కిం హి కృత్వా విషణ్ణస్త్వం కుతో వా భయమస్తి తే। యత్ పరిత్యక్తుకామస్త్వం మామనన్యపరాయణామ్
నీవు ఏమి చేసి చింతిస్తున్నావు? నీకు భయం ఏమిటి? నన్ను, నీతో తప్ప మరెవరూ ఆశ్రయం లేని నన్ను వదిలిపెట్టాలని ఎందుకు అనుకుంటున్నావు?
ద్యుమత్సేనసుతం వీరం సత్యవన్తమనువ్రతామ్। సావిత్రీమివ మాం విద్ధి త్వమాత్మవశవర్తినీమ్
ద్యూమత్సేనుని కుమారుడు సత్యవంతునికి సావిత్రి ఎలా నిబద్ధురాలిగా ఉండిందో, నేను కూడా నీకు పూర్తిగా లోబడి ఉంటాను అని తెలుసుకో.
న త్వహం మనసా త్వన్యం ద్రష్టాస్మి త్వదృతేఽనఘ। త్వయా రాఘవ గచ్ఛేయం యథాన్యా కులపాంసనీ
నిర్దోషుడా రాఘవా! నిన్ను తప్ప మరెవరినీ మనసులో కూడా చూడను. నీతోనే నేను వస్తాను. మరొకరు కుటుంబానికి అపకీర్తి తేవడంలా కాదు.
స్వయం తు భార్యాం కౌమారీం చిరమధ్యుషితాం సతీమ్। శైలూష ఇవ మాం రామ పరేభ్యో దాతుమిచ్ఛసి
రామా! నీవు నీ చిన్నప్పటి నుండే నీతో ఉన్న, పవిత్రమైన భార్యను, నాట్యకారిణిలా ఇతరులకు ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నావా?
యస్య పథ్యంచరామాత్థ యస్య చార్థేఽవరుధ్యసే। త్వం తస్య భవ వశ్యశ్చ విధేయశ్చ సదానఘ
నీవు ఎవరి కోసం మంచి మాటలు చెప్పావో, ఎవరి కోసం శ్రమిస్తున్నావో, ఆ వ్యక్తికి ఎప్పుడూ లోబడినవాడిగా, వినయంగా ఉండాలి, ఓ నిర్దోషుడా!
స మామనాదాయ వనం న త్వం ప్రస్థితుమర్హసి। తపో వా యది వారణ్యం స్వర్గో వా స్యాత్ త్వయా సహ
నన్ను తీసుకోకుండా అడవికి వెళ్లకూడదు. తపస్సు అయినా, అడవి అయినా, స్వర్గం అయినా, నీవు ఉన్నచోటే నాకు కావాలి.
న చ మే భవితా తత్ర కశ్చిత్ పథి పరిశ్రమః। పృష్ఠతస్తవ గచ్ఛన్త్యా విహారశయనేష్వివ
నీ వెనక నడిచేటప్పుడు, నాకు ఏ మాత్రం అలసట అనిపించదు. అది విహారం, విశ్రాంతి సమయంలో ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.
కుశకాశశరేషీకా యే చ కణ్టకినో ద్రుమాః। తూలాజినసమస్పర్శా మార్గే మమ సహ త్వయా
కుశ, కాశ, ముళ్లు గల చెట్లు, దారిలో ఉన్న పదార్థాలు — నీవు నాతో ఉంటే, అవన్నీ నాకూ పత్తి లేదా జింక చర్మంలా మృదువుగా అనిపిస్తాయి.
మహావాతసముద్భూతం యన్మామవకరిష్యతి। రజో రమణ తన్మన్యే పరార్ఘ్యమివ చన్దనమ్
ప్రియమైనవాడా, గాలి వల్ల ఎగిసిన దుమ్ము నాపై పడినా, దాన్ని నేను విలువైన గంధపు పూతలా భావిస్తాను.
శాద్వలేషు యదా శిశ్యే వనాన్తర్వనగోచరా। కుథాస్తరణయుక్తేషు కిం స్యాత్ సుఖతరం తతః
అడవిలో పచ్చికపై, ఆకులతో చేసిన పరుపు మీద నిద్రపోతే, దాని కన్నా మధురమైన ఆనందం ఇంకేదీ ఉండదు.
పత్రం మూలం ఫలం యత్తు అల్పం వా యది వా బహు। దాస్యసే స్వయమాహృత్య తన్మేఽమృతరసోపమమ్
నీవు తెచ్చిన ఆకులు, మూలాలు, పండ్లు — తక్కువ అయినా, ఎక్కువ అయినా — అవన్నీ నాకు అమృతంలా అనిపిస్తాయి.
న మాతుర్న పితుస్తత్ర స్మరిష్యామి న వేశ్మనః। ఆర్తవాన్యుపభుఞ్జానా పుష్పాణి చ ఫలాని చ
అక్కడ, కాలానుగుణంగా పువ్వులు, పండ్లు ఆస్వాదిస్తూ, తల్లి, తండ్రి, ఇల్లు ఏమాత్రం గుర్తుకు రారు.
న చ తత్ర తతః కించిద్ ద్రష్టుమర్హసి విప్రియమ్। మత్కృతే న చ తే శోకో న భవిష్యామి దుర్భరా
అక్కడ నీకు ఏదైనా అపరిచితమైన బాధ కలిగించేదీ కనిపించదు. నా వల్ల నీకు దుఃఖం కలగదు, నేను నీకు భారంగా ఉండను.
యస్త్వయా సహ స స్వర్గో నిరయో యస్త్వయా వినా। ఇతి జానన్ పరాం ప్రీతిం గచ్ఛ రామ మయా సహ
నీవు నాతో ఉంటే స్వర్గమే స్వర్గం, నీవు లేనప్పుడు అది నరకమే. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకొని, రామా! నన్ను వెంట తీసుకెళ్ళు. నీపై నాకు అపారమైన ప్రేమ ఉంది.
అథ మామేవమవ్యగ్రాం వనం నైవ నయిష్యసే। విషమద్యైవ పాస్యామి మా వశం ద్విషతాం గమమ్
నీవు నన్ను ఈ స్థిరమైన మనసుతో అడవికి తీసుకెళ్ళకపోతే, నేను వెంటనే విషం తాగుతాను. శత్రువుల చేతిలో పడకూడదని కోరుకుంటున్నాను.
పశ్చాదపి హి దుఃఖేన మమ నైవాస్తి జీవితమ్। ఉజ్ఝితాయాస్త్వయా నాథ తదైవ మరణం వరమ్
తర్వాత ఎంత బాధలో ఉన్నా నాకు జీవితం ఉండదు. నీవు నన్ను వదిలేస్తే, ఆ క్షణానే మరణం నాకు మేలైనది.
ఇమం హి సహితుం శోకం ముహూర్తమపి నోత్సహే। కిం పునర్దశ వర్షాణి త్రీణి చైకం చ దుఃఖితా
ఈ దుఃఖాన్ని ఒక్క క్షణం కూడా భరించలేను. మరి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఎలా భరిస్తాను?
ఇతి సా శోకసంతప్తా విలప్య కరుణం బహు। చుక్రోశ పతిమాయస్తా భృశమాలిఙ్గ్య సస్వరమ్
ఈ విధంగా, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆమె హృదయాన్ని కలిచేలా ఎక్కువగా విలపించింది. భర్తను గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకుని, గట్టిగా ఏడ్చింది.
సా విద్ధా బహుభిర్వాక్యైర్దిగ్ధైరివ గజాఙ్గనా। చిరసంనియతం బాష్పం ముమోచాగ్నిమివారణిః
అనేక బాధాకరమైన మాటలతో గాయపడిన ఆవిడ, బాణాలతో గాయపడిన ఏనుగు పిల్లిలా, చాలా కాలంగా ఆపుకున్న కన్నీళ్లు అగ్ని మంటలవలె విడిచిపెట్టింది.
తస్యాః స్ఫటికసంకాశం వారి సంతాపసమ్భవమ్। నేత్రాభ్యాం పరిసుస్రావ పఙ్కజాభ్యామివోదకమ్
ఆమె కన్నుల నుంచి, కమలాల వలె, స్ఫటికంలా నిర్మలమైన నీరు, బాధ వల్ల ప్రవహించింది.
తత్సితామలచన్ద్రాభం ముఖమాయతలోచనమ్। పర్యశుష్యత బాష్పేణ జలోద్ధృతమివామ్బుజమ్
చంద్రుడిలా తెల్లగా, నిర్మలంగా, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమె ముఖం, కన్నీళ్ల వలన ఎండిపోయిన కమలంలా కనిపించింది.
తాం పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం విసంజ్ఞామివ దుఃఖితామ్। ఉవాచ వచనం రామః పరివిశ్వాసయంస్తదా
ఆమెను తన చేతులతో గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, ఆమె దుఃఖంతో స్పృహ తప్పినట్లుగా ఉండగా, రాముడు ఆమెను ధైర్యపరిచే మాటలు చెప్పాడు.
న దేవి బత దుఃఖేన స్వర్గమప్యభిరోచయే। నహి మేఽస్తి భయం కించిత్ స్వయమ్భోరివ సర్వతః
దేవీ! దుఃఖంతో కూడిన స్వర్గం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు. నాకు ఎటువంటి భయం లేదు; సృష్టికర్త వలె నిర్భయంగా ఉన్నాను.
తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే। వాసం న రోచయేఽరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే
నీ మనసులోని ప్రతి కోరికను తెలుసుకోకుండా, ఓ మంగళమయి! అడవిలో నివసించాలనే ఆలోచన నాకు రాదు, నిన్ను కాపాడగలిగినా.
యత్ సృష్టాసి మయా సార్ధం వనవాసాయ మైథిలి। న విహాతుం మయా శక్యా ప్రీతిరాత్మవతా యథా
మైతిలీ, నీవు నాతో కలిసి అడవిలో నివసించేందుకు సృష్టించబడినవాడివి. నన్ను నేను ఎంతగా ప్రేమించుకుంటానో, అంతగా నిన్ను కూడా ప్రేమిస్తున్నాను. ఆ ప్రేమను నేను వదలలేను.
న ఖల్వహం న గచ్ఛేయం వనం జనకనన్దిని। వచనం తన్నయతి మాం పితుః సత్యోపబృంహితమ్
జనకుని కుమార్తె, నాన్న చెప్పిన మాట నిజాయితీతో కూడిన ఆజ్ఞ. అది నన్ను అడవికి పంపకపోతే, నేను అక్కడికి వెళ్లేవాడిని కాదు.
ఏష ధర్మశ్చ సుశ్రోణి పితుర్మాతుశ్చ వశ్యతా। ఆజ్ఞాం చాహం వ్యతిక్రమ్య నాహం జీవితుముత్సహే
సుందర నడుమ కలిగినవాడివి, తండ్రి తల్లి మాట వినడం ధర్మం. వారి ఆజ్ఞను నేను పాటించకపోతే, జీవించడాన్ని కూడా తట్టుకోలేను.
అస్వాధీనం కథం దైవం ప్రకారైరభిరాధ్యతే। స్వాధీనం సమతిక్రమ్య మాతరం పితరం గురుమ్
మన చేతిలో లేని విధిని పూజిస్తూ, మన చేతిలో ఉన్న తల్లి, తండ్రి, గురువులను నిర్లక్ష్యం చేయడం ఎలా సమంజసం?
యత్ర త్రయం త్రయో లోకాః పవిత్రం తత్సమం భువి। నాన్యదస్తి శుభాపాఙ్గే తేనేదమభిరాధ్యతే
శుభదృష్టి కలిగినవాడివి, ఈ ముగ్గురు ఉన్న చోటే భూమిపై మూడు లోకాలకు సమానమైన పవిత్రత ఉంటుంది. దీనికంటే గొప్పది మరొకటి లేదు. అందుకే దీనిని గౌరవించాలి.
న సత్యం దానమానౌ వా యజ్ఞో వాప్యాప్తదక్షిణాః। తథా బలకరాః సీతే యథా సేవా పితుర్మతా
సీత, సత్యం, దానం, గౌరవం, పెద్దపెద్ద యజ్ఞాలు కూడా తండ్రికి సేవ చేయడానికంత శక్తివంతమైనవి కావు.