సౌమిత్రే యోఽభిషేకార్థే మమ సమ్భారసమ్భ్రమః। అభిషేకనివృత్త్యర్థే సోఽస్తు సమ్భారసమ్భ్రమః
సౌమిత్రి! నా అభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లు, ఇప్పుడు అభిషేకాన్ని నిలిపివేయడానికి ఉపయోగించాలి.
యస్యా మదభిషేకార్థే మానసం పరితప్యతే। మాతా నః సా యథా న స్యాత్ సవిశఙ్కా తథా కురు
నా అభిషేకం వల్ల మన తల్లి మనసు కలవరపడకుండా, ఆమెకు ఎలాంటి అనుమానం లేకుండా చూసుకోవాలి.
తస్యాః శఙ్కామయం దుఃఖం ముహూర్తమపి నోత్సహే। మనసి ప్రతిసంజాతం సౌమిత్రేఽహముపేక్షితుమ్
సౌమిత్రి! ఆమె మనసులో పుట్టిన అనుమానంతో కలిగిన ఈ బాధను ఒక్క క్షణం కూడా నేను భరించలేను.
న బుద్ధిపూర్వం నాబుద్ధం స్మరామీహ కదాచన। మాతౄణాం వా పితుర్వాహం కృతమల్పం చ విప్రియమ్
తల్లులకు లేదా తండ్రికి, నేను ఎప్పుడూ, తెలిసీ తెలియకపోయినా, చిన్న తప్పు గానీ, అపరిచితమైన పని గానీ చేసినట్టు నాకు గుర్తు లేదు.
సత్యః సత్యాభిసంధశ్చ నిత్యం సత్యపరాక్రమః। పరలోకభయాద్ భీతో నిర్భయోఽస్తు పితా మమ
నా తండ్రి ఎప్పుడూ నిజాయితీగా ఉంటారు, వాగ్దానాన్ని నిలబెట్టుకుంటారు, ధర్మపరుడు. పరలోక భయంతో తప్ప మరే భయమూ ఉండకూడదు.
తస్యాపి హి భవేదస్మిన్ కర్మణ్యప్రతిసంహృతే। సత్యం నేతి మనస్తాపస్తస్య తాపస్తపేచ్చ మామ్
ఈ పని ఆమె కోసం కూడా పూర్తవకపోతే, 'నిజం నిలబడలేదు' అనే ఆలోచన నా మనసును బాధిస్తుంది. ఆమె బాధ కూడా నన్ను బాధిస్తుంది.
అభిషేకవిధానం తు తస్మాత్ సంహృత్య లక్ష్మణ। అన్వగేవాహమిచ్ఛామి వనం గన్తుమితః పురః
లక్ష్మణా, రాజ్యాభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లన్నీ ఇప్పుడు ఆపేసి, నేను ఇక్కడినుంచి వెంటనే అరణ్యంలోకి వెళ్లాలని అనుకుంటున్నాను.
మమ ప్రవ్రాజనాదద్య కృతకృత్యా నృపాత్మజా। సుతం భరతమవ్యగ్రమభిషేచయతాం తతః
ఈ రోజు నేను వనవాసానికి వెళ్ళిపోతే, రాజు భార్య తన కోరిక నెరవేర్చుకున్నదే. ఆ తరువాత వారు భరతుని నిర్భయంగా రాజుగా పట్టాభిషేకం చేయవచ్చు.
మయి చీరాజినధరే జటామణ్డలధారిణి। గతేఽరణ్యం చ కైకేయ్యా భవిష్యతి మనః సుఖమ్
నేను వనంలో కషాయ వస్త్రాలు ధరించి, జటలు వేసుకొని వెళ్లిన తర్వాత, కైకేయికి మనస్సులో శాంతి కలుగుతుంది.
బుద్ధిః ప్రణీతా యేనేయం మనశ్చ సుసమాహితమ్। తం ను నార్హామి సంక్లేష్టుం ప్రవ్రజిష్యామి మా చిరమ్
ఈ నిర్ణయం ఎలా తీసుకున్నామో, మనస్సు కూడా ఎంత స్థిరంగా ఉందో చూడు. దాన్ని నేను కలవరపర్చకూడదు. ఆలస్యం చేయకుండా వనవాసానికి వెళ్తాను.
కృతాన్త ఏవ సౌమిత్రే ద్రష్టవ్యో మత్ప్రవాసనే। రాజ్యస్య చ వితీర్ణస్య పునరేవ నివర్తనే
సౌమిత్రీ, నా వనవాసంలోనూ, అప్పటికే ఇచ్చిన రాజ్యం తిరిగి పోవడంలోనూ, ఇది అంతా విధి వల్లే జరిగిందని భావించాలి.
కైకేయ్యాః ప్రతిపత్తిర్హి కథం స్యాన్మమ వేదనే। యది తస్యా న భావోఽయం కృతాన్తవిహితో భవేత్
కైకేయి నాకు హాని చేయాలనే ఆలోచన ఎలా కలిగింది? అది విధి నిర్ణయమైతే తప్ప, ఆమెకు అలాంటి మనసు ఎలా కలుగుతుంది?
జానాసి హి యథా సౌమ్య న మాతృషు మమాన్తరమ్। భూతపూర్వం విశేషో వా తస్యా మయి సుతేఽపి వా
సౌమ్యా, నేను నా తల్లులందరిలో ఎప్పుడూ తేడా చూపలేదు. ఆమెకు లేదా ఆమె కుమారుడికి ఎప్పుడూ ప్రత్యేకంగా ప్రీతిని చూపిన దాఖలాలు లేవు.
సోఽభిషేకనివృత్త్యర్థైః ప్రవాసార్థైశ్చ దుర్వచైః। ఉగ్రైర్వాక్యైరహం తస్యా నాన్యద్ దైవాత్ సమర్థయే
అందువల్ల, ఆమె నన్ను పట్టాభిషేకం చేయకుండా, వనవాసానికి పంపించాలనే ఉద్దేశంతో చెప్పిన కఠినమైన మాటలకు, విధి తప్ప మరే కారణం కనిపించదు.
కథం ప్రకృతిసమ్పన్నా రాజపుత్రీ తథాగుణా। బ్రూయాత్ సా ప్రాకృతేవ స్త్రీ మత్పీడ్యం భర్తృసంనిధౌ
అంత మంచి గుణాలున్న రాజకుమార్తె, భర్త ముందే, నాకు బాధ కలిగించేలా, సాధారణ స్త్రీలా ఎలా మాట్లాడగలదు?
యదచిన్త్యం తు తద్ దైవం భూతేష్వపి న హన్యతే। వ్యక్తం మయి చ తస్యాం చ పతితో హి విపర్యయః
అలాగని, ఆ విధి అనేది ఎవరికీ ఊహించలేనిది. అది జీవుల్ని కూడా విడిచిపెట్టదు. నాకు, ఆమెకూ ఈ దురదృష్టం స్పష్టంగా వచ్చిపడింది.
కశ్చ దైవేన సౌమిత్రే యోద్ధుముత్సహతే పుమాన్। యస్య ను గ్రహణం కించిత్ కర్మణోఽన్యన్న దృశ్యతే
సౌమిత్రీ, ఎవరు ఆ విధిని ఎదుర్కొనగలరు? ఏ పని చేసినా, దాని ఫలితంగా విధి నిర్ణయించినదే జరుగుతుంది.
ఋషయోఽప్యుగ్రతపసో దైవేనాభిప్రచోదితాః। ఉత్సృజ్య నియమాంస్తీవ్రాన్ భ్రశ్యన్తే కామమన్యుభిః
బలమైన తపస్సు చేసే ఋషులకైనా, విధి ప్రభావంతో, వారు కఠినమైన నియమాలు వదిలేసి, కోపం లేదా కామానికి లోనవుతారు.
అసంకల్పితమేవేహ యదకస్మాత్ ప్రవర్తతే। నివర్త్యారబ్ధమారమ్భైర్నను దైవస్య కర్మ తత్
ఇక్కడ ఏదైనా అనుకోకుండా అకస్మాత్తుగా జరుగుతుంటే, లేదా మొదలుపెట్టిన పని మధ్యలో ఆగిపోతే, అది విధి కార్యమే అని తెలుసుకోవాలి.
ఏతయా తత్త్వయా బుద్ధ్యా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా। వ్యాహతేఽప్యభిషేకే మే పరితాపో న విద్యతే
ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకుని, నా మనస్సును నేను అదుపులో పెట్టుకున్నాను. నా పట్టాభిషేకం ఆగిపోయినా నాకు బాధ లేదు.
తస్మాదపరితాపః సంస్త్వమప్యనువిధాయ మామ్। ప్రతిసంహారయ క్షిప్రమాభిషేచనికీం క్రియామ్
కాబట్టి, నువ్వు కూడా మనసు బాధపడకూడదు. నన్ను అనుసరించి, పట్టాభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లను త్వరగా తీసివేయి.
ఏభిరేవ ఘటైః సర్వైరభిషేచనసమ్భృతైః। మమ లక్ష్మణ తాపస్యే వ్రతస్నానం భవిష్యతి
లక్ష్మణా, పట్టాభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన ఈ పాత్రలతోనే నేను తపస్సు కోసం నియమస్నానం చేస్తాను.
అథవా కిం మయైతేన రాజ్యద్రవ్యమయేన తు। ఉద్ధృతం మే స్వయం తోయం వ్రతాదేశం కరిష్యతి
లేదా, నాకు ఈ రాజసంబంధమైన వస్తువులేమీ అవసరం లేదు. నేను స్వయంగా తీసుకున్న నీటితో నా వ్రతానికి కావాల్సిన స్నానం చేస్తాను.
మా చ లక్ష్మణ సంతాపం కార్షీర్లక్ష్మ్యా విపర్యయే। రాజ్యం వా వనవాసో వా వనవాసో మహోదయః
లక్ష్మణా, అదృష్టం మారిపోవడాన్ని చూసి మనసు బాధపడకూ. రాజ్యం కావచ్చు, అరణ్యవాసం కావచ్చు — అరణ్యవాసమే గొప్పది.
న లక్ష్మణాస్మిన్ మమ రాజ్యవిఘ్నే మాతా యవీయస్యభిశఙ్కితవ్యా। దైవాభిపన్నా న పితా కథంచి- జ్జానాసి దైవం హి తథాప్రభావమ్
లక్ష్మణా, నా రాజ్యానికి అడ్డుగా వచ్చిన ఈ విషయంలో నీవు గానీ, నా చిన్న తల్లి గానీ నిందించదగినవారు కారు. దురదృష్టమే మధ్యలో వచ్చింది, నాన్నగారు మాత్రం ఏ విధంగానూ కారణం కాలేదు. అదృష్టానికి ఎంతటి శక్తి ఉందో నీవు బాగా తెలుసు.
thumb|త్రయోవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే త్రయోవింశః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్య కాండలో ఇరవై మూడు వ సర్గను వినండి.
ఇతి బ్రువతి రామే తు లక్ష్మణోఽవాక్ శిరా ఇవ। ధ్యాత్వా మధ్యం జగామాశు సహసా దైన్యహర్షయోః
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, లక్ష్మణుడు తల వంచి, ఆలోచనలో మునిగి, ఆకస్మాత్తుగా దుఃఖం, కోపం కలిసిన మనస్సుతో మధ్యలోకి వేగంగా వచ్చాడు.
తదా తు బద్ధ్వా భ్రుకుటీం భ్రువోర్మధ్యే నరర్షభః। నిశశ్వాస మహాసర్పో బిలస్థ ఇవ రోషితః
అప్పుడా మహాపురుషుడు కన్నుల మధ్య మడమలు పెట్టి, గొప్ప పాములా కోపంతో లోపల ఊపిరి పీల్చాడు.
తస్య దుష్ప్రతివీక్ష్యం తద్ భ్రుకుటీసహితం తదా। బభౌ క్రుద్ధస్య సింహస్య ముఖస్య సదృశం ముఖమ్
ఆ సమయంలో అతని ముఖం, ఆ కోపంతో కూడిన మడమలతో, కోపంగా ఉన్న సింహపు ముఖంలా చూడడానికి భయంకరంగా మారింది.
అగ్రహస్తం విధున్వంస్తు హస్తీ హస్తమివాత్మనః। తిర్యగూర్ధ్వం శరీరే చ పాతయిత్వా శిరోధరామ్
తన చేతిని గట్టిగా మడిచి, ఏనుగు తన సొండను ఊపినట్టు ఊపుతూ, తలని పక్కకు, పైకి తిప్పి, మెడను వంచాడు.