిగినా.
యత్ సృష్టాసి మయా సార్ధం వనవాసాయ మైథిలి। న విహాతుం మయా శక్యా ప్రీతిరాత్మవతా యథా
మైతిలీ, నీవు నాతో కలిసి అడవిలో నివసించేందుకు సృష్టించబడినవాడివి. నన్ను నేను ఎంతగా ప్రేమించుకుంటానో, అంతగా నిన్ను కూడా ప్రేమిస్తున్నాను. ఆ ప్రేమను నేను వదలలేను.
న ఖల్వహం న గచ్ఛేయం వనం జనకనన్దిని। వచనం తన్నయతి మాం పితుః సత్యోపబృంహితమ్
జనకుని కుమార్తె, నాన్న చెప్పిన మాట నిజాయితీతో కూడిన ఆజ్ఞ. అది నన్ను అడవికి పంపకపోతే, నేను అక్కడికి వెళ్లేవాడిని కాదు.
ఏష ధర్మశ్చ సుశ్రోణి పితుర్మాతుశ్చ వశ్యతా। ఆజ్ఞాం చాహం వ్యతిక్రమ్య నాహం జీవితుముత్సహే
సుందర నడుమ కలిగినవాడివి, తండ్రి తల్లి మాట వినడం ధర్మం. వారి ఆజ్ఞను నేను పాటించకపోతే, జీవించడాన్ని కూడా తట్టుకోలేను.
అస్వాధీనం కథం దైవం ప్రకారైరభిరాధ్యతే। స్వాధీనం సమతిక్రమ్య మాతరం పితరం గురుమ్
మన చేతిలో లేని విధిని పూజిస్తూ, మన చేతిలో ఉన్న తల్లి, తండ్రి, గురువులను నిర్లక్ష్యం చేయడం ఎలా సమంజసం?
యత్ర త్రయం త్రయో లోకాః పవిత్రం తత్సమం భువి। నాన్యదస్తి శుభాపాఙ్గే తేనేదమభిరాధ్యతే
శుభదృష్టి కలిగినవాడివి, ఈ ముగ్గురు ఉన్న చోటే భూమిపై మూడు లోకాలకు సమానమైన పవిత్రత ఉంటుంది. దీనికంటే గొప్పది మరొకటి లేదు. అందుకే దీనిని గౌరవించాలి.
న సత్యం దానమానౌ వా యజ్ఞో వాప్యాప్తదక్షిణాః। తథా బలకరాః సీతే యథా సేవా పితుర్మతా
సీత, సత్యం, దానం, గౌరవం, పెద్దపెద్ద యజ్ఞాలు కూడా తండ్రికి సేవ చేయడానికంత శక్తివంతమైనవి కావు.
స్వర్గో ధనం వా ధాన్యం వా విద్యా పుత్రాః సుఖాని చ। గురువృత్త్యనురోధేన న కించిదపి దుర్లభమ్
గురువు సేవతో స్వర్గం, ధనం, ధాన్యం, విద్య, పిల్లలు, సుఖాలు — ఇవేవీ అందుకోలేనివి కావు.
దేవగన్ధర్వగోలోకాన్ బ్రహ్మలోకాంస్తథాపరాన్। ప్రాప్నువన్తి మహాత్మానో మాతాపితృపరాయణాః
తల్లి తండ్రి సేవలో నిమగ్నమైన మహాత్ములు దేవతల లోకాలు, గంధర్వ లోకాలు, గోలోకం, బ్రహ్మ లోకాన్ని కూడా పొందుతారు.
స మా పితా యథా శాస్తి సత్యధర్మపథే స్థితః। తథా వర్తితుమిచ్ఛామి స హి ధర్మః సనాతనః
నిజమైన ధర్మ మార్గంలో నిలిచిన నా తండ్రి ఎలా ఆదేశించాడో, అలాగే నేను కూడా ప్రవర్తించాలనుకుంటున్నాను. ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
మమ సన్నా మతిః సీతే నేతుం త్వాం దణ్డకావనమ్। వసిష్యామీతి సా త్వం మామనుయాతుం సునిశ్చితా
సీత, నిన్ను దండకారణ్యంలోకి తీసుకెళ్లాలని నా మనసు పటిష్టంగా నిర్ణయించుకుంది. అందుకే నన్ను నీవు నమ్మకంగా అనుసరించు.
సా హి దిష్టానవద్యాఙ్గి వనాయ మదిరేక్షణే। అనుగచ్ఛస్వ మాం భీరు సహధర్మచరీ భవ
నిందలేని అందమైన అవయవాలు, మత్తైన కళ్ళు కలిగినవాడివి, అడవికి నీవు విధించబడ్డావు. భయపడకు, నన్ను అనుసరించు, నా ధర్మ సహచారిణిగా ఉండు.
సర్వథా సదృశం సీతే మమ స్వస్య కులస్య చ। వ్యవసాయమనుక్రాన్తా కాన్తే త్వమతిశోభనమ్
సీత, నీ నిర్ణయం నాకు, నీ వంశానికి కూడా ఎంతో తగినది. అందమైనవాడివి, నీ ఆలోచన ఎంతో ప్రశంసనీయం.
ఆరభస్వ శుభశ్రోణి వనవాసక్షమాః క్రియాః। నేదానీం త్వదృతే సీతే స్వర్గోఽపి మమ రోచతే
శుభనడుమ కలిగినవాడివి, అడవిలో జీవించడానికి అవసరమైన పనులు ప్రారంభించు. ఇప్పుడు నీవు లేనిదే నాకు స్వర్గం కూడా ఇష్టం లేదు.
బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ రత్నాని భిక్షుకేభ్యశ్చ భోజనమ్। దేహి చాశంసమానేభ్యః సంత్వరస్వ చ మా చిరమ్
బ్రాహ్మణులకు రత్నాలు, భిక్షగాళ్లకు భోజనం ఇవ్వు. ఎవరు అడిగినా వారికి దానం చేయి. ఆలస్యం చేయకుండా త్వరగా పూర్తిచేయి.
భూషణాని మహార్హాణి వరవస్త్రాణి యాని చ। రమణీయాశ్చ యే కేచిత్ క్రీడార్థాశ్చాప్యుపస్కరాః
అన్ని విలువైన ఆభరణాలు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, ఆడుకోవడానికి ఉన్న అందమైన వస్తువులన్నీ —
శయనీయాని యానాని మమ చాన్యాని యాని చ। దేహి స్వభృత్యవర్గస్య బ్రాహ్మణానామనన్తరమ్
పండ్లు, వాహనాలు, నా ఇతర వస్తువులన్నీ — ఇవన్నీ ముందుగా బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చి, తరువాత మన సేవకులకు ఇవ్వు.