కాఞ్చనప్రతిమైకాగ్రం మణివిద్రుమతోరణమ్। శారదాభ్రఘనప్రఖ్యం దీప్తం మేరుగుహాసమమ్
ఆ ఇల్లు బంగారు విగ్రహాలతో, మణులు, పద్మరాగాలతో చేసిన తలుపులతో, శరదృతువులోని మేఘాలవలె, మెరుస్తూ, మేరు గుహను పోలి కనిపించింది.
మణిభిర్వరమాల్యానాం సుమహద్భిరలంకృతమ్। ముక్తామణిభిరాకీర్ణం చన్దనాగురుభూషితమ్
అది విలువైన రత్నాల హారాలతో అద్భుతంగా అలంకరించబడింది. ముత్యాలు, మణులతో నిండిపోయి, గంధపు చెక్క, అగరు వాసనతో పరిమళించింది.
గన్ధాన్ మనోజ్ఞాన్ విసృజద్ దార్దురం శిఖరం యథా। సారసైశ్చ మయూరైశ్చ వినదద్భిర్విరాజితమ్
వానాకాలంలో కొండ శిఖరంలా మధురమైన వాసనలు వెదజల్లుతూ, సరస్సు పక్షులు, నెమళ్లు అరుస్తూ ఆ ఇంటిని మరింత అందంగా చేశాయి.
సుకృతేహామృగాకీర్ణముత్కీర్ణం భక్తిభిస్తథా। మనశ్చక్షుశ్చ భూతానామాదదత్ తిగ్మతేజసా
ఆ ఇంటి చుట్టూ శిల్పకళతో చేసిన జంతువులు, భక్తితో చెక్కిన హిరణ్య మృగాలు ఉండి, వాటి ప్రకాశంతో అందరి మనస్సును, కళ్లను ఆకర్షించాయి.
చన్ద్రభాస్కరసంకాశం కుబేరభవనోపమమ్। మహేన్ద్రధామప్రతిమం నానాపక్షిసమాకులమ్
ఆ ఇల్లు చంద్రుడు, సూర్యుడు లాంటి కాంతితో మెరిసిపోతూ, కుబేరుని భవనాన్ని, ఇంద్రుని నివాసాన్ని పోలి, వివిధ పక్షులతో నిండిపోయి ఉంది.
మేరుశృఙ్గసమం సూతో రామవేశ్మ దదర్శ హ। ఉపస్థితైః సమాకీర్ణం జనైరఞ్జలికారిభిః
సారథి మేరు పర్వత శిఖరంలా ఉన్న రాముని ఇంటిని చూశాడు. అక్కడ చేరిన ప్రజలు చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్నారు.
ఉపాదాయ సమాక్రాన్తైస్తదా జానపదైర్జనైః। రామాభిషేకసుముఖైరున్ముఖైః సమలంకృతమ్
ఆ ఇంటి వద్ద గ్రామ ప్రజలు గుమిగూడి, రాముని అభిషేకాన్ని ఎదురుచూస్తూ ఆనందంగా ఉన్న ముఖాలతో అలంకరించారు.
మహామేఘసమప్రఖ్యముదగ్రం సువిరాజితమ్। నానారత్నసమాకీర్ణం కుబ్జకైరపి చావృతమ్
ఆ ఇల్లు గొప్ప మేఘంలా మహత్తరంగా, ప్రకాశవంతంగా, రకరకాల రత్నాలతో నిండిపోయి, చిన్నకాయవాళ్లతో కూడి ఉంది.
స వాజియుక్తేన రథేన సారథిః సమాకులం రాజకులం విరాజయన్। వరూథినా రాజగృహాభిపాతినా పురస్య సర్వస్య మనాంసి హర్షయన్
ఆ సారథి గుర్రాలు జోడించిన రథంలో రాజమహల్ వైపు వెళ్లుతూ, అక్కడి జనంతో రాజకులాన్ని ఉల్లాసంగా మారుస్తూ, గొప్ప గౌరవంతో రాజభవనానికి చేరుకుంటూ, నగరంలోని ప్రజలందరి మనసులను ఆనందంతో నింపాడు.
తతః సమాసాద్య మహాధనం మహత్ ప్రహృష్టరోమా స బభూవ సారథిః। మృగైర్మయూరైశ్చ సమాకులోల్బణం గృహం వరార్హస్య శచీపతేరివ
తర్వాత, అపారమైన ధనంతో కూడిన అద్భుతమైన ఇంటిని చేరిన సారథికి ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. ఆ ఇంటిలో జింకలు, నెమళ్లు సందడిగా తిరుగుతూ, అది ఇంద్రుని భార్య శచీదేవికి తగిన ఇంటిలా ప్రకాశించింది.
స తత్ర కైలాసనిభాః స్వలంకృతాః ప్రవిశ్య కక్ష్యాస్త్రిదశాలయోపమాః। ప్రియాన్ వరాన్ రామమతే స్థితాన్ బహూన్ వ్యపోహ్య శుద్ధాన్తముపస్థితౌ రథీ
అక్కడ, కైలాస పర్వతంలా అలంకరించబడిన, దేవతల గృహాలను పోలిన గదుల్లోకి ప్రవేశించి, రాముని మనసుకు ప్రియమైన, ఉత్తమమైన సేవకులను దాటి, సారథి పవిత్రమైన అంతఃపురంలోకి చేరాడు.
స తత్ర శుశ్రావ చ హర్షయుక్తా రామాభిషేకార్థకృతాం జనానామ్। నరేన్ద్రసూనోరభిమఙ్గలార్థాః సర్వస్య లోకస్య గిరః ప్రహృష్టాః
అక్కడ రాముని అభిషేకం కోసం వచ్చిన ప్రజలు, రాజ కుమారునికి మంగళకాంక్షలు తెలియజేస్తూ, ఆనందంతో నిండిన మాటలు మాట్లాడుతుండగా, ఆ హర్షభరిత స్వరాలను సారథి వినిపించాడు.
మహేన్ద్రసద్మప్రతిమం చ వేశ్మ రామస్య రమ్యం మృగపక్షిజుష్టమ్। దదర్శ మేరోరివ శృఙ్గముచ్చం విభ్రాజమానం ప్రభయా సుమన్త్రః
సుమంత్రుడు రాముని మహిమాన్వితమైన ఇంటిని చూశాడు. అది ఇంద్రుని గృహానికి సమానంగా, జింకలు, పక్షులు నివసించేలా, మెరుపుతో మెరిసిపోతూ, మెరు పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా కనిపించింది.
ఉపస్థితైరఞ్జలికారిభిశ్చ సోపాయనైర్జానపదైర్జనైశ్చ। కోట్యా పరార్ధైశ్చ విముక్తయానైః సమాకులం ద్వారపదం దదర్శ
అక్కడ, గ్రామస్తులు కానుకలు తీసుకొచ్చి, నమస్కారాలు చేస్తూ, అనేక రకాల వాహనాలతో రద్దీగా ఉన్న ద్వారాన్ని సుమంత్రుడు చూశాడు.
తతో మహామేఘమహీధరాభం ప్రభిన్నమత్యఙ్కుశమత్యసహ్యమ్। రామోపవాహ్యం రుచిరం దదర్శ శత్రుఞ్జయం నాగముదగ్రకాయమ్
తర్వాత, మేఘాలతో కప్పిన పర్వతంలా, అతి బలమైన, అంకుశంతో కూడి అదుపు చేయలేని, రామునికి తగిన శత్రుజయ అనే గొప్ప ఏనుగును సుమంత్రుడు చూశాడు.
స్వలంకృతాన్ సాశ్వరథాన్ సకుఞ్జరా- నమాత్యముఖ్యాంశ్చ దదర్శ వల్లభాన్। వ్యపోహ్య సూతః సహితాన్ సమన్తతః సమృద్ధమన్తఃపురమావివేశ హ
అక్కడ, అద్భుతంగా అలంకరించబడిన, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కూడిన ముఖ్యమంత్రులను, రామునికి ప్రియమైన వారిని సారథి చూశాడు. వారిని చుట్టూ దాటి, సారథి సంపన్నమైన అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు.
తతోఽద్రికూటాచలమేఘసంనిభం మహావిమానోపమవేశ్మసంయుతమ్। అవార్యమాణః ప్రవివేశ సారథిః ప్రభూతరత్నం మకరో యథార్ణవమ్
తర్వాత, ఆ సారథి ఎవ్వరూ ఆపలేని విధంగా, పర్వత శిఖరంలా, మహా భవనంలా కనిపించే, అపారమైన రత్నాలతో నిండిన ఇంటిలోకి, మకరము సముద్రంలోకి వెళ్లినట్టు ప్రవేశించాడు.
thumb|షోడశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే షోడశః సర్గః ॥౨-
ఇప్పుడు పదహారవ అధ్యాయం వినండి.
స తదన్తఃపురద్వారం సమతీత్య జనాకులమ్। ప్రవివిక్తాం తతః కక్ష్యామాససాద పురాణవిత్
ఆయన జనంతో నిండిన అంతఃపుర ద్వారాన్ని దాటి, అక్కడి పురాణ జ్ఞానంతో నిండినవాడు, ఒంటరిగా ఉన్న గదిలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రాసకార్ముకబిభ్రద్భిర్యువభిర్మృష్టకుణ్డలైః। అప్రమాదిభిరేకాగ్రైః స్వానురక్తైరధిష్ఠితామ్
అక్కడ, కత్తులు, విల్లు ధరించిన, మెరిసే కుండలాలు వేసుకున్న, అప్రమత్తంగా, ఏకాగ్రతతో, యజమానిపై భక్తితో ఉన్న యువకులు కాపలా కాసి నిలబడి ఉన్నారు.
తత్ర కాషాయిణో వృద్ధాన్ వేత్రపాణీన్ స్వలంకృతాన్। దదర్శ విష్ఠితాన్ ద్వారి స్త్ర్యధ్యక్షాన్ సమాహితాన్
అక్కడ, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించిన వృద్ధులు, చేతిలో దండలు పట్టుకుని, అలంకరించబడి, ద్వారంలో నిలబడి ఉన్నారు. అలాగే, స్త్రీల వ్యవహారాలను చూసే వారు కూడా శాంతంగా, జాగ్రత్తగా ఉన్నారు.
తే సమీక్ష్య సమాయాన్తం రామప్రియచికీర్షవః। సహసోత్పతితాః సర్వే హ్యాసనేభ్యః ససమ్భ్రమాః
వారు రామునికి ప్రియమైన పనులు చేయాలని ఆశిస్తూ, అతడు వస్తున్నాడని చూసి, అందరూ ఒక్కసారిగా, హర్షంతో, తమ ఆసనాల నుండి లేచి నిలబడ్డారు.
తానువాచ వినీతాత్మా సూతపుత్రః ప్రదక్షిణః। క్షిప్రమాఖ్యాత రామాయ సుమన్త్రో ద్వారి తిష్ఠతి
వినయంతో ఉన్న సారథిపుత్రుడు వారిని ప్రదక్షిణగా చుట్టి, 'తక్షణమే రామునికి చెప్పండి, సుమంత్రుడు ద్వారంలో ఎదురు చూస్తున్నాడని' అని అన్నాడు.
తే రామముపసఙ్గమ్య భర్తుః ప్రియచికీర్షవః। సహభార్యాయ రామాయ క్షిప్రమేవాచచక్షిరే
వారు యజమానికి ప్రీతికరమైన పనులు చేయాలని ఆశిస్తూ, వెంటనే రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, భార్యతో కలిసి ఉన్న రామునికి సుమంత్రుడు వచ్చాడని త్వరగా తెలియజేశారు.
ప్రతివేదితమాజ్ఞాయ సూతమభ్యన్తరం పితుః। తత్రైవానాయయామాస రాఘవః ప్రియకామ్యయా
వారు చెప్పిన విషయం విని, రాఘవుడు సంతోషపడి, తన తండ్రి అంతఃపురంలోకి సారథిని పిలిపించాడు.
తం వైశ్రవణసంకాశముపవిష్టం స్వలంకృతమ్। దదర్శ సూతః పర్యఙ్కే సౌవర్ణే సోత్తరచ్ఛదే
సారథి అక్కడ కుబేరుని పోలిన, అలంకరించబడిన రాముని, బంగారు పరుపు మీద, పై నుంచి తెరలతో కూర్చున్నట్లు చూశాడు.
వరాహరుధిరాభేణ శుచినా చ సుగన్ధినా। అనులిప్తం పరార్ఘ్యేన చన్దనేన పరంతపమ్
శత్రువులకు భయంకరుడైన రాముడు, శుద్ధమైన, సుగంధమైన, వరాహరక్తపు వర్ణంతో, ఎంతో విలువైన చందనాన్ని తన శరీరానికి పూసుకున్నాడు.
స్థితయా పార్శ్వతశ్చాపి వాలవ్యజనహస్తయా। ఉపేతం సీతయా భూయశ్చిత్రయా శశినం యథా
అతని పక్కన, చేతిలో వాలవ్యజనం పట్టుకుని, అలంకరించబడిన సీతా దేవి నిలబడి ఉంది. ఆమె అందంతో, చంద్రుని పక్కన ఉన్న తారలా మెరిసిపోతూ ఉంది.
తం తపన్తమివాదిత్యముపపన్నం స్వతేజసా। వవన్దే వరదం వన్దీ వినయజ్ఞో వినీతవత్
తన స్వంత తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగిపోతున్న వరప్రదాత రాముని దగ్గరికి, వినయంగా ప్రవర్తించే గాయకుడు వచ్చి నమస్కరించాడు.
ప్రాఞ్జలిః సుముఖం దృష్ట్వా విహారశయనాసనే। రాజపుత్రమువాచేదం సుమన్త్రో రాజసత్కృతః
రాజు గౌరవించిన సుమంతుడు, కౌశల్య కుమారుని ప్రకాశవంతమైన ముఖాన్ని చూచి, అతను విశ్రాంతిగా ఉండగా, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.