తస్య నిష్క్రమమాణస్య జనౌఘస్య సమన్తతః। తతో హయవరా ముఖ్యా నాగాశ్చ గిరిసంనిభాః
అతను బయలుదేరినప్పుడు, చుట్టూ జనసమూహం చేరింది. ఆ తర్వాత గొప్ప గుఱ్ఱాలు, పర్వతాలను పోలిన ఏనుగులు ముందుకు వచ్చాయి.
అనుజగ్ముస్తథా రామం శతశోఽథ సహస్రశః। అగ్రతశ్చాస్య సంనద్ధాశ్చన్దనాగురుభూషితాః
అలా వందలాది, వేలాది మంది రాముని వెంట నడిచారు. అతని ముందు, చందనం, అగరు అలంకరించుకున్న యోధులు క్రమంగా నడిచారు.
ఖడ్గచాపధరాః శూరా జగ్మురాశంసవో జనాః। తతో వాదిత్రశబ్దాశ్చ స్తుతిశబ్దాశ్చ వన్దినామ్
ఖడ్గాలు, విల్లు పట్టిన ధైర్యవంతులు ఆశతో ముందుకు వెళ్లారు. వెంటనే వాద్యాల శబ్దాలు, కీర్తినారులు పాడే స్తుతులు వినిపించాయి.
సింహనాదాశ్చ శూరాణాం తతః శుశ్రువిరే పథి। హర్మ్యవాతాయనస్థాభిర్భూషితాభిః సమన్తతః
మార్గమంతా వీరుల సింహగర్జనలు వినిపించాయి. చుట్టూ ఉన్న ప్రాసాదాల జానెలల్లో అలంకరించుకున్న మహిళలు నిలబడి చూశారు.
కీర్యమాణః సుపుష్పౌఘైర్యయౌ స్త్రీభిరరిందమః। రామం సర్వానవద్యాఙ్గ్యో రామపిప్రీషయా తతః
శత్రువులను జయించే రాముడు, మహిళలు పుష్పవర్షం కురిపించగా ముందుకు సాగాడు. అందమైన అవయవాలతో రాముడు వారిని ఆనందింపజేశాడు.
వచోభిరగ్ర్యైర్హర్మ్యస్థాః క్షితిస్థాశ్చ వవన్దిరే। నూనం నన్దతి తే మాతా కౌసల్యా మాతృనన్దన
ప్రాసాదాల్లో ఉన్నవారు, నేలపై ఉన్నవారు అందరూ మంచి మాటలతో రాముని సత్కరించారు: 'నీ తల్లి కౌసల్యా తప్పక సంతోషపడుతోంది, తల్లుల ఆనందకరుడా.'
పశ్యన్తీ సిద్ధయాత్రం త్వాం పిత్ర్యం రాజ్యముపస్థితమ్। సర్వసీమన్తినీభ్యశ్చ సీతాం సీమన్తినీం వరామ్
'నీవు విజయయాత్రను సాధించి, పితృ రాజ్యాన్ని పొందుతున్నదాన్ని చూస్తూ, సీతను అందరి సీమంతినీలలో శ్రేష్ఠురాలిగా చూస్తున్నాము.'
అమన్యన్త హి తా నార్యో రామస్య హృదయప్రియామ్। తయా సుచరితం దేవ్యా పురా నూనం మహత్ తపః
ఆ మహిళలు రాముని హృదయానికి ప్రియమైన సీతను, సీమంతినీలలో ఉత్తమురాలిగా భావించారు. ఆ దేవి గతంలో గొప్ప తపస్సు చేసిందని నమ్మారు.
రోహిణీవ శశాఙ్కేన రామసంయోగమాప యా। ఇతి ప్రాసాదశృఙ్గేషు ప్రమదాభిర్నరోత్తమః। శుశ్రావ రాజమార్గస్థః ప్రియా వాచ ఉదాహృతాః
రోహిణి చంద్రుడితో కలిసినట్లు, సీత రామునితో కలిసింది. అలా రాజమార్గంలో వెళ్తున్న రాముడు, ప్రాసాదాలపై ఉన్న మహిళలు పలికిన మధురమైన మాటలు విన్నాడు.
స రాఘవస్తత్ర తదా ప్రలాపాన్ శుశ్రావ లోకస్య సమాగతస్య। ఆత్మాధికారా వివిధాశ్చ వాచః ప్రహృష్టరూపస్య పురే జనస్య
అక్కడ రాఘవుడు, నగరంలో ఆనందంగా కూడిన ప్రజలు పరస్పరం మాట్లాడుకున్న మాటలు, వాళ్ల మనసులోని అనేక భావాలను విన్నాడు.
ఏష శ్రియం గచ్ఛతి రాఘవోఽద్య రాజప్రసాదాద్ విపులాం గమిష్యన్। ఏతే వయం సర్వసమృద్ధకామా యేషామయం నో భవితా ప్రశాస్తా
'ఈ రోజు రాఘవుడు మహా ఐశ్వర్యాన్ని పొందబోతున్నాడు. రాజప్రసాదం అతడికి దక్కబోతుంది. మనం అందరం సంపూర్ణంగా కోరుకున్నది పొందబోతున్నాం, ఎందుకంటే అతడే మన పాలకుడు.'
లాభో జనస్యాస్య యదేష సర్వం ప్రపత్స్యతే రాష్ట్రమిదం చిరాయ। న హ్యప్రియం కించన జాతు కశ్చిత్ పశ్యేన్న దుఃఖం మనుజాధిపేఽస్మిన్
'ఈ రాజ్యాన్ని రాముడు చాలా కాలం పాలించబోతున్నాడు అనేది ప్రజలకు గొప్ప అదృష్టం. ఇతని పాలనలో ఎవరికీ ఎప్పుడూ దుఃఖం, అప్రీతి ఉండదు.'
స ఘోషవద్భిశ్చ హయైః సనాగైః పురఃసరైః స్వస్తికసూతమాగధైః। మహీయమానః ప్రవరైశ్చ వాదకై- రభిష్టుతో వైశ్రవణో యథా యయౌ
ఆశ్వారోహులు ఊరంతా వినిపించేలా హ neigh చేయగా, ఏనుగులు, శుభప్రదమైన గాయకులు, సూతులు, మాగధులు ముందుగా నడుచుకుంటూ, అద్భుతమైన వాద్యకారులు గౌరవిస్తూ, వైశ్రవణుడిని ఎలా స్తుతిస్తారో అలా రాముడు ముందుకు సాగాడు.
కరేణుమాతఙ్గరథాశ్వసంకులం మహాజనౌఘైః పరిపూర్ణచత్వరమ్। ప్రభూతరత్నం బహుపణ్యసంచయం దదర్శ రామో విమలం మహాపథమ్
ఏనుగులు, గాడులు, గుర్రాలు, జనసమూహాలతో నిండిన, చౌరస్తాలు జనంతో కిక్కిరిసిన, విలువైన రత్నాలు, ఎన్నో వస్తువులతో సంపన్నమైన, నిర్మలంగా మెరిసే ఆ మహా రహదారిని రాముడు చూశాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో పదిహేడవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది.
స రామో రథమాస్థాయ సమ్ప్రహృష్టసుహృజ్జనః। పతాకాధ్వజసమ్పన్నం మహార్హాగురుధూపితమ్
రాముడు తన స్నేహితుల ఆనందంతో చుట్టుముట్టబడి, పతాకలు, జెండాలతో అలంకరించబడిన, విలువైన అగరుబత్తులతో పరిమళించిన రథంలో ఎక్కాడు.
అపశ్యన్నగరం శ్రీమాన్ నానాజనసమన్వితమ్। స గృహైరభ్రసంకాశైః పాణ్డురైరుపశోభితమ్
ఆ మహాత్ముడు రాముడు, జనంతో కిక్కిరిసిన నగరాన్ని చూశాడు. ఆ నగరంలోని ఇళ్లు మేఘాలా మెరుపుతో తెల్లగా మెరిసిపోతున్నాయి.
రాజమార్గం యయౌ రామో మధ్యేనాగురుధూపితమ్। చన్దనానాం చ ముఖ్యానామగురూణాం చ సంచయైః
రాముడు రాజమార్గం మధ్యలో, అగరుబత్తి పరిమళంతో, చుట్టూ గంధపు చెక్క, అగరు ద్రవ్యాల గుట్టలతో అలంకరించబడిన దారిలో సాగాడు.
ఉత్తమానాం చ గన్ధానాం క్షౌమకౌశామ్బరస్య చ। అవిద్ధాభిశ్చ ముక్తాభిరుత్తమైః స్ఫాటికైరపి
అక్కడ ఉత్తమమైన పరిమళాలు, నూలు, పత్తి వస్త్రాలు, రంధ్రించని ముత్యాలు, మెరిసే స్ఫటికాలు కనిపించాయి.
శోభమానమసమ్బాధం తం రాజపథముత్తమమ్। సంవృతం వివిధైః పుష్పైర్భక్ష్యైరుచ్చావచైరపి
ఆ రాజమార్గం అద్భుతంగా, ఎక్కడా అడ్డంకులు లేకుండా, రకరకాల పువ్వులతో, తినుబండారాలతో, ఎత్తు తక్కువగా ఉన్నవి, ఎక్కువగా ఉన్నవి అన్నీ కప్పబడి ఉంది.
దదర్శ తం రాజపథం దివి దేవపతిర్యథా। దధ్యక్షతహవిర్లాజైర్ధూపైరగురుచన్దనైః
దేవేంద్రుడు స్వర్గంలో ఎలా చూస్తాడో, అలా రాముడు ఆ రాజమార్గాన్ని చూశాడు. అక్కడ పెరుగు, అక్షత, హవిస్సు, లాజలు, అగరు, గంధపు ధూపాలతో అలంకరించబడింది.
నానామాల్యోపగన్ధైశ్చ సదాభ్యర్చితచత్వరమ్। ఆశీర్వాదాన్ బహూన్ శృణ్వన్ సుహృద్భిః సముదీరితాన్
అక్కడి చౌరస్తాలు ఎప్పుడూ రకరకాల పూలమాలలతో, పరిమళాలతో పూజించబడేవి. స్నేహితులు పలికిన అనేక ఆశీర్వాద వాక్యాలు రాముడు వినిపించాడు.
యథార్హం చాపి సమ్పూజ్య సర్వానేవ నరాన్ యయౌ। పితామహైరాచరితం తథైవ ప్రపితామహైః
అక్కడ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరినీ యథావిధిగా గౌరవిస్తూ, తన తాతలు, పెద్దతాతలు చేసినట్లే, రాముడు ముందుకు సాగాడు.
అద్యోపాదాయ తం మార్గమభిషిక్తోఽనుపాలయ। యథా స్మ పోషితాః పిత్రా యథా సర్వైః పితామహైః। తతః సుఖతరం సర్వే రామే వత్స్యామ రాజని
ఈ రోజు నీవు అభిషేకం అయి, ఈ మార్గాన్ని కాపాడాలి. మేము నీ తండ్రి, పెద్దతాతలు ఎలా పోషించారో అలాగే పోషించబడాలి. అప్పుడు రాముడు రాజుగా ఉండగా మేమంతా ఎంతో సుఖంగా జీవిస్తాము.
అలమద్య హి భుక్తేన పరమార్థైరలం చ నః। యది పశ్యామ నిర్యాన్తం రామం రాజ్యే ప్రతిష్ఠితమ్
ఇప్పుడే మాకు తిండి, గొప్ప ధనం అవసరం లేదు. రాముడు రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉన్నాడని చూడగలిగితే చాలు, అదే మాకు చాలనిపిస్తుంది.
తతో హి నః ప్రియతరం నాన్యత్ కించిద్ భవిష్యతి। యథాభిషేకో రామస్య రాజ్యేనామితతేజసః
రాముడి అభిషేకం కన్నా మాకు మరేదీ ప్రియంగా ఉండదు. అపారమైన తేజస్సుతో రాముడు రాజుగా ఉండడం మాకు అత్యంత ఆనందకరం.
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ సుహృదాముదాసీనః శుభాః కథాః। ఆత్మసమ్పూజనీః శృణ్వన్ యయౌ రామో మహాపథమ్
స్నేహితులు, శుభాకాంక్షకులు పలికిన ఈ మంచి మాటలు, ఇతర శుభవాక్యాలు రాముడికి గౌరవాన్ని కలిగించాయి. వాటిని వింటూ రాముడు ఆ మహా మార్గంలో సాగాడు.
న హి తస్మాన్మనః కశ్చిచ్చక్షుషీ వా నరోత్తమాత్। నరః శక్నోత్యపాక్రష్టుమతిక్రాన్తేఽపి రాఘవే
రాముడు అక్కడి నుంచి పోయినా, ఆ మహానుభావుని నుంచి ఎవరి మనసు, కన్ను కూడా తిప్పుకోలేకపోయింది.
యశ్చ రామం న పశ్యేత్తు యం చ రామో న పశ్యతి। నిన్దితః సర్వలోకేషు స్వాత్మాప్యేనం విగర్హతే
ఎవడైనా రాముడిని చూడకపోతే, లేక రాముడు ఎవడినైనా చూడకపోతే, అతడిని అందరూ తక్కువగా చూస్తారు. అతని స్వంత మనసుకూడా అతడిని నిందిస్తుంది.
సర్వేషు స హి ధర్మాత్మా వర్ణానాం కురుతే దయామ్। చతుర్ణాం హి వయఃస్థానాం తేన తే తమనువ్రతాః
ఆ ధర్మాత్ముడు అన్ని వర్ణాల వారికి, అన్ని వయస్సుల వారికి దయ చూపుతాడు. అందుకే అందరూ ఆయనను అనుసరిస్తారు.