ఋత్విగ్భిరుపదిష్టోఽయం పురావృత్తో మయా శ్రుతః । సనత్కుమారో భగవాన్ పూర్వం కథితవాన్ కథామ్ ॥౧-౯-
'ఈ కథను ఋత్వికులు చెప్పినట్లు నేను ముందే విన్నాను. భగవంతుడు అయిన సనత్కుమారుడు ఈ కథను ఒకసారి వివరంగా చెప్పారు.'
ఋషీణాం సంనిధౌ రాజంస్తవ పుత్రాగమం ప్రతి । కాశ్యపస్య చ పుత్రోఽస్తి విభాణ్డక ఇతి శ్రుతః ॥౧-౯-
'ఋషుల సమక్షంలో, ఓ రాజా, మీకు కుమారుడు కలిగే విషయాన్ని గురించి చెప్పారు. కాశ్యపునికి విభాండకుడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు అని వినిపించింది.'
ఋశ్యశృఙ్గ ఇతి ఖ్యాతస్తస్య పుత్రో భవిష్యతి । స వనే నిత్యసంవృద్ధో మునిర్వనచరః సదా ॥౧-౯-
'ఆయన కుమారుడు ఋశ్యశృంగుడు అని ప్రసిద్ధి చెందతాడు. అతడు ఎప్పుడూ అడవిలో పెరిగి, ఎల్లప్పుడూ వనంలోనే తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు.'
నాన్యం జానాతి విప్రేన్ద్రో నిత్యం పిత్రనువర్తనాత్ । ద్వైవిధ్యం బ్రహ్మచర్యస్య భవిష్యతి మహాత్మనః ॥౧-౯-
'ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు తన తండ్రిని మాత్రమే అనుసరిస్తూ, ఇతరులను ఎవరినీ తెలియడు. ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మచర్యంలో రెండు విధాలుగా ఉండే నియమాన్ని పాటిస్తాడు.'
లోకేషు ప్రథితం రాజన్ విప్రైశ్చ కథితం సదా । తస్యైవం వర్తమానస్య కాలః సమభివర్తత ॥౧-౯-
'ఈ విషయం ప్రజల్లో ప్రసిద్ధిగా ఉంది, బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ చెబుతారు. అతడు అలా జీవిస్తూ ఉండగా, కర్మఫల కాలం సమీపించింది.'
అగ్నిం శుశ్రూషమాణస్య పితరం చ యశస్వినమ్ । ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు రోమపాదః ప్రతాపవాన్ ॥౧-౯-
అతని కాలంలోనే, అగ్ని సేవ చేస్తూ, తన ప్రతిష్టాత్మక తండ్రికి సేవ చేస్తున్నప్పుడు, గొప్ప శక్తిశాలి అయిన రోమపాదుడు ప్రసిద్ధి పొందాడు.
అఙ్గేషు ప్రథితో రాజా భవిష్యతి మహాబలః । తస్య వ్యతిక్రమాద్ రాజ్ఞో భవిష్యతి సుదారుణా ॥౧-౯-
అంగ దేశ ప్రజల్లో పేరుగాంచిన మహాబలుడు అయిన ఓ రాజు అవతరిస్తాడు. కానీ ఆ రాజు చేసిన ఒక తప్పు వల్ల భయంకరమైన అపాయం సంభవిస్తుంది.
బ్రాహ్మణాఞ్ఛ్రుతసంవృద్ధాన్ సమానీయ ప్రవక్ష్యతి వ । భవన్తః శ్రుతకర్మాణో లోకచారిత్రవేదినః ॥౧-౯-
ఆ రాజు, విద్యావంతులైన బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, 'మీరు శాస్త్రకర్మల్లో నిపుణులు, లోకంలో జరిగే విషయాలు కూడా బాగా తెలుసు' అని అంటాడు.
సమాదిశన్తు నియమం ప్రాయశ్చిత్తం యథా భవేత్ । ఇత్యుక్తాస్తే తతో రాజ్ఞా సర్వే బ్రాహ్మణసత్తమాః ॥౧-౯-
'ఏ నియమం పాటించాలో, expiation ఎలా చేయాలో నాకు చెప్పండి' అని రాజు అడిగినప్పుడు, అందరు గొప్ప బ్రాహ్మణులు సమాధానం ఇస్తారు.
వక్ష్యన్తి తే మహీపాలం బ్రాహ్మణా వేదపారగాః । విభాణ్డకసుతం రాజన్ సర్వోపాయైరిహానయ ॥౧-౯-
వేదాల్లో నిష్ణాతులైన ఆ బ్రాహ్మణులు రాజును ఉద్దేశించి, 'ఓ రాజా! అన్ని విధాలా ప్రయత్నించి విభాండకుని కుమారుడిని ఇక్కడికి తీసుకురా' అని అంటారు.
ఆనాయ్య తు మహీపాల ఋష్యశృఙ్గం సుసత్కృతమ్ । విభాణ్డకసుతం రాజన్ బ్రాహ్మణం వేదపారగమ్ । ప్రయచ్ఛ కన్యాం శాన్తాం వై విధినా సుసమాహితః ॥౧-౯-
ఓ రాజా! విభాండకుని కుమారుడైన ఋష్యశృంగుడిని గౌరవంతో ఇక్కడికి తీసుకొచ్చి, వేదాల్లో నిపుణుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడికి నీ కుమార్తె శాంతను శాస్త్రోక్తంగా పెళ్లి చేయి.
తేషాం తు వచనం శ్రుత్వా రాజా చిన్తాం ప్రపత్స్యతే । కేనోపాయేన వై శక్యమిహానేతుం స వీర్యవాన్ ॥౧-౯-
వారు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ రాజు ఆందోళన చెందుతాడు. ఆ మహాశక్తివంతుడైన ఋషిని ఎలా తీసుకురావచ్చో ఆలోచిస్తాడు.
తతో రాజా వినిశ్చిత్య సహ మన్త్రిభిరాత్మవాన్ । పురోహితమమాత్యాంశ్చ ప్రేషయిష్యతి సత్కృతాన్ ॥౧-౯-
తర్వాత, తన మంత్రులతో కలిసి ఆ రాజు బాగా ఆలోచించి, తన పురోహితులను, మంత్రులను గౌరవంగా పంపిస్తాడు.
తే తు రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా వ్యథితా వినతాననాః । న గచ్ఛేమ ఋషేర్భీతా అనునేష్యన్తి తం నృపమ్ ॥౧-౯-
రాజు ఆదేశం విని, వారు భయంతో తలవంచి, ఋషిని చూసి భయపడి, వెళ్లడానికి సంకోచిస్తారు. రాజును ఒప్పించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
వక్ష్యన్తి చిన్తయిత్వా తే తస్యోపాయాంశ్చ తాన్క్షమాన్ । ఆనేష్యామో వయం విప్రం న చ దోషో భవిష్యతి ॥౧-౯-
తరువాత వారు ఆలోచించి, 'మేము ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి తీసుకువస్తాము. ఇందులో ఎలాంటి తప్పు ఉండదు' అని రాజుతో అంటారు.
ఏవమఙ్గాధిపేనైవ గణికాభిర్ఋషేః సుతః । ఆనీతోఽవర్షయద్ దేవః శాన్తా చాస్మై ప్రదీయతే ॥౧-౯-
ఇలా అంగదేశాధిపతి గణికల సహాయంతో ఋష్యశృంగుని తీసుకొచ్చాడు. వెంటనే వర్షం పడింది. శాంతను అతనికి ఇచ్చారు.
ఋశ్యశృఙ్గస్తు జామాతా పుత్రాంస్తవ విధాస్యతి । సనత్కుమారకథితమేతావద్ వ్యాహృతం మయా ॥౧-౯-
ఋష్యశృంగుడు నీ అల్లుడయ్యాడు. అతను నీకు కుమారులను ప్రసాదిస్తాడు. సనత్కుమారుడు చెప్పినంత వరకు నేను వివరించాను.
అథ హృష్టో దశరథః సుమన్త్రం ప్రత్యభాషత। యథర్ష్యశృఙ్గస్త్వానీతో యేనోపాయేన సోచ్యతామ్ ॥౧-౯-
దశరథుడు ఆనందంతో సుమంత్రునితో, 'ఋష్యశృంగుడు ఎలా తీసుకురాబడ్డాడో వివరంగా చెప్పు' అని అడిగాడు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో పదవ సర్గను వినండి.
సుమన్త్రశ్చోదితో రాజ్ఞా ప్రోవాచేదం వచస్తదా యథర్ష్యశృఙ్గస్త్వానీతో యేనోపాయేన మన్త్రిభిః తన్మే నిగదితం సర్వం శృణు మే మన్త్రిభిః సహ ॥౧-౧౦-
రాజు అడిగినపుడు, సుమంత్రుడు ఇలా అన్నాడు: 'మంత్రులతో కలిసి, ఋష్యశృంగుడు ఎలా తీసుకురాబడ్డాడో నేను పూర్తిగా వివరిస్తాను. వినండి.'
రోమపాదమువాచేదం సహామాత్యః పురోహితః ఉపాయో నిరపాయోఽయమస్మాభిరభిచిన్తితః ॥౧-౧౦-
రోమపాదుడు తన మంత్రులు, పురోహితుడితో కలిసి, 'మేము ఒక సురక్షితమైన, తప్పులేని మార్గాన్ని ఆలోచించాము' అని అన్నాడు.
ఋష్యశృఙ్గో వనచరస్తపఃస్వాధ్యాయసంయుతః అనభిజ్ఞస్తు నారీణాం విషయాణాం సుఖస్య చ ॥౧-౧౦-
ఋష్యశృంగుడు అడవిలో నివసిస్తూ, తపస్సు, వేదపఠనంలో లీనమై ఉంటాడు. అతనికి స్త్రీలు, లోకసుఖాలు, అనుభవాలు ఏమాత్రం తెలియవు.
ఇన్ద్రియార్థైరభిమతైర్నరచిత్తప్రమాథిభిః పురమానాయయిష్యామః క్షిప్రం చాధ్యవసీయతామ్ ॥౧-౧౦-
మనుషుల మనసును ఆకర్షించే, ఇంద్రియాలకు ఇష్టమైన విషయాలతో అతన్ని త్వరగా పట్టణానికి తీసుకురావచ్చు. ఇది మనం నిశ్చయించుకుందాం.
గణికాస్తత్ర గచ్ఛన్తు రూపవత్యః స్వలఙ్కృతాః ప్రలోభ్య వివిధోపాయైరానేష్యన్తీహ సత్కృతాః ॥౧-౧౦-
అందమైన అలంకారాలతో సজ্জితులైన గణికలు అక్కడికి వెళ్లాలి.色色మైన ప్రయత్నాలతో అతన్ని ఆకర్షించి, గౌరవంగా ఇక్కడికి తీసుకురావచ్చు.
శ్రుత్వా తథేతి రాజా చ ప్రత్యువాచ పురోహితమ్ పురోహితో మన్త్రిణశ్చ తథా చక్రుశ్చ తే తథా ॥౧-౧౦-
అది విని రాజు పురోహితునికి 'అలాగే కావాలి' అని సమాధానం చెప్పాడు. పురోహితుడు, మంత్రులు కూడా అలాగే చేశారు.
వారముఖ్యాస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వనం ప్రవివిశుర్మహత్ ఆశ్రమస్యావిదూరేఽస్మిన్ యత్నం కుర్వన్తి దర్శనే ॥౧-౧౦-
ఆ మాటలు విని ప్రధాన గణికలు ఆ గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించాయి. ఆశ్రమానికి దగ్గరగా అతన్ని చూడటానికి ప్రయత్నించాయి.
ఋషేః పుత్రస్య ధీరస్య నిత్యమాశ్రమవాసినః పితుః స నిత్యసన్తుష్టో నాతిచక్రామ చాశ్రమాత్ ॥౧-౧౦-
ఆ ఋషిపుత్రుడు ధైర్యవంతుడు, ఎప్పుడూ ఆశ్రమంలోనే ఉండేవాడు. తన తండ్రితో సంతోషంగా ఉండి, ఆశ్రమాన్ని ఎక్కువ దూరం వదిలిపెట్టేవాడు కాదు.
న తేన జన్మప్రభృతి దృష్టపూర్వం తపస్వినా స్త్రీ వా పుమాన్వా యచ్చాన్యత్ సత్త్వం నగరరాష్ట్రజమ్ ॥౧-౧౦-
ఆ తపస్వి పుట్టినప్పటి నుండి నగరం లేదా రాజ్యంలో ఉన్న మహిళను, పురుషుడిని, మరే ఇతర జీవిని కూడా చూడలేదు.
తాశ్చిత్రవేషాః ప్రమదా గాయన్త్యో మధురస్వరమ్ ఋషిపుత్రముపాగమ్య సర్వా వచనమబ్రువన్ ॥౧-౧౦-
వివిధ వస్త్రాలతో అలంకరించుకొని, మధురమైన స్వరంతో పాడుతూ, ఆ స్త్రీలు ఋషిపుత్రుని దగ్గరకు వచ్చి అందరూ మాట్లాడారు.
కస్త్వం కిం వర్తసే బ్రహ్మఞ్జ్ఞాతుమిచ్ఛామహే వయమ్ ఏకస్త్వం విజనే ఘోరే వనే చరసి శంస నః ॥౧-౧౦-
నీవెవరు బ్రాహ్మణా? ఇక్కడ ఏమి చేస్తున్నావు? మేము తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాం. ఈ భయంకరమైన అడవిలో ఒంటరిగా తిరుగుతున్నావు, చెప్పు మాకు.