వాల్మీకిరామాయణమ్

ఉవాచాపి ప్రహృష్టేవ సా దుఃఖవశవర్తినీ। వాఙ్మాత్రేణ న భావేన వాచా సంసజ్జమానయా

బాధతో ఉన్నప్పటికీ, ఆనందంగా ఉన్నట్టు మాటలు చెప్పింది; కానీ ఆ మాటల్లో హృదయ భావం లేదు, కేవలం మాటలు మాత్రమే.

ఆనమ్య మూర్ధ్ని చాఘ్రాయ పరిష్వజ్య యశస్వినీ। అవదత్ పుత్రమిష్టార్థో గచ్ఛ రామ యథాసుఖమ్

తల వంచి, కుమారుని తలను ముద్దాడి, ఆలింగనం చేసి, మహిమగల తల్లి ఇలా అనింది: 'రామా, నీ కోరిక నెరవేరాలని, సుఖంగా ప్రయాణించు.'

అరోగం సర్వసిద్ధార్థమయోధ్యాం పునరాగతమ్। పశ్యామి త్వాం సుఖం వత్స సంధితం రాజవర్త్మసు

'నా బిడ్డా, ఆరోగ్యంగా, అన్ని కోరికలు నెరవేరినవాడిగా, అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి, రాజమార్గాల్లో నడుస్తూ నిన్ను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను.'

ప్రణష్టదుఃఖసంకల్పా హర్షవిద్యోతితాననా। ద్రక్ష్యామి త్వాం వనాత్ ప్రాప్తం పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్

'బాధలు పోయినవారిని, ఆనందంతో మెరిసే ముఖంతో, అడవిలో నుంచి తిరిగి వచ్చిన నిన్ను, పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించినట్టు చూస్తాను.'

భద్రాసనగతం రామ వనవాసాదిహాగతమ్। ద్రక్ష్యామి చ పునస్త్వాం తు తీర్ణవన్తం పితుర్వచః

'రామా, అడవివాసం ముగించుకుని, తండ్రి మాట నెరవేర్చినవాడిగా, మళ్లీ మంగళాసనంలో కూర్చున్న నిన్ను చూస్తాను.'

మఙ్గలైరుపసమ్పన్నో వనవాసాదిహాగతః। వధ్వాశ్చ మమ నిత్యం త్వం కామాన్ సంవర్ధ యాహి భోః

'అడవిలో నుంచి తిరిగి వచ్చి, మంగళంతో కూడినవాడవై, ఎప్పుడూ నా కోడలికి కోరికలు నెరవేర్చుతూ జీవించు, నా బిడ్డా.'

మయార్చితా దేవగణాః శివాదయో మహర్షయో భూతగణాః సురోరగాః। అభిప్రయాతస్య వనం చిరాయ తే హితాని కాంక్షన్తు దిశశ్చ రాఘవ

'శివుడు మొదలైన దేవతలు, మహర్షులు, భూతగణాలు, నాగులు—నేను పూజించిన వారందరూ, దిశలు కూడా, అడవికి వెళ్లే నీవు సుఖంగా ఉండాలని ఆశించాలి, రాఘవా.'

అతీవ చాశ్రుప్రతిపూర్ణలోచనా సమాప్య చ స్వస్త్యయనం యథావిధి। ప్రదక్షిణం చాపి చకార రాఘవం పునః పునశ్చాపి నిరీక్ష్య సస్వజే

కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిన ఆమె, విధిగా మంగళకార్యాలు ముగించి, రాఘవుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి, మళ్లీ మళ్లీ చూసి, ఆలింగనం చేసింది.

తయా హి దేవ్యా చ కృతప్రదక్షిణో నిపీడ్య మాతుశ్చరణౌ పునః పునః। జగామ సీతానిలయం మహాయశాః స రాఘవః ప్రజ్వలితస్తయా శ్రియా

ఆ దేవి ప్రదక్షిణ చేసిన తరువాత, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాఘవుడు తల్లి పాదాలను పునఃపునః వందించి, ఆమె మహిమతో కాంతివంతుడై, సీతా గృహానికి వెళ్లాడు.

thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౨-

శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఇరవై ఆరవ అధ్యాయం ఇది.

అభివాద్య తు కౌసల్యాం రామః సమ్ప్రస్థితో వనమ్। కృతస్వస్త్యయనో మాత్రా ధర్మిష్ఠే వర్త్మని స్థితః

కౌసల్యాదేవికి నమస్కరించి, రాముడు అరణ్యానికి బయలుదేరాడు. తల్లి ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ధర్మబద్ధంగా తన విధిని పాటించేందుకు నిలిచాడు.

విరాజయన్ రాజసుతో రాజమార్గం నరైర్వృతమ్। హృదయాన్యామమన్థేవ జనస్య గుణవత్తయా

రాజ కుమారుడు రాముడు, జనంతో నిండిన రాజమార్గంలో నడుస్తూ, తన మంచితనంతో ప్రజల హృదయాలను కదిలించాడు.

వైదేహీ చాపి తత్ సర్వం న శుశ్రావ తపస్వినీ। తదేవ హృది తస్యాశ్చ యౌవరాజ్యాభిషేచనమ్

అయితే, తపస్సులో లీనమైన వైదేహి ఆ సంగతులేవీ వినలేదు. ఆమె మనసంతా యువరాజ్య అభిషేకమే అని మిగిలిపోయింది.

దేవకార్యం స్మ సా కృత్వా కృతజ్ఞా హృష్టచేతనా। అభిజ్ఞా రాజధర్మాణాం రాజపుత్రీ ప్రతీక్షతి

దేవతల పూజలు చేసి, కృతజ్ఞతతో, ఆనందంగా ఉన్న రాజకుమార్తె, రాజధర్మాలు తెలిసినవారిగా ఫలితాన్ని ఎదురుచూసింది.

ప్రవివేశాథ రామస్తు స్వవేశ్మ సువిభూషితమ్। ప్రహృష్టజనసమ్పూర్ణం హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః

ఆ తరువాత రాముడు, అందంగా అలంకరించబడిన తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు. ఆనందంగా ఉన్న జనంతో ఆ ఇంటి లోపల, లజ్జతో కొంత తలవంచాడు.

అథ సీతా సముత్పత్య వేపమానా చ తం పతిమ్। అపశ్యచ్ఛోకసంతప్తం చిన్తావ్యాకులితేన్ద్రియమ్

అప్పుడే సీతదేవి లేచి, వణుకుతూ, తన భర్తను దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆందోళనతో ఉన్నట్టు చూసింది.

తాం దృష్ట్వా స హి ధర్మాత్మా న శశాక మనోగతమ్। తం శోకం రాఘవః సోఢుం తతో వివృతతాం గతః

ఆమెను చూసిన రాఘవుడు, ధర్మాత్ముడైన అతడు, తన మనసులోని దుఃఖాన్ని దాచుకోలేక, బయటకు వ్యక్తం చేశాడు.

వివర్ణవదనం దృష్ట్వా తం ప్రస్విన్నమమర్షణమ్। ఆహ దుఃఖాభిసంతప్తా కిమిదానీమిదం ప్రభో

అతని ముఖం వర్ణం కోల్పోయి, చెమటలు పట్టి, అసూయ లేకుండా ఉండటం చూసి, సీతదేవి దుఃఖంతో, "ఇది ఏమిటి ప్రభూ?" అని అడిగింది.

అద్య బార్హస్పతః శ్రీమాన్ యుక్తః పుష్యేణ రాఘవ। ప్రోచ్యతే బ్రాహ్మణైః ప్రాజ్ఞైః కేన త్వమసి దుర్మనాః

"ఈ రోజు బృహస్పతి నక్షత్రం పుష్యంతో కలిసిన శుభదినమని, పండిత బ్రాహ్మణులు చెప్పారు రాఘవా. అయినా నీవు ఎందుకు మనసు కలవరంగా ఉన్నావు?"

న తే శతశలాకేన జలఫేననిభేన చ। ఆవృతం వదనం వల్గు చ్ఛత్రేణాభివిరాజతే

"సముద్రపు నురుగు లాంటి తెల్లటి శతదళాల గొడుగు నీ ముఖాన్ని నీడగా కప్పినట్టు కనిపించడంలేదు ఈ రోజు."

వ్యజనాభ్యాం చ ముఖ్యాభ్యాం శతపత్రనిభేక్షణమ్। చన్ద్రహంసప్రకాశాభ్యాం వీజ్యతే న తవాననమ్

"చంద్రుడిలా, హంసలాగా మెరిసే రెండు ముఖ్యమైన చామరాలతో నీ పద్మాక్షి ముఖాన్ని ఎవరూ వీయడం లేదు."

వాగ్మినో వన్దినశ్చాపి ప్రహృష్టాస్త్వాం నరర్షభ। స్తువన్తో నాద్య దృశ్యన్తే మఙ్గలైః సూతమాగధాః

"పండితులు, వందినులు, సూతులు, మాగధులు, ఆనందంగా మంగళగీతాలు పాడుతూ నిన్ను ప్రశంసించడంలేదు నరశ్రేష్ఠా."

న తే క్షౌద్రం చ దధి చ బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। మూర్ధ్ని మూర్ధాభిషిక్తస్య దదతి స్మ విధానతః

"వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు, అభిషేకితుడవైన నీ తలపై తేనె, పెరుగు పోసే సంప్రదాయం పాటించడంలేదు."

న త్వాం ప్రకృతయః సర్వాః శ్రేణీముఖ్యాశ్చ భూషితాః। అనువ్రజితుమిచ్ఛన్తి పౌరజానపదాస్తథా

"అలంకరించుకున్న ప్రజలు, వృత్తిదారుల నాయకులు, పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు, నిన్ను అనుసరించాలనే ఉత్సాహం చూపడం లేదు."

చతుర్భిర్వేగసమ్పన్నైర్హయైః కాఞ్చనభూషణైః। ముఖ్యః పుష్పరథో యుక్తః కిం న గచ్ఛతి తేఽగ్రతః

"నలుగురు వేగవంతమైన, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గుఱ్ఱాలు జోడించిన, పుష్పాలతో అలంకరించిన నీ ముఖ్య రథం ముందుగా పోవడం లేదు ఎందుకు?"

న హస్తీ చాగ్రతః శ్రీమాన్ సర్వలక్షణపూజితః। ప్రయాణే లక్ష్యతే వీర కృష్ణమేఘగిరిప్రభః

"వర్షమేఘంలా, పర్వతంలా నలుపుగా, అన్ని శుభలక్షణాలతో అలంకరించిన నీ రాజహస్తి ముందుగా కనిపించడం లేదు వీరా."

న చ కాఞ్చనచిత్రం తే పశ్యామి ప్రియదర్శన। భద్రాసనం పురస్కృత్య యాన్తం వీర పురఃసరమ్

"బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న అందమైన భద్రాసనం నీ ముందు ఉంచి, నీవు ముందుగా నడిచే దృశ్యం కనబడడం లేదు వీరా."

అభిషేకో యదా సజ్జః కిమిదానీమిదం తవ। అపూర్వో ముఖవర్ణశ్చ న ప్రహర్షశ్చ లక్ష్యతే

అభిషేకానికి అన్నీ సిద్ధమై ఉన్నప్పుడు, నీ ముఖంలో ఈ కొత్త రంగు ఎందుకు కనిపిస్తోంది? నీ ముఖంలో ఆనందం కనపడడం లేదు.

ఇతీవ విలపన్తీం తాం ప్రోవాచ రఘునన్దనః। సీతే తత్రభవాంస్తాతః ప్రవ్రాజయతి మాం వనమ్

ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, రఘువంశంలో ఆనందంగా పుట్టిన రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'సీత, నా తండ్రి నన్ను అరణ్యంలోకి పంపిస్తున్నాడు.'