యదా వక్తుం స్వయం దైన్యాన్న శశాక మహీపతిః। తదా సుమన్త్రం మన్త్రజ్ఞా కైకేయీ ప్రత్యువాచ హ
రాజు బాధతో మాట్లాడలేకపోయినప్పుడు, మంత్రనిపుణురాలైన కైకేయి, సుమంత్రుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.
సుమన్త్ర రాజా రజనీం రామహర్షసముత్సుకః। ప్రజాగరపరిశ్రాన్తో నిద్రావశముపాగతః
సుమంత్రా, రాజు రాత్రి మొత్తం రాముని అభిషేకం కోసం ఆత్రుతతో ఉండి, నిద్రపోకుండా అలసిపోయాడు. ఇప్పుడు నిద్రలోకి లీనమయ్యాడు.
తద్ గచ్ఛ త్వరితం సూత రాజపుత్రం యశస్వినమ్। రామమానయ భద్రం తే నాత్ర కార్యా విచారణా
కాబట్టి, సారథీ, నీవు త్వరగా వెళ్ళి మహిమగల రాజపుత్రుడు రాముని తీసుకురా. నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇక్కడ ఆలోచన అవసరం లేదు.
అశ్రుత్వా రాజవచనం కథం గచ్ఛామి భామిని। తచ్ఛ్రుత్వా మన్త్రిణో వాక్యం రాజా మన్త్రిణమబ్రవీత్
'భద్రే, రాజు ఆజ్ఞ వినకుండానే నేను ఎలా వెళ్ళగలను?' అని అడిగాడు. మంత్రివాక్యాన్ని విని, రాజు మంత్రిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సుమన్త్ర రామం ద్రక్ష్యామి శీఘ్రమానయ సున్దరమ్। స మన్యమానః కల్యాణం హృదయేన ననన్ద చ
'సుమంత్రా, నేను రాముని చూడాలి. వెంటనే ఆ అందగాడిని తీసుకురా.' అని చెప్పాడు. మంచి జరగబోతుందని భావించి, హృదయంలో ఆనందించాడు.
నిర్జగామ చ స ప్రీత్యా త్వరితో రాజశాసనాత్। సుమన్త్రశ్చిన్తయామాస త్వరితం చోదితస్తయా
రాజు ఆజ్ఞతో సుమంత్రుడు ఆనందంతో, త్వరగా బయటకు వెళ్ళాడు. ఆమె కూడా త్వరగా పంపించడంతో, అతడు వెంటనే ఆలోచనలో పడ్డాడు.
వ్యక్తం రామాభిషేకార్థే ఇహాయాస్యతి ధర్మరాట్। ఇతి సూతో మతిం కృత్వా హర్షేణ మహతా పునః
'నిస్సందేహంగా ధర్మపరుడు అయిన రాజు రాముని అభిషేకం కోసం పిలిపిస్తున్నాడు' అని సుమంత్రుడు ఎంతో ఆనందంతో మనసులో అనుకున్నాడు.
నిర్జగామ మహాతేజా రాఘవస్య దిదృక్షయా। సాగరహ్రదసంకాశాత్సుమన్త్రోఽన్తఃపురాచ్ఛుభాత్। నిష్క్రమ్య జనసమ్బాధం దదర్శ ద్వారమగ్రతః
అతిప్రభావశాలి సుమంత్రుడు, రాఘవుని చూడాలనే ఉత్సాహంతో, సముద్రం లేదా పెద్ద సరస్సు లాంటి ఆ అంతఃపురం నుంచి బయటకు వచ్చి, ముందున్న జనసమూహాన్ని, గుమ్మాన్ని చూశాడు.
తతః పురస్తాత్ సహసా వినిఃసృతో మహీపతేర్ద్వారగతాన్ విలోకయన్। దదర్శ పౌరాన్ వివిధాన్ మహాధనా- నుపస్థితాన్ ద్వారముపేత్య విష్ఠితాన్
అప్పుడే, ముందుగా బయటకు వచ్చిన సుమంత్రుడు, రాజు గుమ్మం వద్ద ఉన్నవారిని చూసి, అక్కడ చేరి నిలబడ్డ వివిధ ధనిక పౌరులను గమనించాడు.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౨-
ఇప్పుడు పదహారవ సర్గను వినండి.
తే తు తాం రజనీముష్య బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। ఉపతస్థురుపస్థానం సహ రాజపురోహితాః
ఆ రాత్రి గడిచాక, వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులు, రాజపురోహితునితో కలిసి సభలో చేరారు.
అమాత్యా బలముఖ్యాశ్చ ముఖ్యా యే నిగమస్య చ। రాఘవస్యాభిషేకార్థే ప్రీయమాణాః సుసంగతాః
అమాత్యులు, సైన్యాధిపతులు, పట్టణ ప్రముఖులు అందరూ రాఘవుని అభిషేకం కోసం ఆనందంగా కూడి వచ్చారు.
ఉదితే విమలే సూర్యే పుష్యే చాభ్యాగతేఽహని। లగ్నే కర్కటకే ప్రాప్తే జన్మ రామస్య చ స్థితే
పుష్య నక్షత్రం వచ్చిన రోజు, నిర్మలమైన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, కర్కాటక రాశిలో లగ్నం ఏర్పడగా, రాముని జన్మ సమయం కూడా నిర్ణయించబడింది.
అభిషేకాయ రామస్య ద్విజేన్ద్రైరుపకల్పితమ్। కాఞ్చనా జలకుమ్భాశ్చ భద్రపీఠం స్వలంకృతమ్
రాముని అభిషేకానికి, ప్రధాన బ్రాహ్మణులు బంగారు నీళ్ల కుండలు, అందంగా అలంకరించిన మంగళాసనాన్ని సిద్ధం చేశారు.
రథశ్చ సమ్యగాస్తీర్ణో భాస్వతా వ్యాఘ్రచర్మణా। గఙ్గాయమునయోః పుణ్యాత్ సంగమాదాహృతం జలమ్
ఒక రథాన్ని ప్రకాశించే పులిచర్మంతో బాగా పరచారు. గంగా, యమునల పవిత్ర సంగమం దగ్గర నుండి నీళ్లు తీసుకొచ్చారు.
యాశ్చాన్యాః సరితః పుణ్యా హ్రదాః కూపాః సరాంసి చ। ప్రాగ్వహాశ్చోర్ధ్వవాహాశ్చ తిర్యగ్వాహాశ్చ క్షీరిణః
ఇంకా ఇతర పవిత్ర నదులు, సరస్సులు, బావులు, చెరువుల నుండి — తూర్పు, పై, అడ్డుగా ప్రవహించే, పాల వంటి నీళ్లు కలిగిన వాటి నుండి కూడా —
తాభ్యశ్చైవాహృతం తోయం సముద్రేభ్యశ్చ సర్వశః। క్షౌద్రం దధి ఘృతం లాజా దర్భాః సుమనసః పయః
అవి అన్నింటి నుండి, సముద్రాల నుండి కూడా నీళ్లు తెచ్చారు. తేనె, పెరుగు, నెయ్యి, పొంగలి, దర్భ గడ్డి, పువ్వులు, పాలు కూడా సిద్ధం చేశారు.
అష్టౌ చ కన్యా రుచిరా మత్తశ్చ వరవారణః। సజలాః క్షీరిభిశ్ఛన్నా ఘటాః కాఞ్చనరాజతాః
ఎనిమిది అందమైన యువతులు, గొప్ప మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, పాలతో కప్పిన బంగారు, వెండి కుండలు నీళ్లతో నిండుగా సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
పద్మోత్పలయుతా భాన్తి పూర్ణాః పరమవారిణా। చన్ద్రాంశువికచప్రఖ్యం పాణ్డురం రత్నభూషితమ్
పద్మాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడి, శుద్ధమైన నీళ్లతో నిండిన ఆ కుండలు, చంద్రబింబంలా తెల్లగా, రత్నాలతో అలంకరించబడి మెరిసిపోతున్నాయి.
సజ్జం తిష్ఠతి రామస్య వాలవ్యజనముత్తమమ్। చన్ద్రమణ్డలసంకాశమాతపత్రం చ పాణ్డురమ్
రాముని కోసం ఉత్తమమైన వాలువిజనము, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే తెల్ల గొడుగు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
సజ్జం ద్యుతికరం శ్రీమదభిషేకపురస్సరమ్। పాణ్డురశ్చ వృషః సజ్జః పాణ్డురాశ్వశ్చ సంస్థితః
అభిషేకానికి అవసరమైన అందమైన, ప్రకాశించే వస్తువులు అన్నీ సిద్ధంగా ఉన్నాయి. తెల్ల ఎద్దు, తెల్ల గుర్రాలు కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
వాదిత్రాణి చ సర్వాణి వన్దినశ్చ తథాపరే। ఇక్ష్వాకూణాం యథా రాజ్యే సమ్భ్రియేతాభిషేచనమ్
అన్ని వాద్యపరికరాలు, గాయకులు కూడా అక్కడ చేరారు. ఇక్ష్వాకుల వంశ రాజుల అభిషేకానికి ఎలా ఉండాలో అలా అన్ని ఏర్పాట్లు చేశారు.
తథాజాతీయమాదాయ రాజపుత్రాభిషేచనమ్। తే రాజవచనాత్ తత్ర సమవేతా మహీపతిమ్
రాజ కుమారుని అభిషేకానికి అవసరమైన వాటిని తీసుకొచ్చి, రాజు ఆజ్ఞతో వారు అక్కడ రాజును చుట్టుముట్టి చేరారు.
అపశ్యన్తోఽబ్రువన్ కో ను రాజ్ఞో నః ప్రతివేదయేత్। న పశ్యామశ్చ రాజానముదితశ్చ దివాకరః
'రాజును ఎవరు మనకు తెలియజేస్తారు? మనకు రాజు కనిపించడం లేదు, సూర్యుడు కూడా ఉదయించాడు,' అని వారు పరస్పరం అన్నారు.
అబ్రవీత్ తానిదం వాక్యం సుమన్త్రో రాజసత్కృతః। రామం రాజ్ఞో నియోగేన త్వరయా ప్రస్థితో హ్యహమ్
రాజు గౌరవించిన సుమంత్రుడు వారికి ఇలా అన్నాడు: 'రాజు ఆజ్ఞతో నేను త్వరగా రాముని తీసుకురావడానికి వెళ్లాను.'
పూజ్యా రాజ్ఞో భవన్తశ్చ రామస్య తు విశేషతః। అయం పృచ్ఛామి వచనాత్ సుఖమాయుష్మతామహమ్
'మీరు అందరూ రాజుకు, ముఖ్యంగా రామునికి పూజ్యులు. రాజు తరఫున నేను మీ ఆరోగ్యాన్ని అడుగుతున్నాను, ఓ మంగళకరులారా.'
రాజ్ఞః సమ్ప్రతిబుద్ధస్య చానాగమనకారణమ్। ఇత్యుక్త్వాన్తఃపురద్వారమాజగామ పురాణవిత్
'రాజు లేచారు, కానీ ఆయన రాకపోవడానికి కారణం...' అని చెప్పి, ఆ పండితుడు అంతఃపుర ద్వారం వద్దకు వెళ్లాడు.
సదా సక్తం చ తద్ వేశ్మ సుమన్త్రః ప్రవివేశ హ। తుష్టావాస్య తదా వంశం ప్రవిశ్య స విశామ్పతేః
సుమంత్రుడు ఎప్పుడూ ఆ రాజభవనానికి అనురాగంతో ఉండేవాడు. అతడు లోపలికి వెళ్లి, రాజు వంశాన్ని ప్రశంసించాడు.
శయనీయం నరేన్ద్రస్య తదాసాద్య వ్యతిష్ఠత। సోఽత్యాసాద్య తు తద్ వేశ్మ తిరస్కరణిమన్తరా
రాజు పడుకునే గదిని చేరి అక్కడ నిలబడ్డాడు. ఆ ఇంటి లోపలికి వెళ్లి, తెర బయట దగ్గరగా నిల్చున్నాడు.
ఆశీర్భిర్గుణయుక్తాభిరభితుష్టావ రాఘవమ్। సోమసూర్యౌ చ కాకుత్స్థ శివవైశ్రవణావపి
సుమంత్రుడు, రాఘవునికి గుణపూర్వకమైన ఆశీర్వాదాలతో ప్రార్థించాడు. కకుత్థ్స వంశజుడా, సోముడు, సూర్యుడు, శివుడు, వైశ్రవణుడిని కూడా ప్రార్థించాడు.