ఉత్తిష్ఠ సుమహారాజ కృతకౌతుకమఙ్గలః। విరాజమానో వపుషా మేరోరివ దివాకరః
ఓ మహారాజా! ఉత్సవాలు, మంగళకార్యాలు పూర్తయ్యాయి. మీ రూపం మెరుపుతో మెరిసిపోతూ, మెరుపు పర్వతంపై సూర్యునిలా లేవండి.
సోమసూర్యౌ చ కాకుత్స్థ శివవైశ్రవణావపి। వరుణశ్చాగ్నిరిన్ద్రశ్చ విజయం ప్రదిశన్తు తే
ఓ కాకుత్స్థ వంశజా! చంద్రుడు, సూర్యుడు, శివుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు మీకు విజయాన్ని ప్రసాదించుగాక.
గతా భగవతీ రాత్రిః కృతం కృత్యమిదం తవ। బుధ్యస్వ నృపశార్దూల కురు కార్యమనన్తరమ్
పుణ్యమైన రాత్రి ముగిసింది, మీ పని పూర్తయింది. రాజులలో సింహుడవు, లేచి తదుపరి కార్యాన్ని ప్రారంభించండి.
ఉదతిష్ఠత రామస్య సమగ్రమభిషేచనమ్। పౌరజానపదాశ్చాపి నైగమశ్చ కృతాఞ్జలిః
రాముని అభిషేకానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు అన్నీ పూర్తయ్యాయి. పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు, వాణిజ్యవర్గాలు చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్నారు.
స్వయం వసిష్ఠో భగవాన్ బ్రాహ్మణైః సహ తిష్ఠతి। క్షిప్రమాజ్ఞాప్యతాం రాజన్ రాఘవస్యాభిషేచనమ్
వసిష్ఠుడు、ご భక్తితో కూడిన బ్రాహ్మణులతో కలిసి స్వయంగా ఎదురు చూస్తున్నాడు. రాజా, త్వరగా ఆదేశించండి — రాఘవుని అభిషేకం జరగాలని.
యథా హ్యపాలాః పశవో యథా సేనా హ్యనాయకా। యథా చన్ద్రం వినా రాత్రిర్యథా గావో వినా వృషమ్
ఎలా అంటే, కాపలైనవాడు లేకుండా పశువులు, నాయకుడు లేని సైన్యం, చంద్రుడు లేని రాత్రి, ఎద్దు లేని ఆవులు ఎలా ఉంటాయో —
ఏవం హి భవితా రాష్ట్రం యత్ర రాజా న దృశ్యతే। ఏవం తస్య వచః శ్రుత్వా సాన్త్వపూర్వమివార్థవత్
అలాగే, రాజు కనబడని రాజ్యంలో ప్రజలు కూడా అలా అవుతారు. అతని మాటలు వినగానే, అవి మృదువుగా ఉన్నా లోతైన అర్థంతో కూడినవిగా అనిపించాయి.
అభ్యకీర్యత శోకేన భూయ ఏవ మహీపతిః। తతస్తు రాజా తం సూతం సన్నహర్షః సుతం ప్రతి
అప్పుడు ఆ రాజు మరలా దుఃఖంతో మునిగిపోయాడు. తన కుమారుని గురించి ఆలోచిస్తూ, ఆనందం లేకుండా, సారథిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
శోకరక్తేక్షణః శ్రీమానుద్వీక్ష్యోవాచ ధార్మికః। వాక్యైస్తు ఖలు మర్మాణి మమ భూయో నికృన్తసి
దుఃఖంతో కన్నులు ఎర్రబడ్డ ధార్మికుడు, కాంతిమంతుడు, పైకి చూసి ఇలా అన్నాడు: 'నీ మాటలతో నువ్వు మళ్లీ నా హృదయాన్ని కోసుతున్నావు.'
సుమన్త్రః కరుణం శ్రుత్వా దృష్ట్వా దీనం చ పార్థివమ్। ప్రగృహీతాఞ్జలిః కించిత్ తస్మాద్ దేశాదపాక్రమత్
ఆ విషాదభరితమైన మాటలు విని, రాజును అంతలా దిగులుగా చూసిన సుమంత్రుడు, చేతులు జోడించి, కొంత దూరంగా వెళ్ళిపోయాడు.
యదా వక్తుం స్వయం దైన్యాన్న శశాక మహీపతిః। తదా సుమన్త్రం మన్త్రజ్ఞా కైకేయీ ప్రత్యువాచ హ
రాజు బాధతో మాట్లాడలేకపోయినప్పుడు, మంత్రనిపుణురాలైన కైకేయి, సుమంత్రుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.
సుమన్త్ర రాజా రజనీం రామహర్షసముత్సుకః। ప్రజాగరపరిశ్రాన్తో నిద్రావశముపాగతః
సుమంత్రా, రాజు రాత్రి మొత్తం రాముని అభిషేకం కోసం ఆత్రుతతో ఉండి, నిద్రపోకుండా అలసిపోయాడు. ఇప్పుడు నిద్రలోకి లీనమయ్యాడు.
తద్ గచ్ఛ త్వరితం సూత రాజపుత్రం యశస్వినమ్। రామమానయ భద్రం తే నాత్ర కార్యా విచారణా
కాబట్టి, సారథీ, నీవు త్వరగా వెళ్ళి మహిమగల రాజపుత్రుడు రాముని తీసుకురా. నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇక్కడ ఆలోచన అవసరం లేదు.
అశ్రుత్వా రాజవచనం కథం గచ్ఛామి భామిని। తచ్ఛ్రుత్వా మన్త్రిణో వాక్యం రాజా మన్త్రిణమబ్రవీత్
'భద్రే, రాజు ఆజ్ఞ వినకుండానే నేను ఎలా వెళ్ళగలను?' అని అడిగాడు. మంత్రివాక్యాన్ని విని, రాజు మంత్రిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సుమన్త్ర రామం ద్రక్ష్యామి శీఘ్రమానయ సున్దరమ్। స మన్యమానః కల్యాణం హృదయేన ననన్ద చ
'సుమంత్రా, నేను రాముని చూడాలి. వెంటనే ఆ అందగాడిని తీసుకురా.' అని చెప్పాడు. మంచి జరగబోతుందని భావించి, హృదయంలో ఆనందించాడు.
నిర్జగామ చ స ప్రీత్యా త్వరితో రాజశాసనాత్। సుమన్త్రశ్చిన్తయామాస త్వరితం చోదితస్తయా
రాజు ఆజ్ఞతో సుమంత్రుడు ఆనందంతో, త్వరగా బయటకు వెళ్ళాడు. ఆమె కూడా త్వరగా పంపించడంతో, అతడు వెంటనే ఆలోచనలో పడ్డాడు.
వ్యక్తం రామాభిషేకార్థే ఇహాయాస్యతి ధర్మరాట్। ఇతి సూతో మతిం కృత్వా హర్షేణ మహతా పునః
'నిస్సందేహంగా ధర్మపరుడు అయిన రాజు రాముని అభిషేకం కోసం పిలిపిస్తున్నాడు' అని సుమంత్రుడు ఎంతో ఆనందంతో మనసులో అనుకున్నాడు.
నిర్జగామ మహాతేజా రాఘవస్య దిదృక్షయా। సాగరహ్రదసంకాశాత్సుమన్త్రోఽన్తఃపురాచ్ఛుభాత్। నిష్క్రమ్య జనసమ్బాధం దదర్శ ద్వారమగ్రతః
అతిప్రభావశాలి సుమంత్రుడు, రాఘవుని చూడాలనే ఉత్సాహంతో, సముద్రం లేదా పెద్ద సరస్సు లాంటి ఆ అంతఃపురం నుంచి బయటకు వచ్చి, ముందున్న జనసమూహాన్ని, గుమ్మాన్ని చూశాడు.
తతః పురస్తాత్ సహసా వినిఃసృతో మహీపతేర్ద్వారగతాన్ విలోకయన్। దదర్శ పౌరాన్ వివిధాన్ మహాధనా- నుపస్థితాన్ ద్వారముపేత్య విష్ఠితాన్
అప్పుడే, ముందుగా బయటకు వచ్చిన సుమంత్రుడు, రాజు గుమ్మం వద్ద ఉన్నవారిని చూసి, అక్కడ చేరి నిలబడ్డ వివిధ ధనిక పౌరులను గమనించాడు.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౨-
ఇప్పుడు పదహారవ సర్గను వినండి.
తే తు తాం రజనీముష్య బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। ఉపతస్థురుపస్థానం సహ రాజపురోహితాః
ఆ రాత్రి గడిచాక, వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులు, రాజపురోహితునితో కలిసి సభలో చేరారు.
అమాత్యా బలముఖ్యాశ్చ ముఖ్యా యే నిగమస్య చ। రాఘవస్యాభిషేకార్థే ప్రీయమాణాః సుసంగతాః
అమాత్యులు, సైన్యాధిపతులు, పట్టణ ప్రముఖులు అందరూ రాఘవుని అభిషేకం కోసం ఆనందంగా కూడి వచ్చారు.
ఉదితే విమలే సూర్యే పుష్యే చాభ్యాగతేఽహని। లగ్నే కర్కటకే ప్రాప్తే జన్మ రామస్య చ స్థితే
పుష్య నక్షత్రం వచ్చిన రోజు, నిర్మలమైన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, కర్కాటక రాశిలో లగ్నం ఏర్పడగా, రాముని జన్మ సమయం కూడా నిర్ణయించబడింది.
అభిషేకాయ రామస్య ద్విజేన్ద్రైరుపకల్పితమ్। కాఞ్చనా జలకుమ్భాశ్చ భద్రపీఠం స్వలంకృతమ్
రాముని అభిషేకానికి, ప్రధాన బ్రాహ్మణులు బంగారు నీళ్ల కుండలు, అందంగా అలంకరించిన మంగళాసనాన్ని సిద్ధం చేశారు.
రథశ్చ సమ్యగాస్తీర్ణో భాస్వతా వ్యాఘ్రచర్మణా। గఙ్గాయమునయోః పుణ్యాత్ సంగమాదాహృతం జలమ్
ఒక రథాన్ని ప్రకాశించే పులిచర్మంతో బాగా పరచారు. గంగా, యమునల పవిత్ర సంగమం దగ్గర నుండి నీళ్లు తీసుకొచ్చారు.
యాశ్చాన్యాః సరితః పుణ్యా హ్రదాః కూపాః సరాంసి చ। ప్రాగ్వహాశ్చోర్ధ్వవాహాశ్చ తిర్యగ్వాహాశ్చ క్షీరిణః
ఇంకా ఇతర పవిత్ర నదులు, సరస్సులు, బావులు, చెరువుల నుండి — తూర్పు, పై, అడ్డుగా ప్రవహించే, పాల వంటి నీళ్లు కలిగిన వాటి నుండి కూడా —
తాభ్యశ్చైవాహృతం తోయం సముద్రేభ్యశ్చ సర్వశః। క్షౌద్రం దధి ఘృతం లాజా దర్భాః సుమనసః పయః
అవి అన్నింటి నుండి, సముద్రాల నుండి కూడా నీళ్లు తెచ్చారు. తేనె, పెరుగు, నెయ్యి, పొంగలి, దర్భ గడ్డి, పువ్వులు, పాలు కూడా సిద్ధం చేశారు.
అష్టౌ చ కన్యా రుచిరా మత్తశ్చ వరవారణః। సజలాః క్షీరిభిశ్ఛన్నా ఘటాః కాఞ్చనరాజతాః
ఎనిమిది అందమైన యువతులు, గొప్ప మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, పాలతో కప్పిన బంగారు, వెండి కుండలు నీళ్లతో నిండుగా సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
పద్మోత్పలయుతా భాన్తి పూర్ణాః పరమవారిణా। చన్ద్రాంశువికచప్రఖ్యం పాణ్డురం రత్నభూషితమ్
పద్మాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడి, శుద్ధమైన నీళ్లతో నిండిన ఆ కుండలు, చంద్రబింబంలా తెల్లగా, రత్నాలతో అలంకరించబడి మెరిసిపోతున్నాయి.
సజ్జం తిష్ఠతి రామస్య వాలవ్యజనముత్తమమ్। చన్ద్రమణ్డలసంకాశమాతపత్రం చ పాణ్డురమ్
రాముని కోసం ఉత్తమమైన వాలువిజనము, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే తెల్ల గొడుగు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.