సుయజ్ఞం వామదేవం చ జాబాలిమథ కాశ్యపమ్ । పురోహితం వశిష్ఠం చ యే చాప్యన్యే ద్విజోత్తమాః ॥౧-౮-
అందులో సుయజ్ఞుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, పురోహితుడైన వశిష్ఠుడు, ఇంకా ఇతర ప్రముఖ బ్రాహ్మణులూ ఉన్నారు.
తాన్ పూజయిత్వా ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్తదా । ఇదం ధర్మార్థసహితం శ్లక్ష్ణం వచనమబ్రవీత్ ॥౧-౮-
వారిని సత్కరించిన తర్వాత, ధర్మాత్ముడైన దశరథుడు, ధర్మార్ధపూరితమైన మృదువైన మాటలు చెప్పాడు.
తదహం యష్టుమిచ్ఛామి శాస్త్రదృష్టేన కర్మణా । కథం ప్రాప్స్యామ్యహం కామం బుద్ధిరత్రవిచిన్త్యతామ్ ॥౧-౮-
కాబట్టి నేను శాస్త్రోక్తంగా యాగం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. నా కోరిక ఎలా నెరవేరుతుంది? దయచేసి మీరందరూ దీనిపై ఆలోచించండి.
తతః సాధ్వితి తద్వాక్యం బ్రాహ్మణాః ప్రత్యపూజయన్ । వసిష్ఠప్రముఖాః సర్వే పార్థివస్య ముఖేరితమ్ ॥౧-౮-
వశిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులందరూ రాజు మాటలు విని, 'బాగా చెప్పారు!' అని ప్రశంసించారు.
ఊచుశ్చ పరమప్రీతాః సర్వే దశరథం వచః । సమ్భారాః సమ్భ్రియన్తాం తే తురగశ్చ విముచ్యతామ్ ॥౧-౮-
అందరూ ఎంతో సంతోషంతో దశరథునితో, 'యాగానికి కావలసిన వస్తువులు సిద్ధం చేయించండి, గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టండి' అని అన్నారు.
సరయ్వాశ్చోత్తరే తీరే యజ్ఞభూమిర్విధీయతామ్ । సర్వథా ప్రాప్స్యసే పుత్రానభిప్రేతాంశ్చ పార్థివ ॥౧-౮-
'సరయూ నదికి ఉత్తర తీరంలో యాగస్థలాన్ని సిద్ధం చేయించండి. రాజా! నీకు కావలసిన కుమారులు తప్పకుండా లభిస్తారు' అని అన్నారు.
యస్య తే ధార్మికీ బుద్ధిరియం పుత్రార్థమాగతా । తతస్తుష్టోఽభవద్ రాజా శ్రుత్వైతద్ ద్విజభాషితమ్ ॥౧-౮-
'కుమారుని కోసం నీలో ఈ ధార్మిక సంకల్పం కలిగింది,' అని బ్రాహ్మణులు చెప్పిన మాటలు విని రాజు ఎంతో సంతోషించాడు.
అమాత్యానబ్రవీద్ రాజా హర్షవ్యాకులలోచనః । సమ్భారాః సమ్భ్రియన్తాం మే గురూణాం వచనాదిహ ॥౧-౮-
ఆ రాజు ఆనందంతో కళ్లు మెరిసిపోతూ తన మంత్రులను ఇలా అడిగాడు: 'మా పెద్దలు చెప్పినట్లు యజ్ఞానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు ఇక్కడా త్వరగా చేయండి.'
సమర్థాధిష్ఠితశ్చాశ్వః సోపాధ్యాయో విముచ్యతామ్ । సరయ్వాశ్చోత్తరే తీరే యజ్ఞభూమిర్విధీయతామ్ ॥౧-౮-
సరిగ్గా చూసుకునే వారితో పాటు ఉపాధ్యాయుడితో కూడిన ఆ గుర్రాన్ని విడిపించండి. సరయూ నదికి ఉత్తర తీరంలో యజ్ఞ స్థలాన్ని సిద్ధం చేయండి.
శాన్తయశ్చాపి వర్ధన్తాం యథాకల్పం యథావిధి । శక్యః ప్రాప్తుమయం యజ్ఞః సర్వేణాపి మహీక్షితా ॥౧-౮-
శాంతి కార్యక్రమాలు కూడా సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా, విధిగా జరగాలి. ఈ యజ్ఞం చేయగలిగిన ఏ రాజైనా దీన్ని సాఫల్యంగా పూర్తిచేయగలడు.
నాపరాధో భవేత్ కష్టో యద్యస్మిన్ క్రతుసత్తమే । చ్ఛిద్రం హి మృగయన్తే స్మ విద్వాంసో బ్రహ్మరాక్షసాః ॥౧-౮-
ఈ గొప్ప యజ్ఞంలో ఎలాంటి పెద్ద తప్పు జరగకూడదు. ఎందుకంటే, పండితులైన బ్రహ్మరాక్షసులు ఎప్పుడూ లోపాలు వెతుకుతుంటారు.
విధిహీనస్య యజ్ఞస్య సద్యః కర్తా వినశ్యతి । తద్యథా విధిపూర్వం మే క్రతురేష సమాప్యతే ॥౧-౮-
విధి ప్రకారం చేయని యజ్ఞం చేసినవాడు వెంటనే నాశనం అవుతాడు. అందుకే నా యజ్ఞం అన్ని నియమాలు పాటిస్తూ పూర్తవ్వాలి.
తథా విధానం క్రియతాం సమర్థాః సాధనేష్వితి । తథేతి చాబ్రువన్ సర్వే మంత్రిణః ప్రతిపూజితాః ॥౧-౮-
'అందుకు సామర్థ్యం ఉన్నవారు అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేయండి,' అని రాజు చెప్పగా, గౌరవించబడిన మంత్రులు అందరూ 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
పార్థివేన్ద్రస్య తద్ వాక్యం యథాపూర్వం నిశమ్య తే । తథా ద్విజాస్తే ధర్మజ్ఞా వర్ధయన్తో నృపోత్తమమ్ ॥౧-౮-
రాజు చెప్పిన మాటలు విన్న ఆ ధర్మజ్ఞులైన ద్విజులు, రాజును ప్రోత్సహిస్తూ, ఆయనకు మరింత ఉత్సాహం కలిగించారు.
అనుజ్ఞాతాస్తతః సర్వే పునర్జగ్ముర్యథాగతమ్ । విసర్జయిత్వా తాన్ విప్రాన్ సచివానిదమబ్రవీత్ ॥౧-౮-
అనుమతి తీసుకున్నవారు అందరూ వచ్చినట్టు తిరిగి వెళ్లిపోయారు. ఆ బ్రాహ్మణులను పంపిన తర్వాత, రాజు తన మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు.
ఋత్విగ్భిరుపసందిష్టో యథావత్ క్రతురాప్యతామ్ । ఇత్యుక్త్వా నృపశార్దూలః సచివాన్ సముపస్థితాన్ ॥౧-౮-
'యజ్ఞాన్ని, ఋత్వికులు చెప్పినట్లు సరిగ్గా నిర్వహించండి,' అని రాజులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాజు అక్కడ ఉన్న మంత్రులతో చెప్పాడు.
విసర్జయిత్వా స్వం వేశ్మ ప్రవివేశ మహామతిః । తతః స గత్వా తాః పత్నీర్నరేన్ద్రో హృదయంగమాః ॥౧-౮-
వారిని పంపిన తర్వాత, ఆ మహామతి రాజు తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు. తర్వాత, తన మనసుకు ఎంతో ఇష్టమైన భార్యల దగ్గరకు వెళ్లాడు.
ఉవాచ దీక్షాం విశత యక్ష్యేఽహం సుతకారణాత్ । తాసాం తేనాతికాన్తేన వచనేన సువర్చసామ్ । ముఖపద్మాన్యశోభన్త పద్మానీవ హిమాత్యయే ॥౧-౮-
'మీరు దీక్షలో ప్రవేశించండి. నాకు కుమారుడు కలగాలనే ఉద్దేశంతో నేను యజ్ఞం చేయబోతున్నాను,' అని అన్నాడు. ఆయన మధురమైన మాటలతో, ఆ స్త్రీల ముఖాలు చలికాలం ముగిసిన తర్వాత పూసిన పద్మాల్లా ప్రకాశించాయి.
thumb|నవమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే నవమః సర్గః ॥౧-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో బాలకాండలో తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా రహః సూతో రాజానమిదమబ్రవీత్ । శ్రూయతాం తత్ పురావృత్తం పురాణే చ మయా శ్రుతమ్ ॥౧-౯-
ఇది విని, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు సారథి రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'పాతకాలంలో జరిగిన విషయాన్ని, నేను పురాణాల్లో విన్నట్లు, మీకు చెబుతాను.'
ఋత్విగ్భిరుపదిష్టోఽయం పురావృత్తో మయా శ్రుతః । సనత్కుమారో భగవాన్ పూర్వం కథితవాన్ కథామ్ ॥౧-౯-
'ఈ కథను ఋత్వికులు చెప్పినట్లు నేను ముందే విన్నాను. భగవంతుడు అయిన సనత్కుమారుడు ఈ కథను ఒకసారి వివరంగా చెప్పారు.'
ఋషీణాం సంనిధౌ రాజంస్తవ పుత్రాగమం ప్రతి । కాశ్యపస్య చ పుత్రోఽస్తి విభాణ్డక ఇతి శ్రుతః ॥౧-౯-
'ఋషుల సమక్షంలో, ఓ రాజా, మీకు కుమారుడు కలిగే విషయాన్ని గురించి చెప్పారు. కాశ్యపునికి విభాండకుడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు అని వినిపించింది.'
ఋశ్యశృఙ్గ ఇతి ఖ్యాతస్తస్య పుత్రో భవిష్యతి । స వనే నిత్యసంవృద్ధో మునిర్వనచరః సదా ॥౧-౯-
'ఆయన కుమారుడు ఋశ్యశృంగుడు అని ప్రసిద్ధి చెందతాడు. అతడు ఎప్పుడూ అడవిలో పెరిగి, ఎల్లప్పుడూ వనంలోనే తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు.'
నాన్యం జానాతి విప్రేన్ద్రో నిత్యం పిత్రనువర్తనాత్ । ద్వైవిధ్యం బ్రహ్మచర్యస్య భవిష్యతి మహాత్మనః ॥౧-౯-
'ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు తన తండ్రిని మాత్రమే అనుసరిస్తూ, ఇతరులను ఎవరినీ తెలియడు. ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మచర్యంలో రెండు విధాలుగా ఉండే నియమాన్ని పాటిస్తాడు.'
లోకేషు ప్రథితం రాజన్ విప్రైశ్చ కథితం సదా । తస్యైవం వర్తమానస్య కాలః సమభివర్తత ॥౧-౯-
'ఈ విషయం ప్రజల్లో ప్రసిద్ధిగా ఉంది, బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ చెబుతారు. అతడు అలా జీవిస్తూ ఉండగా, కర్మఫల కాలం సమీపించింది.'
అగ్నిం శుశ్రూషమాణస్య పితరం చ యశస్వినమ్ । ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు రోమపాదః ప్రతాపవాన్ ॥౧-౯-
అతని కాలంలోనే, అగ్ని సేవ చేస్తూ, తన ప్రతిష్టాత్మక తండ్రికి సేవ చేస్తున్నప్పుడు, గొప్ప శక్తిశాలి అయిన రోమపాదుడు ప్రసిద్ధి పొందాడు.
అఙ్గేషు ప్రథితో రాజా భవిష్యతి మహాబలః । తస్య వ్యతిక్రమాద్ రాజ్ఞో భవిష్యతి సుదారుణా ॥౧-౯-
అంగ దేశ ప్రజల్లో పేరుగాంచిన మహాబలుడు అయిన ఓ రాజు అవతరిస్తాడు. కానీ ఆ రాజు చేసిన ఒక తప్పు వల్ల భయంకరమైన అపాయం సంభవిస్తుంది.
బ్రాహ్మణాఞ్ఛ్రుతసంవృద్ధాన్ సమానీయ ప్రవక్ష్యతి వ । భవన్తః శ్రుతకర్మాణో లోకచారిత్రవేదినః ॥౧-౯-
ఆ రాజు, విద్యావంతులైన బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, 'మీరు శాస్త్రకర్మల్లో నిపుణులు, లోకంలో జరిగే విషయాలు కూడా బాగా తెలుసు' అని అంటాడు.
సమాదిశన్తు నియమం ప్రాయశ్చిత్తం యథా భవేత్ । ఇత్యుక్తాస్తే తతో రాజ్ఞా సర్వే బ్రాహ్మణసత్తమాః ॥౧-౯-
'ఏ నియమం పాటించాలో, expiation ఎలా చేయాలో నాకు చెప్పండి' అని రాజు అడిగినప్పుడు, అందరు గొప్ప బ్రాహ్మణులు సమాధానం ఇస్తారు.
వక్ష్యన్తి తే మహీపాలం బ్రాహ్మణా వేదపారగాః । విభాణ్డకసుతం రాజన్ సర్వోపాయైరిహానయ ॥౧-౯-
వేదాల్లో నిష్ణాతులైన ఆ బ్రాహ్మణులు రాజును ఉద్దేశించి, 'ఓ రాజా! అన్ని విధాలా ప్రయత్నించి విభాండకుని కుమారుడిని ఇక్కడికి తీసుకురా' అని అంటారు.