ఏవముక్తా తు రామేణ కౌసల్యా శుభదర్శనా। తథేత్యువాచ సుప్రీతా రామమక్లిష్టకారిణమ్
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, మంగళకరమైన రూపం కలిగిన కౌసల్యా తన నిష్కళంక కుమారుడిని చూసి ఎంతో సంతోషంతో 'అలా జరుగనీ' అని సమాధానమిచ్చింది.
ఏవముక్తస్తు వచనం రామో ధర్మభృతాం వరః। భూయస్తామబ్రవీద్ వాక్యం మాతరం భృశదుఃఖితామ్
ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, తన తల్లి తీవ్రంగా బాధపడుతుండగా, మళ్లీ ఆమెతో మాటలు చెప్పాడు.
మయా చైవ భవత్యా చ కర్తవ్యం వచనం పితుః। రాజా భర్తా గురుః శ్రేష్ఠః సర్వేషామీశ్వరః ప్రభుః
నీవు, నేనూ ఇద్దరం మన తండ్రి చెప్పిన మాటను తప్పక పాటించాలి. రాజు భర్త, గురువు, అందరికీ అధిపతి, ప్రభువు.
ఇమాని తు మహారణ్యే విహృత్య నవ పఞ్చ చ। వర్షాణి పరమప్రీత్యా స్థాస్యామి వచనే తవ
ఈ పది అయిదు సంవత్సరాలు అటవిలో ఎంతో ఆనందంగా గడిపిన తర్వాత, నీ మాటను తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను.
ఏవముక్తా ప్రియం పుత్రం బాష్పపూర్ణాననా తదా। ఉవాచ పరమార్తా తు కౌసల్యా సుతవత్సలా
ప్రియమైన కుమారుడు ఇలా చెప్పగానే, తన ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, కుమారుని పట్ల అపారమైన ప్రేమతో ఉన్న కౌసల్యా తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఇలా చెప్పింది.
ఆసాం రామ సపత్నీనాం వస్తుం మధ్యే న మే క్షమమ్। నయ మామపి కాకుత్స్థ వనం వన్యాం మృగీమివ
రామా, ఈ ఇతర భార్యల మధ్య నేను ఉండలేను. కౌసల్య వంశజా, అడవిలో అడవి జింకను తీసుకెళ్లినట్టు నన్ను కూడా తీసుకెళ్లు.
యది తే గమనే బుద్ధిః కృతా పితరపేక్షయా। తాం తథా రుదతీం రామో రుదన్ వచనమబ్రవీత్
నీ మనసు తండ్రి మాటకై వెళ్లిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నట్లయితే, ఆమె ఏడుస్తూ ఉండగా, రాముడు కూడా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
జీవన్త్యా హి స్త్రియా భర్తా దైవతం ప్రభురేవ చ। భవత్యా మమ చైవాద్య రాజా ప్రభవతి ప్రభుః
బతికిన భార్యకు భర్తే దేవుడు, ప్రభువు. నేడు నీకూ నాకు రాజే అధికారం కలవాడు.
న హ్యనాథా వయం రాజ్ఞా లోకనాథేన ధీమతా। భరతశ్చాపి ధర్మాత్మా సర్వభూతప్రియంవదః
మనకు రక్షణ లేనట్టు కాదు. ప్రజలందరికీ అధిపతి అయిన జ్ఞానవంతుడైన రాజు మనవాడే. ధర్మాన్ని పాటించే, అందరికీ మధురంగా మాట్లాడే భరతుడు కూడా ఉన్నాడు.
రాజ్ఞో వృద్ధస్య సతతం హితం చర సమాహితా। వ్రతోపవాసనిరతా యా నారీ పరమోత్తమా
పెద్దవయసున్న రాజుకు ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో మేలుచూడు. వ్రతాలు, ఉపవాసాల్లో నిష్టతో ఉండే మహిళే అత్యుత్తమురాలు.
భర్తారం నానువర్తేత సా చ పాపగతిర్భవేత్। భర్తుః శుశ్రూషయా నారీ లభతే స్వర్గముత్తమమ్
భర్తను అనుసరించని మహిళ దుర్గతికి లోనవుతుంది. భర్తకు సేవచేసే మహిళకు ఉత్తమమైన స్వర్గం లభిస్తుంది.
అపి యా నిర్నమస్కారా నివృత్తా దేవపూజనాత్। శుశ్రూషామేవ కుర్వీత భర్తుః ప్రియహితే రతా
దేవతలకు నమస్కారం చేయకపోయినా, పూజ చేయడం మానిపోయినా, భర్తకు ఇష్టమైనది, మేలైనదే చేయడంలో ఆనందపడుతూ సేవ చేయాలి.
ఏష ధర్మః స్త్రియా నిత్యో వేదే లోకే శ్రుతః స్మృతః। అగ్నికార్యేషు చ సదా సుమనోభిశ్చ దేవతాః
ఇది మహిళకు శాశ్వతమైన ధర్మం అని వేదంలోను, లోకంలోను చెప్పబడింది. అగ్నికార్యాల్లోను, సద్గుణులైన వారు దేవతలకు చేసే పూజల్లోనూ ఇదే పాటించబడుతుంది.
పూజ్యాస్తే మత్కృతే దేవి బ్రాహ్మణాశ్చైవ సత్కృతాః। ఏవం కాలం ప్రతీక్షస్వ మమాగమనకాంక్షిణీ
దేవతలను నా కోసం పూజించు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించు. నేను తిరిగి వచ్చే సమయాన్ని ఆశిస్తూ ఎదురుచూస్తూ ఉండు.
నియతా నియతాహారా భర్తృశుశ్రూషణే రతా। ప్రాప్స్యసే పరమం కామం మయి పర్యాగతే సతి
నియమంగా ఉండి, ఆహారాన్ని నియంత్రించి, భర్తకు సేవ చేయడంలో నిష్టతో ఉంటే, నేను తిరిగి వచ్చినప్పుడు నీకు అత్యుత్తమమైన కోరిక నెరవేరుతుంది.
యది ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠో ధారయిష్యతి జీవితమ్। ఏవముక్తా తు రామేణ బాష్పపర్యాకులేక్షణా
ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు బ్రతికుంటే — ఇలా రాముడు చెప్పగా, ఆమె కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయాయి.
కౌసల్యా పుత్రశోకార్తా రామం వచనమబ్రవీత్। గమనే సుకృతాం బుద్ధిం న తే శక్నోమి పుత్రక
కౌసల్యా తన కుమారుని కోసం బాధతో రామునితో ఇలా చెప్పింది: నా మనసు నీ వెళ్ళిపోవడాన్ని ఒప్పుకోవడం లేదు నా బిడ్డా.
వినివర్తయితుం వీర నూనం కాలో దురత్యయః। గచ్ఛ పుత్ర త్వమేకాగ్రో భద్రం తేఽస్తు సదా విభో
ధైర్యవంతుడా, కాలం ఎవరి చేతిలోనూ ఉండదు, దాన్ని మార్చలేము. నీవు ఏకాగ్రతతో వెళ్ళిపో, నా కుమారా, ఎల్లప్పుడూ నీకు మంగళం కలగాలి.
పునస్త్వయి నివృత్తే తు భవిష్యామి గతక్లమా। ప్రత్యాగతే మహాభాగే కృతార్థే చరితవ్రతే। పితురానృణ్యతాం ప్రాప్తే స్వపిష్యే పరమం సుఖమ్
నువ్వు తిరిగి వచ్చినప్పుడు నాకు అలసట పోతుంది. మహాత్ముడా, నీవు నీ వ్రతాన్ని నెరవేర్చినవాడిగా, తండ్రికి ఋణం తీర్చినవాడిగా తిరిగి వచ్చినప్పుడు నేను పరమానందంగా నిద్రపోతాను.
కృతాన్తస్య గతిః పుత్ర దుర్విభావ్యా సదా భువి। యస్త్వాం సంచోదయతి మే వచ ఆవిధ్య రాఘవ
బిడ్డా, మరణమార్గం ఈ లోకంలో ఎప్పుడు ఎలా ఉంటుందో ఎవరికీ తెలియదు. రాఘవా, నిన్ను ఎవరు ప్రేరేపించినా, నా మాటలు విను.
గచ్ఛేదానీం మహాబాహో క్షేమేణ పునరాగతః। నన్దయిష్యసి మాం పుత్ర సామ్నా శ్లక్ష్ణేన చారుణా
మహాబాహువా, నీవిప్పుడు క్షేమంగా వెళ్ళి మళ్ళీ తిరిగి రా. నీవు మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడి నన్ను ఆనందింపజేస్తావు నా కుమారా.
అపీదానీం స కాలః స్యాద్ వనాత్ ప్రత్యాగతం పునః। యత్ త్వాం పుత్రక పశ్యేయం జటావల్కలధారిణమ్
ఇప్పుడే ఆ సమయం వచ్చి ఉండొచ్చు, నీవు అరణ్యం నుండి తిరిగి వచ్చి, జటా వల్కలాలు ధరించి ఉన్న నిన్ను నేను చూడగలను నా బిడ్డా.
తథా హి రామం వనవాసనిశ్చితం దదర్శ దేవీ పరమేణ చేతసా। ఉవాచ రామం శుభలక్షణం వచో బభూవ చ స్వస్త్యయనాభికాంక్షిణీ
అలా అరణ్యవాసానికి నిశ్చయించుకున్న రాముని దేవి పరమ స్థిరమైన మనస్సుతో చూచి, శుభలక్షణాలున్న రామునికి మంగళకరమైన మాటలు చెప్పింది. ఆమె రాముని క్షేమాన్ని కోరుతూ నిలిచింది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౨-
ఇరవై ఐదవ సర్గను వినండి.
సా వినీయ తమాయాసముపస్పృశ్య జలం శుచి। చకార మాతా రామస్య మఙ్గలాని మనస్వినీ
ఆమె తన మనోవ్యాకులతను దూరం చేసి, పవిత్రమైన నీటిని తాకి, రాముని తల్లి, మనస్విని, మంగళకార్యాలు చేసింది.
న శక్యసే వారయితుం గచ్ఛేదానీం రఘూత్తమ। శీఘ్రం చ వినివర్తస్వ వర్తస్వ చ సతాం క్రమే
రఘువంశశ్రేష్ఠుడా, నిన్ను ఆపడం సాధ్యం కాదు. నీవిప్పుడు వెళ్ళిపో, త్వరగా తిరిగి రా, సత్పథంలో నడుచు.
యం పాలయసి ధర్మం త్వం ప్రీత్యా చ నియమేన చ। స వై రాఘవశార్దూల ధర్మస్త్వామభిరక్షతు
నీవు ప్రేమతో, నియమంతో ఆచరించే ధర్మమే, రాఘవశార్దూలా, నిన్ను కాపాడాలి.
యేభ్యః ప్రణమసే పుత్ర దేవేష్వాయతనేషు చ। తే చ త్వామభిరక్షన్తు వనే సహ మహర్షిభిః
నీవు దేవతలకు, ఆలయాలలో నమస్కరించే వారికి, వారు కూడా మహర్షులతో కలిసి అరణ్యంలో నిన్ను రక్షించాలి నా కుమారా.
యాని దత్తాని తేఽస్త్రాణి విశ్వామిత్రేణ ధీమతా। తాని త్వామభిరక్షన్తు గుణైః సముదితం సదా
ధీమంతుడు విశ్వామిత్రుడు నీకు ఇచ్చిన ఆయుధాలు, నీలో ఉన్న మంచి లక్షణాలతో, ఎప్పుడూ నిన్ను కాపాడాలి.
పితృశుశ్రూషయా పుత్ర మాతృశుశ్రూషయా తథా। సత్యేన చ మహాబాహో చిరం జీవాభిరక్షితః
తండ్రికి సేవచేసి, తల్లికీ అలాగే సేవచేసి, సత్యంతో కూడిన మహాబాహువా, నీవు దీర్ఘాయుష్మంతుడవై రక్షింపబడాలి.