thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఇరవై ఆరవ అధ్యాయం ఇది.
అభివాద్య తు కౌసల్యాం రామః సమ్ప్రస్థితో వనమ్। కృతస్వస్త్యయనో మాత్రా ధర్మిష్ఠే వర్త్మని స్థితః
కౌసల్యాదేవికి నమస్కరించి, రాముడు అరణ్యానికి బయలుదేరాడు. తల్లి ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ధర్మబద్ధంగా తన విధిని పాటించేందుకు నిలిచాడు.
విరాజయన్ రాజసుతో రాజమార్గం నరైర్వృతమ్। హృదయాన్యామమన్థేవ జనస్య గుణవత్తయా
రాజ కుమారుడు రాముడు, జనంతో నిండిన రాజమార్గంలో నడుస్తూ, తన మంచితనంతో ప్రజల హృదయాలను కదిలించాడు.
వైదేహీ చాపి తత్ సర్వం న శుశ్రావ తపస్వినీ। తదేవ హృది తస్యాశ్చ యౌవరాజ్యాభిషేచనమ్
అయితే, తపస్సులో లీనమైన వైదేహి ఆ సంగతులేవీ వినలేదు. ఆమె మనసంతా యువరాజ్య అభిషేకమే అని మిగిలిపోయింది.
దేవకార్యం స్మ సా కృత్వా కృతజ్ఞా హృష్టచేతనా। అభిజ్ఞా రాజధర్మాణాం రాజపుత్రీ ప్రతీక్షతి
దేవతల పూజలు చేసి, కృతజ్ఞతతో, ఆనందంగా ఉన్న రాజకుమార్తె, రాజధర్మాలు తెలిసినవారిగా ఫలితాన్ని ఎదురుచూసింది.
ప్రవివేశాథ రామస్తు స్వవేశ్మ సువిభూషితమ్। ప్రహృష్టజనసమ్పూర్ణం హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః
ఆ తరువాత రాముడు, అందంగా అలంకరించబడిన తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు. ఆనందంగా ఉన్న జనంతో ఆ ఇంటి లోపల, లజ్జతో కొంత తలవంచాడు.
అథ సీతా సముత్పత్య వేపమానా చ తం పతిమ్। అపశ్యచ్ఛోకసంతప్తం చిన్తావ్యాకులితేన్ద్రియమ్
అప్పుడే సీతదేవి లేచి, వణుకుతూ, తన భర్తను దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆందోళనతో ఉన్నట్టు చూసింది.
తాం దృష్ట్వా స హి ధర్మాత్మా న శశాక మనోగతమ్। తం శోకం రాఘవః సోఢుం తతో వివృతతాం గతః
ఆమెను చూసిన రాఘవుడు, ధర్మాత్ముడైన అతడు, తన మనసులోని దుఃఖాన్ని దాచుకోలేక, బయటకు వ్యక్తం చేశాడు.
వివర్ణవదనం దృష్ట్వా తం ప్రస్విన్నమమర్షణమ్। ఆహ దుఃఖాభిసంతప్తా కిమిదానీమిదం ప్రభో
అతని ముఖం వర్ణం కోల్పోయి, చెమటలు పట్టి, అసూయ లేకుండా ఉండటం చూసి, సీతదేవి దుఃఖంతో, "ఇది ఏమిటి ప్రభూ?" అని అడిగింది.
అద్య బార్హస్పతః శ్రీమాన్ యుక్తః పుష్యేణ రాఘవ। ప్రోచ్యతే బ్రాహ్మణైః ప్రాజ్ఞైః కేన త్వమసి దుర్మనాః
"ఈ రోజు బృహస్పతి నక్షత్రం పుష్యంతో కలిసిన శుభదినమని, పండిత బ్రాహ్మణులు చెప్పారు రాఘవా. అయినా నీవు ఎందుకు మనసు కలవరంగా ఉన్నావు?"
న తే శతశలాకేన జలఫేననిభేన చ। ఆవృతం వదనం వల్గు చ్ఛత్రేణాభివిరాజతే
"సముద్రపు నురుగు లాంటి తెల్లటి శతదళాల గొడుగు నీ ముఖాన్ని నీడగా కప్పినట్టు కనిపించడంలేదు ఈ రోజు."
వ్యజనాభ్యాం చ ముఖ్యాభ్యాం శతపత్రనిభేక్షణమ్। చన్ద్రహంసప్రకాశాభ్యాం వీజ్యతే న తవాననమ్
"చంద్రుడిలా, హంసలాగా మెరిసే రెండు ముఖ్యమైన చామరాలతో నీ పద్మాక్షి ముఖాన్ని ఎవరూ వీయడం లేదు."
వాగ్మినో వన్దినశ్చాపి ప్రహృష్టాస్త్వాం నరర్షభ। స్తువన్తో నాద్య దృశ్యన్తే మఙ్గలైః సూతమాగధాః
"పండితులు, వందినులు, సూతులు, మాగధులు, ఆనందంగా మంగళగీతాలు పాడుతూ నిన్ను ప్రశంసించడంలేదు నరశ్రేష్ఠా."
న తే క్షౌద్రం చ దధి చ బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। మూర్ధ్ని మూర్ధాభిషిక్తస్య దదతి స్మ విధానతః
"వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు, అభిషేకితుడవైన నీ తలపై తేనె, పెరుగు పోసే సంప్రదాయం పాటించడంలేదు."
న త్వాం ప్రకృతయః సర్వాః శ్రేణీముఖ్యాశ్చ భూషితాః। అనువ్రజితుమిచ్ఛన్తి పౌరజానపదాస్తథా
"అలంకరించుకున్న ప్రజలు, వృత్తిదారుల నాయకులు, పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు, నిన్ను అనుసరించాలనే ఉత్సాహం చూపడం లేదు."
చతుర్భిర్వేగసమ్పన్నైర్హయైః కాఞ్చనభూషణైః। ముఖ్యః పుష్పరథో యుక్తః కిం న గచ్ఛతి తేఽగ్రతః
"నలుగురు వేగవంతమైన, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గుఱ్ఱాలు జోడించిన, పుష్పాలతో అలంకరించిన నీ ముఖ్య రథం ముందుగా పోవడం లేదు ఎందుకు?"
న హస్తీ చాగ్రతః శ్రీమాన్ సర్వలక్షణపూజితః। ప్రయాణే లక్ష్యతే వీర కృష్ణమేఘగిరిప్రభః
"వర్షమేఘంలా, పర్వతంలా నలుపుగా, అన్ని శుభలక్షణాలతో అలంకరించిన నీ రాజహస్తి ముందుగా కనిపించడం లేదు వీరా."
న చ కాఞ్చనచిత్రం తే పశ్యామి ప్రియదర్శన। భద్రాసనం పురస్కృత్య యాన్తం వీర పురఃసరమ్
"బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న అందమైన భద్రాసనం నీ ముందు ఉంచి, నీవు ముందుగా నడిచే దృశ్యం కనబడడం లేదు వీరా."
అభిషేకో యదా సజ్జః కిమిదానీమిదం తవ। అపూర్వో ముఖవర్ణశ్చ న ప్రహర్షశ్చ లక్ష్యతే
అభిషేకానికి అన్నీ సిద్ధమై ఉన్నప్పుడు, నీ ముఖంలో ఈ కొత్త రంగు ఎందుకు కనిపిస్తోంది? నీ ముఖంలో ఆనందం కనపడడం లేదు.
ఇతీవ విలపన్తీం తాం ప్రోవాచ రఘునన్దనః। సీతే తత్రభవాంస్తాతః ప్రవ్రాజయతి మాం వనమ్
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, రఘువంశంలో ఆనందంగా పుట్టిన రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'సీత, నా తండ్రి నన్ను అరణ్యంలోకి పంపిస్తున్నాడు.'
కులే మహతి సమ్భూతే ధర్మజ్ఞే ధర్మచారిణి। శృణు జానకి యేనేదం క్రమేణాద్యాగతం మమ
పెద్ద కుటుంబంలో పుట్టినవాడిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా, ధర్మాన్ని నడిపించే వాడిగా, జానకి, ఈ పరిస్థితి నాకు ఎలా వచ్చిందో నీవు విను.
రాజ్ఞా సత్యప్రతిజ్ఞేన పిత్రా దశరథేన వై। కైకేయ్యై మమ మాత్రే తు పురా దత్తౌ మహావరౌ
నిజమైన మాటను నిలబెట్టుకునే రాజైన నా తండ్రి దశరథుడు, ఒకప్పుడు నా తల్లి కైకేయికి రెండు గొప్ప వరాలు ఇచ్చాడు.
తయాద్య మమ సజ్జేఽస్మిన్నభిషేకే నృపోద్యతే। ప్రచోదితః స సమయో ధర్మేణ ప్రతినిర్జితః
ఇప్పుడు నా అభిషేకం సిద్ధమవుతున్న సమయంలో, రాజు నన్ను పట్టాభిషేకం చేయబోతున్నప్పుడు, ఆమె ఆ వరాన్ని కోరింది. ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ఆ మాటను నెరవేర్చుతున్నారు.
చతుర్దశ హి వర్షాణి వస్తవ్యం దణ్డకే మయా। పిత్రా మే భరతశ్చాపి యౌవరాజ్యే నియోజితః
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నేను దండకారణ్యంలో నివసించాలి. నా తండ్రి ఆజ్ఞతో, భరతుడు యువరాజుగా నియమించబడ్డాడు.
సోఽహం త్వామాగతో ద్రష్టుం ప్రస్థితో విజనం వనమ్। భరతస్య సమీపే తే నాహం కథ్యః కదాచన
అందుకే నేను నిన్ను చూసేందుకు వచ్చాను. నేను అరణ్యంలోకి వెళ్ళిపోతున్నాను. భరతుని సమక్షంలో నన్ను గురించి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
ఋద్ధియుక్తా హి పురుషా న సహన్తే పరస్తవమ్। తస్మాన్న తే గుణాః కథ్యా భరతస్యాగ్రతో మమ
సంపద కలిగినవారు ఇతరుల పొగడ్తను సహించరు. అందువల్ల భరతుని ముందు నా గుణాలు చెప్పకూడదు.
తస్మై దత్తం నృపతినా యౌవరాజ్యం సనాతనమ్। స ప్రసాద్యస్త్వయా సీతే నృపతిశ్చ విశేషతః
రాజు భరతునికి శాశ్వతమైన యువరాజ్యాన్ని ఇచ్చాడు. అతనిని ప్రత్యేకంగా గౌరవించాలి, సీత, అలాగే రాజును కూడా.
అహం చాపి ప్రతిజ్ఞాం తాం గురోః సమనుపాలయన్। వనమద్యైవ యాస్యామి స్థిరీభవ మనస్విని
నేను నా గురువుకు ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకుంటూ, ఈరోజే అరణ్యంలోకి వెళ్ళిపోతాను. మనసు ధైర్యంగా ఉంచు.
యాతే చ మయి కల్యాణి వనం మునినిషేవితమ్। వ్రతోపవాసపరయా భవితవ్యం త్వయానఘే
నేను మునులు నివసించే అరణ్యంలోకి వెళ్ళిన తర్వాత, నీవు వ్రతాలు, ఉపవాసాలలో నిమగ్నమై ఉండాలి, కల్మషం లేని వాడివి.
కల్యముత్థాయ దేవానాం కృత్వా పూజాం యథావిధి। వన్దితవ్యో దశరథః పితా మమ జనేశ్వరః
ప్రతి ఉదయం త్వరగా లేచి, దేవతలకు విధిగా పూజ చేసి, నా తండ్రి ప్రజల పాలకుడైన దశరథునికి నమస్కరించాలి.