ఘృతం శ్వేతాని మాల్యాని సమిధశ్చైవ సర్షపాన్। ఉపసమ్పాదయామాస కౌసల్యా పరమాఙ్గనా
అందులో, కౌసల్యా, శ్రేష్ఠమైన స్త్రీ, నైవేద్యానికి నెయ్యి, తెల్లని పుష్పాలు, సమిధలు, ఆవాలు సిద్ధం చేసింది.
ఉపాధ్యాయః స విధినా హుత్వా శాన్తిమనామయమ్। హుతహవ్యావశేషేణ బాహ్యం బలిమకల్పయత్
ఆ ఉపాధ్యాయుడు, క్రమంగా శాంతి, ఆరోగ్యార్థంగా హవనం చేసి, మిగిలిన హవిస్సులతో బాహ్య బలిని సమకూర్చాడు.
మధుదధ్యక్షతఘృతైః స్వస్తివాచ్యం ద్విజాంస్తతః। వాచయామాస రామస్య వనే స్వస్త్యయనక్రియామ్
తర్వాత, తేనె, పెరుగు, నెయ్యి మరియు మంగళకరమైన మాటలతో, బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, రాముడు అడవికి వెళ్లే ప్రయాణం సుఖంగా ఉండాలని ఆశీర్వచనాలు చెప్పించారు.
తతస్తస్మై ద్విజేన్ద్రాయ రామమాతా యశస్వినీ। దక్షిణాం ప్రదదౌ కామ్యాం రాఘవం చేదమబ్రవీత్
ఆ తరువాత, రాముని మహిమగల తల్లి, ఆ బ్రాహ్మణులలో ముఖ్యుడికి తాను కోరిన దక్షిణా ఇచ్చి, రాఘవునితో ఇలా చెప్పింది.
యన్మఙ్గలం సహస్రాక్షే సర్వదేవనమస్కృతే। వృత్రనాశే సమభవత్ తత్ తే భవతు మఙ్గలమ్
అన్ని దేవతలు నమస్కరించే సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు వృత్రాసురుని సంహరించినప్పుడు వచ్చిన మంగళం నీకు కలగాలి.
యన్మఙ్గలం సుపర్ణస్య వినతాకల్పయత్ పురా। అమృతం ప్రార్థయానస్య తత్ తే భవతు మఙ్గలమ్
ఒకప్పుడు అమృతాన్ని కోరుతూ సుపర్ణుడికి అతని తల్లి వినతా ఇచ్చిన మంగళం నీకు కలగాలి.
అమృతోత్పాదనే దైత్యాన్ ఘ్నతో వజ్రధరస్య యత్। అదితిర్మఙ్గలం ప్రాదాత్ తత్ తే భవతు మఙ్గలమ్
అమృతం పుట్టినప్పుడు దానవులను సంహరిస్తున్న వజ్రాయుధధారి ఇంద్రునికి అతని తల్లి అదితి ఇచ్చిన మంగళం నీకు కలగాలి.
త్రివిక్రమాన్ ప్రక్రమతో విష్ణోరతులతేజసః। యదాసీన్మఙ్గలం రామ తత్ తే భవతు మఙ్గలమ్
అద్వితీయ తేజస్సుతో కూడిన విష్ణువు మూడు అడుగులు వేసినప్పుడు వచ్చిన మంగళం, రామా, నీకు కలగాలి.
ఋషయః సాగరా ద్వీపా వేదా లోకా దిశశ్చ తే। మఙ్గలాని మహాబాహో దిశన్తు శుభమఙ్గలమ్
ఓ మహాబాహువా, ఋషులు, సముద్రాలు, ద్వీపాలు, వేదాలు, లోకాలు, దిశలు—all నీకు మంగళకరమైన ఆశీర్వాదాలు అందించాలి.
ఇతి పుత్రస్య శేషాశ్చ కృత్వా శిరసి భామినీ। గన్ధైశ్చాపి సమాలభ్య రామమాయతలోచనా
తన కుమారునికి మిగిలిన కర్మలు పూర్తిచేసి, సుగంధ ద్రవ్యాలతో విశాలమైన కళ్లున్న రాముని తల్లి అలంకరించింది.
ఔషధీం చ సుసిద్ధార్థాం విశల్యకరణీం శుభామ్। చకార రక్షాం కౌసల్యా మన్త్రైరభిజజాప చ
కౌసల్యా మంచి ఔషధాలతో, గాయాలు పోయే, శుభమైన వాటితో రక్షణ కర్మ చేసి, మంత్రాలు జపించింది.
ఉవాచాపి ప్రహృష్టేవ సా దుఃఖవశవర్తినీ। వాఙ్మాత్రేణ న భావేన వాచా సంసజ్జమానయా
బాధతో ఉన్నప్పటికీ, ఆనందంగా ఉన్నట్టు మాటలు చెప్పింది; కానీ ఆ మాటల్లో హృదయ భావం లేదు, కేవలం మాటలు మాత్రమే.
ఆనమ్య మూర్ధ్ని చాఘ్రాయ పరిష్వజ్య యశస్వినీ। అవదత్ పుత్రమిష్టార్థో గచ్ఛ రామ యథాసుఖమ్
తల వంచి, కుమారుని తలను ముద్దాడి, ఆలింగనం చేసి, మహిమగల తల్లి ఇలా అనింది: 'రామా, నీ కోరిక నెరవేరాలని, సుఖంగా ప్రయాణించు.'
అరోగం సర్వసిద్ధార్థమయోధ్యాం పునరాగతమ్। పశ్యామి త్వాం సుఖం వత్స సంధితం రాజవర్త్మసు
'నా బిడ్డా, ఆరోగ్యంగా, అన్ని కోరికలు నెరవేరినవాడిగా, అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి, రాజమార్గాల్లో నడుస్తూ నిన్ను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను.'
ప్రణష్టదుఃఖసంకల్పా హర్షవిద్యోతితాననా। ద్రక్ష్యామి త్వాం వనాత్ ప్రాప్తం పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్
'బాధలు పోయినవారిని, ఆనందంతో మెరిసే ముఖంతో, అడవిలో నుంచి తిరిగి వచ్చిన నిన్ను, పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించినట్టు చూస్తాను.'
భద్రాసనగతం రామ వనవాసాదిహాగతమ్। ద్రక్ష్యామి చ పునస్త్వాం తు తీర్ణవన్తం పితుర్వచః
'రామా, అడవివాసం ముగించుకుని, తండ్రి మాట నెరవేర్చినవాడిగా, మళ్లీ మంగళాసనంలో కూర్చున్న నిన్ను చూస్తాను.'
మఙ్గలైరుపసమ్పన్నో వనవాసాదిహాగతః। వధ్వాశ్చ మమ నిత్యం త్వం కామాన్ సంవర్ధ యాహి భోః
'అడవిలో నుంచి తిరిగి వచ్చి, మంగళంతో కూడినవాడవై, ఎప్పుడూ నా కోడలికి కోరికలు నెరవేర్చుతూ జీవించు, నా బిడ్డా.'
మయార్చితా దేవగణాః శివాదయో మహర్షయో భూతగణాః సురోరగాః। అభిప్రయాతస్య వనం చిరాయ తే హితాని కాంక్షన్తు దిశశ్చ రాఘవ
'శివుడు మొదలైన దేవతలు, మహర్షులు, భూతగణాలు, నాగులు—నేను పూజించిన వారందరూ, దిశలు కూడా, అడవికి వెళ్లే నీవు సుఖంగా ఉండాలని ఆశించాలి, రాఘవా.'
అతీవ చాశ్రుప్రతిపూర్ణలోచనా సమాప్య చ స్వస్త్యయనం యథావిధి। ప్రదక్షిణం చాపి చకార రాఘవం పునః పునశ్చాపి నిరీక్ష్య సస్వజే
కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిన ఆమె, విధిగా మంగళకార్యాలు ముగించి, రాఘవుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి, మళ్లీ మళ్లీ చూసి, ఆలింగనం చేసింది.
తయా హి దేవ్యా చ కృతప్రదక్షిణో నిపీడ్య మాతుశ్చరణౌ పునః పునః। జగామ సీతానిలయం మహాయశాః స రాఘవః ప్రజ్వలితస్తయా శ్రియా
ఆ దేవి ప్రదక్షిణ చేసిన తరువాత, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాఘవుడు తల్లి పాదాలను పునఃపునః వందించి, ఆమె మహిమతో కాంతివంతుడై, సీతా గృహానికి వెళ్లాడు.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఇరవై ఆరవ అధ్యాయం ఇది.
అభివాద్య తు కౌసల్యాం రామః సమ్ప్రస్థితో వనమ్। కృతస్వస్త్యయనో మాత్రా ధర్మిష్ఠే వర్త్మని స్థితః
కౌసల్యాదేవికి నమస్కరించి, రాముడు అరణ్యానికి బయలుదేరాడు. తల్లి ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ధర్మబద్ధంగా తన విధిని పాటించేందుకు నిలిచాడు.
విరాజయన్ రాజసుతో రాజమార్గం నరైర్వృతమ్। హృదయాన్యామమన్థేవ జనస్య గుణవత్తయా
రాజ కుమారుడు రాముడు, జనంతో నిండిన రాజమార్గంలో నడుస్తూ, తన మంచితనంతో ప్రజల హృదయాలను కదిలించాడు.
వైదేహీ చాపి తత్ సర్వం న శుశ్రావ తపస్వినీ। తదేవ హృది తస్యాశ్చ యౌవరాజ్యాభిషేచనమ్
అయితే, తపస్సులో లీనమైన వైదేహి ఆ సంగతులేవీ వినలేదు. ఆమె మనసంతా యువరాజ్య అభిషేకమే అని మిగిలిపోయింది.
దేవకార్యం స్మ సా కృత్వా కృతజ్ఞా హృష్టచేతనా। అభిజ్ఞా రాజధర్మాణాం రాజపుత్రీ ప్రతీక్షతి
దేవతల పూజలు చేసి, కృతజ్ఞతతో, ఆనందంగా ఉన్న రాజకుమార్తె, రాజధర్మాలు తెలిసినవారిగా ఫలితాన్ని ఎదురుచూసింది.
ప్రవివేశాథ రామస్తు స్వవేశ్మ సువిభూషితమ్। ప్రహృష్టజనసమ్పూర్ణం హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః
ఆ తరువాత రాముడు, అందంగా అలంకరించబడిన తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు. ఆనందంగా ఉన్న జనంతో ఆ ఇంటి లోపల, లజ్జతో కొంత తలవంచాడు.
అథ సీతా సముత్పత్య వేపమానా చ తం పతిమ్। అపశ్యచ్ఛోకసంతప్తం చిన్తావ్యాకులితేన్ద్రియమ్
అప్పుడే సీతదేవి లేచి, వణుకుతూ, తన భర్తను దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆందోళనతో ఉన్నట్టు చూసింది.
తాం దృష్ట్వా స హి ధర్మాత్మా న శశాక మనోగతమ్। తం శోకం రాఘవః సోఢుం తతో వివృతతాం గతః
ఆమెను చూసిన రాఘవుడు, ధర్మాత్ముడైన అతడు, తన మనసులోని దుఃఖాన్ని దాచుకోలేక, బయటకు వ్యక్తం చేశాడు.
వివర్ణవదనం దృష్ట్వా తం ప్రస్విన్నమమర్షణమ్। ఆహ దుఃఖాభిసంతప్తా కిమిదానీమిదం ప్రభో
అతని ముఖం వర్ణం కోల్పోయి, చెమటలు పట్టి, అసూయ లేకుండా ఉండటం చూసి, సీతదేవి దుఃఖంతో, "ఇది ఏమిటి ప్రభూ?" అని అడిగింది.
అద్య బార్హస్పతః శ్రీమాన్ యుక్తః పుష్యేణ రాఘవ। ప్రోచ్యతే బ్రాహ్మణైః ప్రాజ్ఞైః కేన త్వమసి దుర్మనాః
"ఈ రోజు బృహస్పతి నక్షత్రం పుష్యంతో కలిసిన శుభదినమని, పండిత బ్రాహ్మణులు చెప్పారు రాఘవా. అయినా నీవు ఎందుకు మనసు కలవరంగా ఉన్నావు?"