పూర్వాం దిశం వజ్రధరో దక్షిణాం పాతు తే యమః। వరుణః పశ్చిమామాశాం ధనేశస్తూత్తరాం దిశమ్
పూర్వదిశలో ఇంద్రుడు, దక్షిణదిశలో యముడు, పడమరదిశలో వరుణుడు, ఉత్తరదిశలో కుబేరుడు నిన్ను రక్షించాలి.
అథ సీతామనుజ్ఞాప్య కృతకౌతుకమఙ్గలః। నిశ్చక్రామ సుమన్త్రేణ సహ రామో నివేశనాత్
ఆ తరువాత, మంగళకార్యాలు చేసిన సీతకు అనుమతి తీసుకుని, రాముడు సుమంతుడితో కలిసి ఇంటి నుండి బయలుదేరాడు.
పర్వతాదివ నిష్క్రమ్య సింహో గిరిగుహాశయః। లక్ష్మణం ద్వారి సోఽపశ్యత్ ప్రహ్వాఞ్జలిపుటం స్థితమ్
పర్వత గుహలో నుండి బయటకు వచ్చిన సింహంలా, రాముడు బయటకు వచ్చి, ద్వారం వద్ద చేతులు జోడించి నిలబడ్డ లక్ష్మణుడిని చూశాడు.
అథ మధ్యమకక్ష్యాయాం సమాగచ్ఛత్ సుహృజ్జనైః। స సర్వానర్థినో దృష్ట్వా సమేత్య ప్రతినన్ద్య చ
తరువాత, మధ్యకక్షిలోకి వచ్చి, స్నేహితులతో కూడి ఉన్న రాముడు, అక్కడ ఉన్న అభ్యర్థులను చూచి, వారిని ఆహ్వానించి, అభినందించాడు.
తతః పావకసంకాశమారురోహ రథోత్తమమ్। వైయాఘ్రం పురుషవ్యాఘ్రో రాజితం రాజనన్దనః
అప్పుడు రాజుని ఆనందంగా చూసే మహాపురుషుడు, అగ్ని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే అద్భుతమైన రథంపై ఎక్కాడు.
మేఘనాదమసమ్బాధం మణిహేమవిభూషితమ్। ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ప్రభయా మేరువర్చసమ్
ఆ రథం మేఘం మాదిరిగా గర్జిస్తూ, మణులు బంగారం అలంకరించబడి, మెరుపుతో మెరుస్తూ, మేరు పర్వతాన్ని తలపిస్తూ, అందరి కన్నులను మిరుమిట్లు గొలిపింది.
కరేణుశిశుకల్పైశ్చ యుక్తం పరమవాజిభిః। హరియుక్తం సహస్రాక్షో రథమిన్ద్ర ఇవాశుగమ్
ఆ రథాన్ని, ఏనుగు పిల్లలను పోలిన గొప్ప గుఱ్ఱాలు, ఆకుపచ్చ గుఱ్ఱాలు వేగంగా లాగుతూ, వాయువును మించిన వేగంతో, ఇంద్రుడు తన రథాన్ని ఎలా నడిపించాడో అలా కనిపించింది.
ప్రయయౌ తూర్ణమాస్థాయ రాఘవో జ్వలితః శ్రియా। స పర్జన్య ఇవాకాశే స్వనవానభినాదయన్
రాఘవుడు తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, త్వరగా రథంపై ఎక్కి బయలుదేరాడు. అతని రథం ఆకాశంలో మేఘం మాదిరిగా గర్జిస్తూ వినిపించింది.
నికేతాన్నిర్యయౌ శ్రీమాన్ మహాభ్రాదివ చన్ద్రమాః। చిత్రచామరపాణిస్తు లక్ష్మణో రాఘవానుజః
ఆ మహాతేజస్వి తన నివాసం నుండి, పెద్ద మేఘాల మధ్య నుంచి చంద్రుడు వెలువడినట్లు బయటకు వచ్చాడు. అలంకరించిన చామరాన్ని పట్టుకుని, లక్ష్మణుడు తనతో పాటు ఉన్నాడు.
జుగోప భ్రాతరం భ్రాతా రథమాస్థాయ పృష్ఠతః। తతో హలహలాశబ్దస్తుములః సమజాయత
లక్ష్మణుడు రథంలో వెనుక కూర్చొని తన అన్నయ్యను రక్షించాడు. వెంటనే అక్కడ ఘోరమైన శబ్దం మోగింది.
తస్య నిష్క్రమమాణస్య జనౌఘస్య సమన్తతః। తతో హయవరా ముఖ్యా నాగాశ్చ గిరిసంనిభాః
అతను బయలుదేరినప్పుడు, చుట్టూ జనసమూహం చేరింది. ఆ తర్వాత గొప్ప గుఱ్ఱాలు, పర్వతాలను పోలిన ఏనుగులు ముందుకు వచ్చాయి.
అనుజగ్ముస్తథా రామం శతశోఽథ సహస్రశః। అగ్రతశ్చాస్య సంనద్ధాశ్చన్దనాగురుభూషితాః
అలా వందలాది, వేలాది మంది రాముని వెంట నడిచారు. అతని ముందు, చందనం, అగరు అలంకరించుకున్న యోధులు క్రమంగా నడిచారు.
ఖడ్గచాపధరాః శూరా జగ్మురాశంసవో జనాః। తతో వాదిత్రశబ్దాశ్చ స్తుతిశబ్దాశ్చ వన్దినామ్
ఖడ్గాలు, విల్లు పట్టిన ధైర్యవంతులు ఆశతో ముందుకు వెళ్లారు. వెంటనే వాద్యాల శబ్దాలు, కీర్తినారులు పాడే స్తుతులు వినిపించాయి.
సింహనాదాశ్చ శూరాణాం తతః శుశ్రువిరే పథి। హర్మ్యవాతాయనస్థాభిర్భూషితాభిః సమన్తతః
మార్గమంతా వీరుల సింహగర్జనలు వినిపించాయి. చుట్టూ ఉన్న ప్రాసాదాల జానెలల్లో అలంకరించుకున్న మహిళలు నిలబడి చూశారు.
కీర్యమాణః సుపుష్పౌఘైర్యయౌ స్త్రీభిరరిందమః। రామం సర్వానవద్యాఙ్గ్యో రామపిప్రీషయా తతః
శత్రువులను జయించే రాముడు, మహిళలు పుష్పవర్షం కురిపించగా ముందుకు సాగాడు. అందమైన అవయవాలతో రాముడు వారిని ఆనందింపజేశాడు.
వచోభిరగ్ర్యైర్హర్మ్యస్థాః క్షితిస్థాశ్చ వవన్దిరే। నూనం నన్దతి తే మాతా కౌసల్యా మాతృనన్దన
ప్రాసాదాల్లో ఉన్నవారు, నేలపై ఉన్నవారు అందరూ మంచి మాటలతో రాముని సత్కరించారు: 'నీ తల్లి కౌసల్యా తప్పక సంతోషపడుతోంది, తల్లుల ఆనందకరుడా.'
పశ్యన్తీ సిద్ధయాత్రం త్వాం పిత్ర్యం రాజ్యముపస్థితమ్। సర్వసీమన్తినీభ్యశ్చ సీతాం సీమన్తినీం వరామ్
'నీవు విజయయాత్రను సాధించి, పితృ రాజ్యాన్ని పొందుతున్నదాన్ని చూస్తూ, సీతను అందరి సీమంతినీలలో శ్రేష్ఠురాలిగా చూస్తున్నాము.'
అమన్యన్త హి తా నార్యో రామస్య హృదయప్రియామ్। తయా సుచరితం దేవ్యా పురా నూనం మహత్ తపః
ఆ మహిళలు రాముని హృదయానికి ప్రియమైన సీతను, సీమంతినీలలో ఉత్తమురాలిగా భావించారు. ఆ దేవి గతంలో గొప్ప తపస్సు చేసిందని నమ్మారు.
రోహిణీవ శశాఙ్కేన రామసంయోగమాప యా। ఇతి ప్రాసాదశృఙ్గేషు ప్రమదాభిర్నరోత్తమః। శుశ్రావ రాజమార్గస్థః ప్రియా వాచ ఉదాహృతాః
రోహిణి చంద్రుడితో కలిసినట్లు, సీత రామునితో కలిసింది. అలా రాజమార్గంలో వెళ్తున్న రాముడు, ప్రాసాదాలపై ఉన్న మహిళలు పలికిన మధురమైన మాటలు విన్నాడు.
స రాఘవస్తత్ర తదా ప్రలాపాన్ శుశ్రావ లోకస్య సమాగతస్య। ఆత్మాధికారా వివిధాశ్చ వాచః ప్రహృష్టరూపస్య పురే జనస్య
అక్కడ రాఘవుడు, నగరంలో ఆనందంగా కూడిన ప్రజలు పరస్పరం మాట్లాడుకున్న మాటలు, వాళ్ల మనసులోని అనేక భావాలను విన్నాడు.
ఏష శ్రియం గచ్ఛతి రాఘవోఽద్య రాజప్రసాదాద్ విపులాం గమిష్యన్। ఏతే వయం సర్వసమృద్ధకామా యేషామయం నో భవితా ప్రశాస్తా
'ఈ రోజు రాఘవుడు మహా ఐశ్వర్యాన్ని పొందబోతున్నాడు. రాజప్రసాదం అతడికి దక్కబోతుంది. మనం అందరం సంపూర్ణంగా కోరుకున్నది పొందబోతున్నాం, ఎందుకంటే అతడే మన పాలకుడు.'
లాభో జనస్యాస్య యదేష సర్వం ప్రపత్స్యతే రాష్ట్రమిదం చిరాయ। న హ్యప్రియం కించన జాతు కశ్చిత్ పశ్యేన్న దుఃఖం మనుజాధిపేఽస్మిన్
'ఈ రాజ్యాన్ని రాముడు చాలా కాలం పాలించబోతున్నాడు అనేది ప్రజలకు గొప్ప అదృష్టం. ఇతని పాలనలో ఎవరికీ ఎప్పుడూ దుఃఖం, అప్రీతి ఉండదు.'
స ఘోషవద్భిశ్చ హయైః సనాగైః పురఃసరైః స్వస్తికసూతమాగధైః। మహీయమానః ప్రవరైశ్చ వాదకై- రభిష్టుతో వైశ్రవణో యథా యయౌ
ఆశ్వారోహులు ఊరంతా వినిపించేలా హ neigh చేయగా, ఏనుగులు, శుభప్రదమైన గాయకులు, సూతులు, మాగధులు ముందుగా నడుచుకుంటూ, అద్భుతమైన వాద్యకారులు గౌరవిస్తూ, వైశ్రవణుడిని ఎలా స్తుతిస్తారో అలా రాముడు ముందుకు సాగాడు.
కరేణుమాతఙ్గరథాశ్వసంకులం మహాజనౌఘైః పరిపూర్ణచత్వరమ్। ప్రభూతరత్నం బహుపణ్యసంచయం దదర్శ రామో విమలం మహాపథమ్
ఏనుగులు, గాడులు, గుర్రాలు, జనసమూహాలతో నిండిన, చౌరస్తాలు జనంతో కిక్కిరిసిన, విలువైన రత్నాలు, ఎన్నో వస్తువులతో సంపన్నమైన, నిర్మలంగా మెరిసే ఆ మహా రహదారిని రాముడు చూశాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో పదిహేడవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది.
స రామో రథమాస్థాయ సమ్ప్రహృష్టసుహృజ్జనః। పతాకాధ్వజసమ్పన్నం మహార్హాగురుధూపితమ్
రాముడు తన స్నేహితుల ఆనందంతో చుట్టుముట్టబడి, పతాకలు, జెండాలతో అలంకరించబడిన, విలువైన అగరుబత్తులతో పరిమళించిన రథంలో ఎక్కాడు.
అపశ్యన్నగరం శ్రీమాన్ నానాజనసమన్వితమ్। స గృహైరభ్రసంకాశైః పాణ్డురైరుపశోభితమ్
ఆ మహాత్ముడు రాముడు, జనంతో కిక్కిరిసిన నగరాన్ని చూశాడు. ఆ నగరంలోని ఇళ్లు మేఘాలా మెరుపుతో తెల్లగా మెరిసిపోతున్నాయి.
రాజమార్గం యయౌ రామో మధ్యేనాగురుధూపితమ్। చన్దనానాం చ ముఖ్యానామగురూణాం చ సంచయైః
రాముడు రాజమార్గం మధ్యలో, అగరుబత్తి పరిమళంతో, చుట్టూ గంధపు చెక్క, అగరు ద్రవ్యాల గుట్టలతో అలంకరించబడిన దారిలో సాగాడు.
ఉత్తమానాం చ గన్ధానాం క్షౌమకౌశామ్బరస్య చ। అవిద్ధాభిశ్చ ముక్తాభిరుత్తమైః స్ఫాటికైరపి
అక్కడ ఉత్తమమైన పరిమళాలు, నూలు, పత్తి వస్త్రాలు, రంధ్రించని ముత్యాలు, మెరిసే స్ఫటికాలు కనిపించాయి.
శోభమానమసమ్బాధం తం రాజపథముత్తమమ్। సంవృతం వివిధైః పుష్పైర్భక్ష్యైరుచ్చావచైరపి
ఆ రాజమార్గం అద్భుతంగా, ఎక్కడా అడ్డంకులు లేకుండా, రకరకాల పువ్వులతో, తినుబండారాలతో, ఎత్తు తక్కువగా ఉన్నవి, ఎక్కువగా ఉన్నవి అన్నీ కప్పబడి ఉంది.