మయా పార్శ్వే సధనుషా తవ గుప్తస్య రాఘవ। కః సమర్థోఽధికం కర్తుం కృతాన్తస్యేవ తిష్ఠతః
రాఘవా! నేను నీ పక్కన విల్లు పట్టుకుని ఉన్నప్పుడు, నిన్ను రక్షిస్తున్నప్పుడు, మరణం పక్కన ఉన్నట్టు ఎవరూ నీకు ఏమి చేయలేరు.
నిర్మనుష్యామిమాం సర్వామయోధ్యాం మనుజర్షభ। కరిష్యామి శరైస్తీక్ష్ణైర్యది స్థాస్యతి విప్రియే
మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! అయోధ్య నాకు విరోధంగా నిలిస్తే, నేను ఈ నగరాన్ని గట్టిగా బాణాలతో మానవులెవరూ లేకుండా చేస్తాను.
భరతస్యాథ పక్ష్యో వా యో వాస్య హితమిచ్ఛతి। సర్వాంస్తాంశ్చ వధిష్యామి మృదుర్హి పరిభూయతే
భరతునికి తోడుగా ఉన్నవారు లేదా అతని మేలు కోరేవారు ఎవరైనా, వారందరినీ నేను సంహరిస్తాను. ఎందుకంటే మృదువైనవారు ఎప్పుడూ అవమానించబడతారు.
ప్రోత్సాహితోఽయం కైకేయ్యా సంతుష్టో యది నః పితా। అమిత్రభూతో నిఃసఙ్గం వధ్యతాం వధ్యతామపి
కైకేయి ప్రోత్సాహంతో మన తండ్రి మనపై సంతోషంగా లేకపోతే, శత్రువుగా మారితే, అతడిని ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా సంహరించాలి, సంహరించాలి.
గురోరప్యవలిప్తస్య కార్యాకార్యమజానతః। ఉత్పథం ప్రతిపన్నస్య కార్యం భవతి శాసనమ్
గురువు అయినా, అహంకారంతో, ఏది చేయాలో, చేయకూడదో తెలియక తప్పుదారిలో నడుస్తున్నప్పుడు, శిక్ష తప్పనిసరి.
బలమేష కిమాశ్రిత్య హేతుం వా పురుషోత్తమ। దాతుమిచ్ఛతి కైకేయ్యై ఉపస్థితమిదం తవ
శత్రువులను జయించేవాడా! ఏ బలాన్ని, కారణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఈ సిద్ధమైన రాజ్యాన్ని కైకేయికి ఇవ్వాలని మనసు పెట్టాడు?
త్వయా చైవ మయా చైవ కృత్వా వైరమనుత్తమమ్। కాస్య శక్తిః శ్రియం దాతుం భరతాయారిశాసన
నీవు, నేను ఇద్దరం శత్రుత్వం పెంచుకున్నాక, భరతునికి ఈ ఐశ్వర్యాన్ని ఇవ్వగల శక్తి అతనికి ఎక్కడ ఉంది, శత్రువులను జయించేవాడా?
అనురక్తోఽస్మి భావేన భ్రాతరం దేవి తత్త్వతః। సత్యేన ధనుషా చైవ దత్తేనేష్టేన తే శపే
దేవీ! నా మనసులో నిజంగా నా అన్నపై ప్రేమ ఉంది. నిజాయితీతో, నా విల్లుతో, నేను ఇచ్చిన హవనాలతో నీకు ప్రమాణం చేస్తాను.
దీప్తమగ్నిమరణ్యం వా యది రామః ప్రవేక్ష్యతి। ప్రవిష్టం తత్ర మాం దేవి త్వం పూర్వమవధారయ
రాముడు ఎప్పుడు అగ్ని లోనికి లేదా అడవిలోనికి వెళ్తే, నేను ఆయనకంటే ముందే అక్కడికి వెళ్ళానని, దేవీ, నువ్వు తెలుసుకో.
హరామి వీర్యాద్ దుఃఖం తే తమః సూర్య ఇవోదితః। దేవీ పశ్యతు మే వీర్యం రాఘవశ్చైవ పశ్యతు
నాకు ఉన్న బలంతో నీ బాధను తొలగిస్తాను, ఉదయాన్నే సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్టు. దేవీ, నా పరాక్రమాన్ని చూడాలి; రాఘవుడూ చూడాలి.
హనిష్యే పితరం వృద్ధం కైకేయ్యాసక్తమానసమ్। కృపణం చ స్థితం బాల్యే వృద్ధభావేన గర్హితమ్
కైకేయి మీద మనసు పెట్టిన, బాల్యంలా ప్రవర్తించే, వృద్ధుడై, అందరి దృష్టిలో తక్కువైన నా తండ్రిని నేను సంహరిస్తాను.
ఏతత్ తు వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణస్య మహాత్మనః। ఉవాచ రామం కౌసల్యా రుదతీ శోకలాలసా
మహాత్ముడైన లక్ష్మణుని మాటలు విని, శోకంతో ఏడుస్తూ, కౌసల్యా రామునితో ఇలా చెప్పింది.
న చాధర్మ్యం వచః శ్రుత్వా సపత్న్యా మమ భాషితమ్। విహాయ శోకసంతప్తాం గన్తుమర్హసి మామితః
నా సహపత్నిచే అన్యాయంగా చెప్పిన మాటలు వినినందుకు, నేను బాధతో తాపత్రయపడుతూ ఉన్నాను. నన్ను వదిలేసి ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోవద్దు.
ధర్మజ్ఞ ఇతి ధర్మిష్ఠ ధర్మం చరితుమిచ్ఛసి। శుశ్రూష మామిహస్థస్త్వం చర ధర్మమనుత్తమమ్
నీవు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, ధర్మాన్ని పాటించాలనుకుంటున్నావు. అందువల్ల, ఇక్కడ ఉండి నన్ను సేవించు, ఉత్తమమైన ధర్మాన్ని ఆచరించు.
శుశ్రూషుర్జననీం పుత్ర స్వగృహే నియతో వసన్। పరేణ తపసా యుక్తః కాశ్యపస్త్రిదివం గతః
తన ఇంట్లో క్రమంగా ఉండి తల్లిని సేవించిన కుమారుడు, గొప్ప తపస్సుతో కూడిన కాశ్యపుడు, స్వర్గాన్ని పొందాడు.
యథైవ రాజా పూజ్యస్తే గౌరవేణ తథా హ్యహమ్। త్వాం సాహం నానుజానామి న గన్తవ్యమితో వనమ్
రాజును నీవు గౌరవంతో ఎలా పూజించాలో, నన్ను కూడా అలాగే గౌరవించాలి. అందుకే, నేను అనుమతించను — నీవు ఇక్కడినుంచి అడవికి వెళ్లకూడదు.
త్వద్వియోగాన్న మే కార్యం జీవితేన సుఖేన చ। త్వయా సహ మమ శ్రేయస్తృణానామపి భక్షణమ్
నీవు నన్ను వదిలిపోతే నాకు జీవితం, సుఖం ఏమీ అవసరం లేదు. నీవు నా వెంట ఉంటే, గడ్డి తిన్నా నాకు మేలే.
యది త్వం యాస్యసి వనం త్యక్త్వా మాం శోకలాలసామ్। అహం ప్రాయమిహాసిష్యే న చ శక్ష్యామి జీవితుమ్
నీవు నన్ను శోకంతో వదిలిపెట్టి అడవికి వెళ్తే, నేను ఇక్కడే ఉపవాసంగా ఉండిపోతాను, బ్రతకలేను.
తతస్త్వం ప్రాప్స్యసే పుత్ర నిరయం లోకవిశ్రుతమ్। బ్రహ్మహత్యామివాధర్మాత్ సముద్రః సరితాం పతిః
అప్పుడు, నా కుమారా, నీవు పాపంగా పేరుగాంచిన నరకాన్ని పొందుతావు. సముద్రుడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపం వల్ల పొందినట్లే.
విలపన్తీం తథా దీనాం కౌసల్యాం జననీం తతః। ఉవాచ రామో ధర్మాత్మా వచనం ధర్మసంహితమ్
అలా దుఃఖంతో విలపిస్తున్న తల్లి కౌసల్యను చూసి, ధర్మాన్ని ఆచరించే రాముడు, ధర్మబద్ధంగా మాటలు చెప్పాడు.
నాస్తి శక్తిః పితుర్వాక్యం సమతిక్రమితుం మమ। ప్రసాదయే త్వాం శిరసా గన్తుమిచ్ఛామ్యహం వనమ్
నాన్న మాటను అతిక్రమించడానికి నాకు శక్తి లేదు. తలవంచి నిన్ను వేడుకుంటున్నాను — అడవికి వెళ్లడానికి అనుమతించు.
ఋషిణా చ పితుర్వాక్యం కుర్వతా వనచారిణా। గౌర్హతా జానతాధర్మం కణ్డునా చ విపశ్చితా
ఒక ఋషి అడవిలో ఉండి తన తండ్రి మాటకోసం, కనుక్కునే జ్ఞానంతో, గోవును చంపాడు. ఆ కర్మను కండుడు కూడా చేశాడు.
అస్మాకం తు కులే పూర్వం సగరస్యాజ్ఞయా పితుః। ఖనద్భిః సాగరైర్భూమిమవాప్తః సుమహాన్ వధః
మన వంశంలో, సగరుని తండ్రి ఆజ్ఞతో, అతని కుమారులు భూమిని త్రవ్వగా, గొప్ప నాశనం జరిగింది.
జామదగ్న్యేన రామేణ రేణుకా జననీ స్వయమ్। కృత్తా పరశునారణ్యే పితుర్వచనకారణాత్
జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు, తన తండ్రి మాటకోసం, అడవిలో తన తల్లి రేణుకను గొడ్డలితో హతమార్చాడు.
ఏతైరన్యైశ్చ బహుభిర్దేవి దేవసమైః కృతమ్। పితుర్వచనమక్లీబం కరిష్యామి పితుర్హితమ్
దేవతలకు సమానమైన వీరులు, మరెందరో, తండ్రి మాటను ధైర్యంగా నెరవేర్చారు. నేను కూడా తండ్రికి ఇష్టమైనదే చేస్తాను.
న ఖల్వేతన్మయైకేన క్రియతే పితృశాసనమ్। ఏతైరపి కృతం దేవి యే మయా పరికీర్తితాః
తండ్రి మాటను పాటించడం నేను ఒక్కడే చేయడం కాదు, నేను చెప్పిన వాళ్లూ ఇదే చేశారు, అమ్మా.
నాహం ధర్మమపూర్వం తే ప్రతికూలం ప్రవర్తయే। పూర్వైరయమభిప్రేతో గతో మార్గోఽనుగమ్యతే
నేను కొత్తగా లేదా విరుద్ధంగా ధర్మాన్ని అనుసరించడంలేదు. ఇది పూర్వీకులు అనుసరించిన మార్గం, నేను అదే దారిలో నడుస్తున్నాను.
తదేతత్ తు మయా కార్యం క్రియతే భువి నాన్యథా। పితుర్హి వచనం కుర్వన్ న కశ్చిన్నామ హీయతే
అందుకే, భూమిపై నేను ఇదే చేయాలి, వేరేలా కాదు. తండ్రి మాటను నెరవేర్చినవాడు ఎప్పుడూ నష్టపోవడు.
తామేవముక్త్వా జననీం లక్ష్మణం పునరబ్రవీత్। వాక్యం వాక్యవిదాం శ్రేష్ఠః శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
అలా తల్లితో చెప్పి, రాముడు మళ్లీ లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు. అతడు మాటలలో శ్రేష్ఠుడు, విలువిద్యలో అందరిలోనూ గొప్పవాడు.
తవ లక్ష్మణ జానామి మయి స్నేహమనుత్తమమ్। విక్రమం చైవ సత్త్వం చ తేజశ్చ సుదురాసదమ్
లక్ష్మణా, నీవు నాపై ఉన్న అపూర్వమైన ప్రేమను నాకు తెలుసు. నీ శౌర్యం, స్థైర్యం, ఎదుర్కోలేని తేజస్సు నాకు తెలుసు.