వాల్మీకిరామాయణమ్

దేవగన్ధర్వసంకాశాః తత్ర తే న్యవసన్ సుఖమ్ । చిత్రకూటఙ్గతే రామే పుత్రశోకాతురస్తథా ॥౧-౧-

అక్కడ వారు దేవతలు, గంధర్వులతో సమానంగా ఆనందంగా నివసించారు. చిత్రకూటంలో రాముడు ఉండగా, దశరథుడు కుమారుని వేదనతో బాధపడ్డాడు.

రాజా దశరథస్స్వర్గం జగామ విలపన్ సుతమ్ । గతే తు తస్మిన్ భరతో వసిష్ఠప్రముఖైర్ద్విజైః ॥౧-౧-

రాజు దశరథుడు కుమారుని కోసం విలపిస్తూ స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ఆయన వెళ్లిపోయిన తర్వాత, వశిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణుల ప్రేరణతో భరతుడు—

నియుజ్యమానో రాజ్యాయ నైచ్ఛత్ రాజ్యం మహాబలః । స జగామ వనం వీరో రామపాదప్రసాదకః ॥౧-౧-

పాలన బాధ్యతను అప్పగించినా, మహాబలుడు అయిన భరతుడు రాజ్యాన్ని కోరలేదు. ఆ వీరుడు రాముని పాదసేవ కోసం అడవికి వెళ్లాడు.

గత్వా తు స మహాత్మానం రామం సత్యపరాక్రమమ్ । అయాచద్భ్రాతరం రామమ్ ఆర్యభావపురస్కృతః ॥౧-౧-

అతడు సత్యపరుడు, పరాక్రమవంతుడైన మహాత్ముడు రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆర్యభావంతో తన అన్నయ్యను అభ్యర్థించాడు.

త్వమేవ రాజా ధర్మజ్ఞ ఇతి రామం వచోఽబ్రవీత్ । రామోఽపి పరమోదారః సుముఖస్సుమహాయశాః ॥౧-౧-

నీవే రాజవు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు అని రామునితో అన్నాడు. రాముడు కూడా పరమ ఉదారుడు, మృదు ముఖుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు.

న చైచ్ఛత్ పితురాదేశాత్ రాజ్యం రామో మహాబలః । పాదుకే చాస్య రాజ్యాయ న్యాసం దత్త్వా పునః పునః ॥౧-౧-

అతిశక్తిశాలి రాముడు తన తండ్రి ఆజ్ఞకు విధేయుడై రాజ్యాన్ని అంగీకరించలేదు. రాజ్యపాలన కోసం తన పాదుకలను పునఃపునః అప్పగించాడు.

నివర్తయామాస తతో భరతం భరతాగ్రజః । స కామమనవాప్యైవ రామపాదావుపస్పృశన్ ॥౧-౧-

ఆ తరువాత భరతుని అన్నయ్య రాముడు, భరతుని తిరిగి వెళ్లమని ఒప్పించాడు. తాను కోరుకున్నది కలగకపోయినా, భరతుడు రాముని పాదాలను తాకి నమస్కరించాడు.

నన్దిగ్రామేఽకరోద్ రాజ్యం రామాగమనకాఙ్క్షయా । గతే తు భరతే శ్రీమాన్ సత్యసన్ధో జితేన్ద్రియః ॥౧-౧-

భరతుడు నందిగ్రామంలో రాముడు తిరిగి వచ్చే ఆశతో రాజ్యాన్ని పాలించాడు. అతడు ధన్యుడు, సత్యనిష్ఠుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.

రామస్తు పునరాలక్ష్య నాగరస్య జనస్య చ । తత్రాగమనమేకాగ్రో దణ్డకాన్ ప్రవివేశ హ ॥౧-౧-

కానీ రాముడు పట్టణవాసులు వస్తున్నారని గమనించి, మనస్సంతా ఏకాగ్రతతో దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.

ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం రామో రాజీవలోచనః । విరాధం రాక్షసం హత్వా శరభఙ్గం దదర్శ హ ॥౧-౧-

రాజీవనేత్రుడైన రాముడు ఆ విస్తారమైన అరణ్యంలోకి ప్రవేశించి, విరాధ అనే రాక్షసుడిని సంహరించి, శరభంగ మహర్షిని దర్శించాడు.

సుతీక్ష్ణం చాప్యగస్త్యం చ అగస్త్యభ్రాతరం తథా । అగస్త్యవచనాచ్చైవ జగ్రాహైన్ద్రం శరాసనమ్ ॥౧-౧-

అక్కడ రాముడు సుతీక్ష్ణుడు, అగస్త్యుడు, అగస్త్యుని సోదరుడిని కలుసుకున్నాడు. అగస్త్యుని మాట ప్రకారం ఇంద్రుని విల్లు పొందాడు.

ఖడ్గఞ్చ పరమ ప్రీతస్తూణీ చాక్షయసాయకౌ । వసతస్తస్య రామస్య వనే వనచరైః సహ ॥౧-౧-

రాముడు ఎంతో ఆనందంతో ఖడ్గాన్ని, ఎప్పటికీ ఖాళీ కాకపోయే బాణాలతో కూడిన తుంపాలను స్వీకరించాడు. అరణ్యంలో వనవాసులతో కలిసి నివసించాడు.

ఋషయోఽభ్యాగమన్ సర్వే వధాయాసురరక్షసామ్ । స తేషాం ప్రతిశుశ్రావ రాక్షసానాం తదా వనే ॥౧-౧-

అన్ని ఋషులు అక్కడికి వచ్చి, రాక్షసులు, అసురులను సంహరించమని కోరారు. అప్పుడు రాముడు అరణ్యంలో రాక్షసులను సంహరిస్తానని వారికి హామీ ఇచ్చాడు.

ప్రతిజ్ఞాతశ్చ రామేణ వధః సంయతి రక్షసామ్ । ఋషీణామగ్నికల్పానాం దణ్డకారణ్యవాసీనామ్ ॥౧-౧-

దండకారణ్యంలో నివసించే అగ్నిసమానమైన ఋషుల కోసం, యుద్ధంలో రాక్షసులను సంహరిస్తానని రాముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

తేన తత్రైవ వసతా జనస్థాననివాసినీ । విరూపితా శూర్పణఖా రాక్షసీ కామరూపిణీ ॥౧-౧-

అక్కడ నివసిస్తున్నప్పుడు, జనస్థానంలో ఉండే, కావలసిన రూపం ధరించగల శూర్పణఖ అనే రాక్షసిని రాముడు వికలాంగురాలిని చేశాడు.

తతః శూర్పణఖావాక్యాదుద్యుక్తాన్ సర్వరాక్షసాన్ । ఖరం త్రిశిరసం చైవ దూషణం చైవ రాక్షసమ్ ॥౧-౧-

ఆ తరువాత శూర్పణఖ మాట విని, ఖరుడు, త్రిశిరుడు, దూషణుడు సహా అన్ని రాక్షసులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.

నిజఘాన రణే రామస్తేషాం చైవ పదానుగాన్ । వనే తస్మిన్ నివసతా జనస్థాననివాసినామ్ ॥౧-౧-

ఆ అరణ్యంలో జనస్థానవాసులతో కలిసి నివసిస్తున్న రాముడు, యుద్ధంలో వారిని మరియు వారి అనుచరులను సంహరించాడు.

రక్షసాం నిహతాన్యాసన్ సహస్రాణి చతుర్దశ । తతో జ్ఞాతివధం శ్రుత్వా రావణః క్రోధమూర్ఛితః ॥౧-౧-

పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు సంహరించబడ్డారు. ఆ తరువాత తన బంధువుల వధను విని, రావణుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు.

సహాయం వరయామాస మారీచం నామ రాక్షసమ్ । వార్యమాణః సుబహుశో మారీచేన స రావణః ॥౧-౧-

అతడు సహాయంగా మారీచ అనే రాక్షసుడిని కోరాడు. మారీచుడు ఎన్నిసార్లు నిరుత్సాహపరిచినా, రావణుడు వినలేదు.

న విరోధో బలవతా క్షమో రావణ తేన తే । అనాదృత్య తు తద్వాక్యం రావణః కాలచోదితః ॥౧-౧-

మారీచుడు, 'అంతటి శక్తివంతుడితో విరోధం చేయడం నీకు సాధ్యం కాదు రావణా,' అని చెప్పినా, ఆ మాటలను లెక్కచేయకుండా, కాలదోషంతో రావణుడు—

జగామ సహమారీచస్తస్యాశ్రమపదం తదా । తేన మాయావినా దూరమపవాహ్య నృపాత్మజౌ ॥౧-౧-

—మారీచుడితో కలిసి ఆ ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. ఆ మాయగాడు ఇద్దరు రాజకుమారులను దూరంగా తీసుకెళ్లాడు.

జహార భార్యాం రామస్య గృధ్రం హత్వా జటాయుషమ్ । గృధ్రఞ్చ నిహతం దృష్ట్వా హృతాం శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్ ॥౧-౧-

రాముని భార్యను అపహరించేందుకు, గద్ద జటాయువును చంపాడు. ఆ గద్ద చనిపోయినదాన్ని చూసి, సీతను అపహరించబడినదని విని—

రాఘవః శోకసంతప్తో విలలాపాకులేన్ద్రియః । తతస్తేనైవ శోకేన గృధ్రం దగ్ధ్వా జటాయుషమ్ ॥౧-౧-

రాఘవుడు దుఃఖంతో మునిగిపోయి, మనస్సు కలవరపడి విలపించాడు. ఆ దుఃఖంతోనే గద్ద జటాయువును దహనమాడించాడు.

మార్గమాణో వనే సీతాం రాక్షసం సన్దదర్శ హ । కబన్ధం నామ రూపేణ వికృతం ఘోరదర్శనమ్ ॥౧-౧-

అరణ్యంలో సీతను వెతుకుతూ రాముడు, భయంకరంగా కనిపించే, రూపంలో వికృతమైన కబంధు అనే రాక్షసుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.

తన్నిహత్య మహాబాహుర్దదాహ స్వర్గతశ్చ సః । స చాస్య కథయామాస శబరీం ధర్మచారిణీమ్ ॥౧-౧-

ఆ మహాబాహువు అతన్ని సంహరించి, దేహాన్ని దహనం చేశాడు. కబంధుడు స్వర్గానికి చేరినప్పుడు, ధర్మపరాయణురాలైన శబరిని గురించి రామునికి చెప్పాడు.

శ్రమణాం ధర్మనిపుణామభిగచ్ఛేతి రాఘవ । సోఽభ్య గచ్ఛన్మహాతేజాః శబరీం శత్రుసూదనః ॥౧-౧-

ధర్మంలో నిపుణురాలైన శబరిని చేరమని రాఘవునికి చెప్పాడు. అప్పుడు మహాతేజస్వి, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శబరిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.

శబర్యా పూజితః సమ్యగ్ రామో దశరథాత్మజః । పమ్పాతీరే హనుమతా సఙ్గతో వానరేణ హ ॥౧-౧-

శబరి రాముని సముచితంగా సత్కరించింది. దశరథుని కుమారుడైన రాముడు, పంపా సరస్సు తీరంలో వానరుడైన హనుమంతుడిని కలిసాడు.

హనుమద్వచనాచ్చైవ సుగ్రీవేణ సమాగతః । సుగ్రీవాయ చ తత్సర్వం శంసద్రామో మహాబలః ॥౧-౧-

హనుమంతుని మాటల వల్ల రాముడు సుగ్రీవుని కలిసాడు. ఆ మహాబలుడు రాముడు తన సంగతులన్నిటిని సుగ్రీవునికి వివరంగా చెప్పాడు.

ఆదితస్తద్ యథావృత్తం సీతాయాశ్చ విశేషతః । సుగ్రీవశ్చాపి తత్సర్వం శ్రుత్వా రామస్య వానరః ॥౧-౧-

ఆదిలోనుంచి జరిగిన సంగతులన్నిటిని, ముఖ్యంగా సీత గురించి, రాముడు వివరంగా చెప్పాడు. వానరుడైన సుగ్రీవుడు రాముని కథను పూర్తిగా వినాడు.