సమయం చ మమార్యేమం యది త్వం న కరిష్యసి। అగ్రతస్తే పరిత్యక్తా పరిత్యక్ష్యామి జీవితమ్
నీవు నా మాటను నెరవేర్చకపోతే, నీ కళ్లముందే నేను ప్రాణం విడిచేస్తాను.
ఏవం ప్రచోదితో రాజా కైకేయ్యా నిర్విశఙ్కయా। నాశకత్ పాశమున్మోక్తుం బలిరిన్ద్రకృతం యథా
కైకేయి దృఢంగా ఒత్తిడి చేయగా, రాజు ఆమె బంధనాల నుంచి విడిపోలేకపోయాడు. అది ఇంద్రుడు వేసిన పాశంలో బలిచక్రవర్తి చిక్కుకున్నట్టు అయింది.
ఉద్భ్రాన్తహృదయశ్చాపి వివర్ణవదనోఽభవత్। స ధుర్యో వై పరిస్పన్దన్ యుగచక్రాన్తరం యథా
రాజు మనసు కలవరపడి, ముఖం వాడిపోయింది. అతడు రథచక్రాల మధ్య కట్టిన గుర్రంలా వణికిపోతున్నాడు.
వికలాభ్యాం చ నేత్రాభ్యామపశ్యన్నివ భూమిపః। కృచ్ఛ్రాద్ ధైర్యేణ సంస్తభ్య కైకేయీమిదమబ్రవీత్
రాజు కన్నులు మసకబారిపోయి, ఏదీ కనిపించనిట్లు అయ్యాడు. కష్టంగా ధైర్యాన్ని కూడగట్టి, కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
ప్రయాతా రజనీ దేవి సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। అభిషేకాయ హి జనస్త్వరయిష్యతి మాం ధ్రువమ్
రాత్రి ముగిసింది దేవీ, సూర్యుడు ఉదయించబోతున్నాడు. ప్రజలు తప్పకుండా నన్ను అభిషేకానికి ఆహ్వానిస్తారు.
రామాభిషేకసమ్భారైస్తదర్థముపకల్పితైః। రామః కారయితవ్యో మే మృతస్య సలిలక్రియామ్
రాముని అభిషేకానికి సిద్ధం చేసిన వస్తువులతో, ఇప్పుడు రాముడు నాకు చనిపోయినవానికి చేసే నీళ్లకర్మ చేయాలి.
సపుత్రయా త్వయా నైవ కర్తవ్యా సలిలక్రియా। వ్యాహన్తాస్యశుభాచారే యది రామాభిషేచనమ్
నీవు నీ కుమారుడితో కలిసి నాకు నీళ్లకర్మ చేయకూడదు. ఎందుకంటే నీవు రాముని అభిషేకాన్ని అడ్డుకుంటున్నావు, దుష్టస్వభావముగలవాడవు.
న శక్తోఽద్యాస్మ్యహం ద్రష్టుం దృష్ట్వా పూర్వం తథాముఖమ్। హతహర్షం తథానన్దం పునర్జనమవాఙ్ముఖమ్
ఒకప్పుడు ప్రజల ముఖాలు ఆనందంగా చూసాను. ఇప్పుడు వారి ఆనందం పోయి, వారు బాధతో ముఖం తిప్పుకుంటారు. అందుకే నేను వారిని చూడలేను.
తాం తథా బ్రువతస్తస్య భూమిపస్య మహాత్మనః। ప్రభాతా శర్వరీ పుణ్యా చన్ద్రనక్షత్రమాలినీ
అలాంటి మహాత్ముడైన రాజు ఈ విధంగా మాట్లాడుతుండగా, చంద్రుడు, నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన పవిత్రమైన రాత్రి ముగిసింది.
తతః పాపసమాచారా కైకేయీ పార్థివం పునః। ఉవాచ పరుషం వాక్యం వాక్యజ్ఞా రోషమూర్చ్ఛితా
అప్పుడే చెడు స్వభావం కలిగిన కైకేయి, కోపంతో మునిగిపోయి, మాటల్లో నిపుణురాలై, రాజును మళ్లీ కఠినంగా పలికింది.
కిమిదం భాషసే రాజన్ వాక్యం గరరుజోపమమ్। ఆనాయయితుమక్లిష్టం పుత్రం రామమిహార్హసి
రాజా! నువ్వు ఈ విషబాణాల్లాంటి మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? వెంటనే రాముని ఇక్కడికి పిలిపించాలి.
స్థాప్య రాజ్యే మమ సుతం కృత్వా రామం వనేచరమ్। నిఃసపత్నాం చ మాం కృత్వా కృతకృత్యో భవిష్యసి
నా కుమారుని రాజసింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, రాముని అడవికి పంపి, నన్ను ప్రత్యర్థులేని స్థితిలో ఉంచితే, నీ కర్తవ్యాన్ని నీవు నెరవేర్చినవాడవుతావు.
స తున్న ఇవ తీక్ష్ణేన ప్రతోదేన హయోత్తమః। రాజా ప్రచోదితోఽభీక్ష్ణం కైకేయ్యా వాక్యమబ్రవీత్
తీవ్రమైన మోతకతో మళ్ళీ మళ్ళీ తాకబడిన ఉత్తమమైన గుర్రిలా, కైకేయి ప్రేరేపించగా రాజు ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ధర్మబన్ధేన బద్ధోఽస్మి నష్టా చ మమ చేతనా। జ్యేష్ఠం పుత్రం ప్రియం రామం ద్రష్టుమిచ్ఛామి ధార్మికమ్
ధర్మబంధంతో బంధించబడి, నా మనస్సు తారుమారైపోయింది. నాకు ఎంతో ఇష్టమైన పెద్ద కుమారుడు, ధర్మాన్ని పాటించే రాముని చూడాలని కోరుకుంటున్నాను.
తతః ప్రభాతాం రజనీముదితే చ దివాకరే। పుణ్యే నక్షత్రయోగే చ ముహూర్తే చ సమాగతే
ఆ పవిత్రమైన రాత్రి ముగిసింది, సూర్యుడు ఉదయించాడు, శుభమైన నక్షత్రయోగం ఏర్పడింది, మంచి సమయం వచ్చింది.
వసిష్ఠో గుణసమ్పన్నః శిష్యైః పరివృతస్తథా। ఉపగృహ్యాశు సమ్భారాన్ ప్రవివేశ పురోత్తమమ్
గుణవంతుడైన వసిష్ఠుడు తన శిష్యులతో కూడి, అవసరమైన సామగ్రిని త్వరగా సిద్ధం చేసి, అగ్రపురిలోకి ప్రవేశించాడు.
సిక్తసమ్మార్జితపథాం పతాకోత్తమభూషితామ్। సంహృష్టమనుజోపేతాం సమృద్ధవిపణాపణామ్
ఆ నగరం వీధులు నీటితో చల్లబడి, శుభ్రంగా ఊదిపెట్టబడి, గొప్ప జెండాలతో అలంకరించబడి, ఆనందంగా ఉన్న ప్రజలతో, సంపన్నమైన వ్యాపారాలతో నిండిపోయి ఉంది.
మహోత్సవసమాయుక్తాం రాఘవార్థే సముత్సుకామ్। చన్దనాగురుధూపైశ్చ సర్వతః పరిధూమితామ్
ఆ నగరం మహోత్సవ ఏర్పాట్లతో నిండి, రాఘవుని కోసం ఉత్సాహంగా ఉంది. చందనం, అగరు, ధూపాల సువాసనతో అన్ని వైపులా పరిమళిస్తోంది.
తాం పురీం సమతిక్రమ్య పురందరపురోపమామ్। దదర్శాన్తఃపురం శ్రీమాన్ నానాధ్వజగణాయుతమ్
ఇంద్రుని నగరానికి సమానమైన ఆ పురిని దాటి, వసిష్ఠుడు అనేక జెండాలతో అలంకరించబడిన అంతఃపురాన్ని చూశాడు.
పౌరజానపదాకీర్ణం బ్రాహ్మణైరుపశోభితమ్। యష్టిమద్భిః సుసమ్పూర్ణం సదశ్వైః పరమార్చితైః
ఆ అంతఃపురం పట్టణ ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలతో నిండి, దండలు పట్టుకున్న బ్రాహ్మణులతో అలంకరించబడి, మంచి గుర్రాలతో నిండి, ఎంతో గౌరవాన్ని పొందింది.
తదన్తఃపురమాసాద్య వ్యతిచక్రామ తం జనమ్। వసిష్ఠః పరమప్రీతః పరమర్షిభిరావృతః
ఆ అంతఃపురానికి చేరుకుని, వసిష్ఠుడు పరమప్రీతితో, గొప్ప ఋషులతో కూడి, అక్కడున్న జనాన్ని దాటి వెళ్లాడు.
స త్వపశ్యద్ వినిష్క్రాన్తం సుమన్త్రం నామ సారథిమ్। ద్వారే మనుజసింహస్య సచివం ప్రియదర్శనమ్
అక్కడ, మానవసింహుడైన రాముని ద్వారంలో, అందరికి ఇష్టపడే మంత్రి అయిన సుమంత్రుడు బయటకు వస్తున్నాడని వసిష్ఠుడు చూశాడు.
తమువాచ మహాతేజాః సూతపుత్రం విశారదమ్। వసిష్ఠః క్షిప్రమాచక్ష్వ నృపతేర్మామిహాగతమ్
అప్పుడు మహాతేజస్వి వసిష్ఠుడు, నైపుణ్యం కలిగిన సూతపుత్రుడైన సుమంత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాజుకు నేను ఇక్కడికి వచ్చానని త్వరగా తెలియజేయి.'
ఇమే గఙ్గోదకఘటాః సాగరేభ్యశ్చ కాఞ్చనాః। ఔదుమ్బరం భద్రపీఠమభిషేకార్థమాహృతమ్
'ఇవి గంగా జలంతో కూడిన మట్టికుండలు, సముద్రాల నుండి తెచ్చిన బంగారు పాత్రలు, అభిషేకానికి అవసరమైన ఔదుంబరపు మంగళాసనం ఉన్నాయి.'
సర్వబీజాని గన్ధాశ్చ రత్నాని వివిధాని చ। క్షౌద్రం దధి ఘృతం లాజా దర్భాః సుమనసః పయః
'అన్ని రకాల విత్తనాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, వివిధ రత్నాలు, తేనె, పెరుగు, నెయ్యి, లాజలు, దర్భలు, పువ్వులు, పాలు ఇవన్నీ ఉన్నాయి.'
అష్టౌ చ కన్యా రుచిరా మత్తశ్చ వరవారణః। చతురశ్వో రథః శ్రీమాన్ నిస్త్రింశో ధనురుత్తమమ్
'ఇక్కడ ఎనిమిది అందమైన యువతులు, మత్తులో ఉన్న మంచి ఏనుగు, నాలుగు గుర్రాలు కలిగిన గొప్ప రథం, ఖడ్గం, ఉత్తమమైన ధనువు ఉన్నాయి.'
వాహనం నరసంయుక్తం ఛత్రం చ శశిసంనిభమ్। శ్వేతే చ వాలవ్యజనే భృఙ్గారం చ హిరణ్మయమ్
మనుషులు చుట్టూ ఉన్న రథం, చంద్రుడిలా తెల్లగా మెరిసే గొడుగు, తెల్లని చామరాలు, బంగారు కలశం నీటిపోసేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
హేమదామపినద్ధశ్చ కకుద్మాన్ పాణ్డురో వృషః। కేసరీ చ చతుర్దంష్ట్రో హరిశ్రేష్ఠో మహాబలః
బంగారు గొలుసులతో అలంకరించబడిన కొమ్ముతో కూడిన తెల్ల ఎద్దు, నాలుగు పళ్లతో ఉన్న సింహం, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, గొప్ప బలవంతుడు అక్కడ ఉన్నారు.
సింహాసనం వ్యాఘ్రతనుః సమిధశ్చ హుతాశనః। సర్వే వాదిత్రసఙ్ఘాశ్చ వేశ్యాశ్చాలంకృతాః స్త్రియః
సింహాసనం, పులి చర్మం, హోమానికి కట్టిన కట్టెలు, అగ్ని, వాద్యపరికరాలన్నీ, ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు అక్కడ ఉన్నాయి.
ఆచార్యా బ్రాహ్మణా గావః పుణ్యాశ్చ మృగపక్షిణః। పౌరజానపదశ్రేష్ఠా నైగమాశ్చ గణైః సహ
ఆచార్యులు, బ్రాహ్మణులు, పవిత్రమైన ఆవులు, శుభప్రదమైన జంతువులు, పక్షులు, పట్టణం, గ్రామంలో ప్రముఖులు, వాణిజ్య వర్గాలు కూడా వచ్చారు.