హనిష్యే పితరం వృద్ధం కైకేయ్యాసక్తమానసమ్। కృపణం చ స్థితం బాల్యే వృద్ధభావేన గర్హితమ్
కైకేయి మీద మనసు పెట్టిన, బాల్యంలా ప్రవర్తించే, వృద్ధుడై, అందరి దృష్టిలో తక్కువైన నా తండ్రిని నేను సంహరిస్తాను.
ఏతత్ తు వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణస్య మహాత్మనః। ఉవాచ రామం కౌసల్యా రుదతీ శోకలాలసా
మహాత్ముడైన లక్ష్మణుని మాటలు విని, శోకంతో ఏడుస్తూ, కౌసల్యా రామునితో ఇలా చెప్పింది.
న చాధర్మ్యం వచః శ్రుత్వా సపత్న్యా మమ భాషితమ్। విహాయ శోకసంతప్తాం గన్తుమర్హసి మామితః
నా సహపత్నిచే అన్యాయంగా చెప్పిన మాటలు వినినందుకు, నేను బాధతో తాపత్రయపడుతూ ఉన్నాను. నన్ను వదిలేసి ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోవద్దు.
ధర్మజ్ఞ ఇతి ధర్మిష్ఠ ధర్మం చరితుమిచ్ఛసి। శుశ్రూష మామిహస్థస్త్వం చర ధర్మమనుత్తమమ్
నీవు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, ధర్మాన్ని పాటించాలనుకుంటున్నావు. అందువల్ల, ఇక్కడ ఉండి నన్ను సేవించు, ఉత్తమమైన ధర్మాన్ని ఆచరించు.
శుశ్రూషుర్జననీం పుత్ర స్వగృహే నియతో వసన్। పరేణ తపసా యుక్తః కాశ్యపస్త్రిదివం గతః
తన ఇంట్లో క్రమంగా ఉండి తల్లిని సేవించిన కుమారుడు, గొప్ప తపస్సుతో కూడిన కాశ్యపుడు, స్వర్గాన్ని పొందాడు.
యథైవ రాజా పూజ్యస్తే గౌరవేణ తథా హ్యహమ్। త్వాం సాహం నానుజానామి న గన్తవ్యమితో వనమ్
రాజును నీవు గౌరవంతో ఎలా పూజించాలో, నన్ను కూడా అలాగే గౌరవించాలి. అందుకే, నేను అనుమతించను — నీవు ఇక్కడినుంచి అడవికి వెళ్లకూడదు.
త్వద్వియోగాన్న మే కార్యం జీవితేన సుఖేన చ। త్వయా సహ మమ శ్రేయస్తృణానామపి భక్షణమ్
నీవు నన్ను వదిలిపోతే నాకు జీవితం, సుఖం ఏమీ అవసరం లేదు. నీవు నా వెంట ఉంటే, గడ్డి తిన్నా నాకు మేలే.
యది త్వం యాస్యసి వనం త్యక్త్వా మాం శోకలాలసామ్। అహం ప్రాయమిహాసిష్యే న చ శక్ష్యామి జీవితుమ్
నీవు నన్ను శోకంతో వదిలిపెట్టి అడవికి వెళ్తే, నేను ఇక్కడే ఉపవాసంగా ఉండిపోతాను, బ్రతకలేను.
తతస్త్వం ప్రాప్స్యసే పుత్ర నిరయం లోకవిశ్రుతమ్। బ్రహ్మహత్యామివాధర్మాత్ సముద్రః సరితాం పతిః
అప్పుడు, నా కుమారా, నీవు పాపంగా పేరుగాంచిన నరకాన్ని పొందుతావు. సముద్రుడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపం వల్ల పొందినట్లే.
విలపన్తీం తథా దీనాం కౌసల్యాం జననీం తతః। ఉవాచ రామో ధర్మాత్మా వచనం ధర్మసంహితమ్
అలా దుఃఖంతో విలపిస్తున్న తల్లి కౌసల్యను చూసి, ధర్మాన్ని ఆచరించే రాముడు, ధర్మబద్ధంగా మాటలు చెప్పాడు.
నాస్తి శక్తిః పితుర్వాక్యం సమతిక్రమితుం మమ। ప్రసాదయే త్వాం శిరసా గన్తుమిచ్ఛామ్యహం వనమ్
నాన్న మాటను అతిక్రమించడానికి నాకు శక్తి లేదు. తలవంచి నిన్ను వేడుకుంటున్నాను — అడవికి వెళ్లడానికి అనుమతించు.
ఋషిణా చ పితుర్వాక్యం కుర్వతా వనచారిణా। గౌర్హతా జానతాధర్మం కణ్డునా చ విపశ్చితా
ఒక ఋషి అడవిలో ఉండి తన తండ్రి మాటకోసం, కనుక్కునే జ్ఞానంతో, గోవును చంపాడు. ఆ కర్మను కండుడు కూడా చేశాడు.
అస్మాకం తు కులే పూర్వం సగరస్యాజ్ఞయా పితుః। ఖనద్భిః సాగరైర్భూమిమవాప్తః సుమహాన్ వధః
మన వంశంలో, సగరుని తండ్రి ఆజ్ఞతో, అతని కుమారులు భూమిని త్రవ్వగా, గొప్ప నాశనం జరిగింది.
జామదగ్న్యేన రామేణ రేణుకా జననీ స్వయమ్। కృత్తా పరశునారణ్యే పితుర్వచనకారణాత్
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు, తన తండ్రి మాటకోసం, అడవిలో తన తల్లి రేణుకను గొడ్డలితో హతమార్చాడు.
ఏతైరన్యైశ్చ బహుభిర్దేవి దేవసమైః కృతమ్। పితుర్వచనమక్లీబం కరిష్యామి పితుర్హితమ్
దేవతలకు సమానమైన వీరులు, మరెందరో, తండ్రి మాటను ధైర్యంగా నెరవేర్చారు. నేను కూడా తండ్రికి ఇష్టమైనదే చేస్తాను.
న ఖల్వేతన్మయైకేన క్రియతే పితృశాసనమ్। ఏతైరపి కృతం దేవి యే మయా పరికీర్తితాః
తండ్రి మాటను పాటించడం నేను ఒక్కడే చేయడం కాదు, నేను చెప్పిన వాళ్లూ ఇదే చేశారు, అమ్మా.
నాహం ధర్మమపూర్వం తే ప్రతికూలం ప్రవర్తయే। పూర్వైరయమభిప్రేతో గతో మార్గోఽనుగమ్యతే
నేను కొత్తగా లేదా విరుద్ధంగా ధర్మాన్ని అనుసరించడంలేదు. ఇది పూర్వీకులు అనుసరించిన మార్గం, నేను అదే దారిలో నడుస్తున్నాను.
తదేతత్ తు మయా కార్యం క్రియతే భువి నాన్యథా। పితుర్హి వచనం కుర్వన్ న కశ్చిన్నామ హీయతే
అందుకే, భూమిపై నేను ఇదే చేయాలి, వేరేలా కాదు. తండ్రి మాటను నెరవేర్చినవాడు ఎప్పుడూ నష్టపోవడు.
తామేవముక్త్వా జననీం లక్ష్మణం పునరబ్రవీత్। వాక్యం వాక్యవిదాం శ్రేష్ఠః శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
అలా తల్లితో చెప్పి, రాముడు మళ్లీ లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు. అతడు మాటలలో శ్రేష్ఠుడు, విలువిద్యలో అందరిలోనూ గొప్పవాడు.
తవ లక్ష్మణ జానామి మయి స్నేహమనుత్తమమ్। విక్రమం చైవ సత్త్వం చ తేజశ్చ సుదురాసదమ్
లక్ష్మణా, నీవు నాపై ఉన్న అపూర్వమైన ప్రేమను నాకు తెలుసు. నీ శౌర్యం, స్థైర్యం, ఎదుర్కోలేని తేజస్సు నాకు తెలుసు.
మమ మాతుర్మహద్ దుఃఖమతులం శుభలక్షణ। అభిప్రాయం న విజ్ఞాయ సత్యస్య చ శమస్య చ
మా తల్లి, మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉన్నదైనా, నిజాయితీ, ఆత్మనిగ్రహం యొక్క భావాన్ని అర్థం చేసుకోకపోవడం వల్ల, అపూర్వమైన గొప్ప బాధను అనుభవిస్తోంది.
ధర్మో హి పరమో లోకే ధర్మే సత్యం ప్రతిష్ఠితమ్। ధర్మసంశ్రితమప్యేతత్ పితుర్వచనముత్తమమ్
ఈ లోకంలో ధర్మమే అత్యంత గొప్పది. ధర్మంపైనే సత్యం నిలబడింది. నాన్న చెప్పిన మాట కూడా ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉన్నది, అందులో గొప్పతనం ఉంది.
సంశ్రుత్య చ పితుర్వాక్యం మాతుర్వా బ్రాహ్మణస్య వా। న కర్తవ్యం వృథా వీర ధర్మమాశ్రిత్య తిష్ఠతా
ఓ వీరా! తండ్రి, తల్లి లేదా బ్రాహ్మణుడు చెప్పిన మాటను ఒప్పుకున్నవాడు, ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, వాటిని వృథాగా వదిలిపెట్టకూడదు.
సోఽహం న శక్ష్యామి పునర్నియోగమతివర్తితుమ్। పితుర్హి వచనాద్ వీర కైకేయ్యాహం ప్రచోదితః
అందువల్ల నేను మళ్లీ ఆ ఆజ్ఞను అతిక్రమించలేను. నాన్న మాట వల్లనే కైకేయి నన్ను ప్రేరేపించింది, ఓ వీరా!
తదేతాం విసృజానార్యాం క్షత్రధర్మాశ్రితాం మతిమ్। ధర్మమాశ్రయ మా తైక్ష్ణ్యం మద్బుద్ధిరనుగమ్యతామ్
కాబట్టి, నీవు ఈ మహత్తరమైన, క్షత్రియ ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న సంకల్పాన్ని వదిలిపెట్టు. ధర్మాన్ని ఆశ్రయించు, కఠినతను విడిచిపెట్టు. నా మనసును అనుసరించు.
తమేవముక్త్వా సౌహార్దాద్ భ్రాతరం లక్ష్మణాగ్రజః। ఉవాచ భూయః కౌసల్యాం ప్రాఞ్జలిః శిరసా నతః
ఇలా తన సోదరుడితో అనురాగంతో మాట్లాడిన తరువాత, లక్ష్మణుని అన్నయ్య, చేతులు జోడించి, తల వంచి, మళ్లీ కౌసల్యను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అనుమన్యస్వ మాం దేవి గమిష్యన్తమితో వనమ్। శాపితాసి మమ ప్రాణైః కురు స్వస్త్యయనాని మే
అమ్మా! నేను ఇక్కడినుంచి అడవికి వెళ్ళబోతున్నాను. నన్ను అనుమతించు. నా ప్రాణాలతో నీవు బంధించబడి ఉన్నావు. నాకు శుభకార్యాలు చేయు.
తీర్ణప్రతిజ్ఞశ్చ వనాత్ పునరేష్యామ్యహం పురీమ్। యయాతిరివ రాజర్షిః పురా హిత్వా పునర్దివమ్
నా ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చిన తరువాత, నేను అడవిలోనుంచి తిరిగి నగరానికి వస్తాను. పూర్వంలో యయాతి మహారాజు స్వర్గాన్ని వదిలి మళ్లీ చేరినట్లే.
శోకః సంధార్యతాం మాతర్హృదయే సాధు మా శుచః। వనవాసాదిహైష్యామి పునః కృత్వా పితుర్వచః
తల్లి! నీ మనసులో దుఃఖాన్ని దాచుకో. బాధపడకూ. నాన్న మాటను నెరవేర్చిన తరువాత, నేను అడవిలోనుంచి తిరిగి ఇక్కడికి వస్తాను.
త్వయా మయా చ వైదేహ్యా లక్ష్మణేన సుమిత్రయా। పితుర్నియోగే స్థాతవ్యమేష ధర్మః సనాతనః
నీవు, నేను, వైదేహి, లక్ష్మణుడు, సుమిత్ర — మనందరం నాన్న ఆజ్ఞను పాటించాలి. ఇదే శాశ్వత ధర్మం.