బాలాయాస్తత్ త్విదానీం తే లక్షయే విపరీతవత్। కుతో వా తే భయం జాతం యా త్వమేవంవిధం వరమ్
ఇప్పుడు మాత్రం, పిల్లలలో కనిపించేలా నీలో ఈ మార్పు కనిపిస్తోంది; ఇలాంటి వరం అడిగేంత భయం నీకు ఎక్కడినుంచి వచ్చింది?
రాష్ట్రే భరతమాసీనం వృణీషే రాఘవం వనే। విరమైతేన భావేన త్వమేతేనానృతేన చ
భరతుడు సింహాసనంపై కూర్చోవాలని, రాఘవుడు అడవిలో ఉండాలని కోరుకుంటున్నావు; ఇలాంటి భావనను, అబద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు.
యది భర్తుః ప్రియం కార్యం లోకస్య భరతస్య చ। నృశంసే పాపసంకల్పే క్షుద్రే దుష్కృతకారిణి
భర్తకు, ప్రజలకు, భరతుడికీ నచ్చే పని చేయాలని అనుకుంటే, క్రూరమైనవాడా, పాపపు ఆలోచనలతో ఉన్నవాడా, నీచుడా, చెడు పనులు చేసేవాడా,
కిం ను దుఃఖమలీకం వా మయి రామే చ పశ్యసి। న కథంచిదృతే రామాద్ భరతో రాజ్యమావసేత్
నాలో లేదా రామునిలో నువ్వు ఏ బాధను, అబద్ధాన్ని చూస్తున్నావు? రాముని లేకుండా భరతుడు రాజ్యాన్ని ఏ విధంగా పొందగలడు?
రామాదపి హి తం మన్యే ధర్మతో బలవత్తరమ్। కథం ద్రక్ష్యామి రామస్య వనం గచ్ఛేతి భాషితే
ధర్మంలో భరతుడు రామునికంటే బలమైనవాడని నేను భావిస్తున్నాను; రాముని అడవికి వెళ్ళమని చెప్పినప్పుడు, నేను ఆయనను ఎలా చూడగలను?
ముఖవర్ణం వివర్ణం తు యథైవేన్దుముపప్లుతమ్। తాం తు మే సుకృతాం బుద్ధిం సుహృద్భిః సహ నిశ్చితామ్
చంద్రుడు గ్రహణానికి లోనైనట్టు, ఆయన ముఖవర్ణం మసకబారిపోతుంది; స్నేహితులతో కలిసి నేను నిర్ణయించిన మంచి ఆలోచన,
కథం ద్రక్ష్యామ్యపావృత్తాం పరైరివ హతాం చమూమ్। కిం మాం వక్ష్యన్తి రాజానో నానాదిగ్భ్యః సమాగతాః
పరులకు ఓడిపోయిన సైన్యంలా, వెనక్కు తిరిగిన వారిని నేను ఎలా చూడగలను? వివిధ దిక్కుల నుంచి వచ్చిన రాజులు నన్ను ఏమని అనుకుంటారు?
బాలో బతాయమైక్ష్వాకశ్చిరం రాజ్యమకారయత్। యదా హి బహవో వృద్ధా గుణవన్తో బహుశ్రుతాః
అయ్యో, ఈ యువ ఇక్ష్వాకుడు ఇంతకాలం రాజ్యం పాలించాడు; అయితే, ఎంతోమంది వృద్ధులు, గుణవంతులు, విద్యావంతులు ఉన్నా కూడా.
పరిప్రక్ష్యన్తి కాకుత్స్థం వక్ష్యామీహ కథం తదా। కైకేయ్యా క్లిశ్యమానేన పుత్రః ప్రవ్రాజితో మయా
కాకుత్థసుని గురించి నన్ను అడిగితే, నేను ఏమి చెప్పాలి? కైకేయి ఒత్తిడితో నా కుమారుని నేనే అడవికి పంపించానని చెప్పాలా?
యది సత్యం బ్రవీమ్యేతత్ తదసత్యం భవిష్యతి। కిం మాం వక్ష్యతి కౌసల్యా రాఘవే వనమాస్థితే
ఈ నిజాన్ని నేను చెప్పినా, అది ఎవ్వరూ నమ్మరు. రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళినప్పుడు కౌసల్య నాకు ఏమంటుంది?
కిం చైనాం ప్రతివక్ష్యామి కృత్వా విప్రియమీదృశమ్। యదా యదా చ కౌసల్యా దాసీవ చ సఖీవ చ
ఇంతటి దుర్మార్గాన్ని చేసిన తర్వాత, ఆమెకు నేను ఏమి సమాధానం చెప్పగలను? కౌసల్య ఎప్పుడూ నాకు దాసిలా, స్నేహితురాలిలా సేవ చేసింది.
భార్యావద్ భగినీవచ్చ మాతృవచ్చోపతిష్ఠతి। సతతం ప్రియకామా మే ప్రియపుత్రా ప్రియంవదా
భార్యగా, అక్కగా, తల్లిలా ఎప్పుడూ నా మేలుకోసం కృషి చేసింది. తన కుమారుణ్ణి ఎంతో ప్రేమించి, మృదువుగా మాట్లాడేది.
న మయా సత్కృతా దేవీ సత్కారార్హా కృతే తవ। ఇదానీం తత్తపతి మాం యన్మయా సుకృతం త్వయి
నీవు కోరుకున్నదానికోసం, గౌరవించదగిన ఆ దేవిని నేను గౌరవించలేదు. ఇప్పుడు నీకోసం చేసిన మేలే నన్ను బాధిస్తోంది.
అపథ్యవ్యఞ్జనోపేతం భుక్తమన్నమివాతురమ్। విప్రకారం చ రామస్య సమ్ప్రయాణం వనస్య చ
రోగి విషమై అన్నం తినినట్లుగా, రామునికి జరిగిన అన్యాయం, అతని అడవికి పోవడం నాకు అంతే బాధ కలిగిస్తోంది.
సుమిత్రా ప్రేక్ష్య వై భీతా కథం మే విశ్వసిష్యతి। కృపణం బత వైదేహీ శ్రోష్యతి ద్వయమప్రియమ్
సుమిత్ర ఈ దుస్థితిని చూసి భయపడి నన్ను ఎలా నమ్ముతుంది? బీచమైన వైదేహి రెండు దుఃఖ వార్తలు వినాల్సి వస్తుంది.
మాం చ పఞ్చత్వమాపన్నం రామం చ వనమాశ్రితమ్। వైదేహీ బత మే ప్రాణాన్ శోచన్తీ క్షపయిష్యతి
నా మరణాన్ని, రాముడు అడవిలో ఉంటున్నాడని ఆమె వింటుంది. బీచమైన వైదేహి నన్ను తలచి తన ప్రాణాలను మెల్లగా కోల్పోతుంది.
హీనా హిమవతః పార్శ్వే కింనరేణేవ కింనరీ। నహి రామమహం దృష్ట్వా ప్రవసన్తం మహావనే
హిమవంతం పర్వతాల వద్ద తన భర్త వదిలేసిన కిన్నరిలా, నేను రాముని అడవిలో వదిలిపెట్టిన దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేను.
చిరం జీవితుమాశంసే రుదన్తీం చాపి మైథిలీమ్। సా నూనం విధవా రాజ్యం సపుత్రా కారయిష్యసి
నేను ఎక్కువ కాలం బతకాలని ఆశించను, మైతిలిని ఏడుస్తూ చూడాలని కూడా అనుకోను. నీవు మాత్రం విధవలా, నీ కుమారుడితో రాజ్యం పాలించవచ్చు.
సతీం త్వామహమత్యన్తం వ్యవస్యామ్యసతీం సతీమ్। రూపిణీం విషసంయుక్తాం పీత్వేవ మదిరాం నరః
నీవు బయటకు సతీలా కనిపించినా, లోపల అసతీనే. అందమైన రూపంలో విషం కలిసిన మద్యం తాగిన మనిషిలా నీవు.
అనృతైర్బత మాం సాన్త్వైః సాన్త్వయన్తీ స్మ భాషసే। గీతశబ్దేన సంరుధ్య లుబ్ధో మృగమివావధీః
నిజంగా, నీవు నన్ను అబద్ధపు మాటలతో ఓదార్చినట్టు నటించావు. కానీ వేటగాడు పాటతో జింకను మోసం చేసి చంపినట్టు నన్ను నాశనం చేసావు.
అనార్య ఇతి మామార్యాః పుత్రవిక్రాయకం ధ్రువమ్। వికరిష్యన్తి రథ్యాసు సురాపం బ్రాహ్మణం యథా
నిస్సందేహంగా, మంచివారు నన్ను వీధుల్లో కుమారుణ్ణి అమ్మినవాడిగా, మత్తులో ఉన్న బ్రాహ్మణుడిలా, నీచుడని పిలుస్తారు.
అహో దుఃఖమహో కృచ్ఛ్రం యత్ర వాచః క్షమే తవ। దుఃఖమేవంవిధం ప్రాప్తం పురా కృతమివాశుభమ్
ఓహో, ఎంతటి దుఃఖం, ఎంతటి బాధ! నీ మాటలు నేను భరించాల్సి వస్తోంది. ఇంతటి దుఃఖం నాకు వచ్చింది, ఇదంతా నేను గతంలో చేసిన పాపం వల్లేనేమో.
చిరం ఖలు మయా పాపే త్వం పాపేనాభిరక్షితా। అజ్ఞానాదుపసమ్పన్నా రజ్జురుద్బన్ధనీ యథా
పాపినీ! చాలా కాలంగా నీవు నన్ను కాపాడుతున్నట్టు కనిపించినా, నీవు కూడా పాపమే. పాము అనుకుని అజ్ఞానంతో తాడును ఎత్తుకున్నట్టు జరిగింది.
రమమాణస్త్వయా సార్ధం మృత్యుం త్వాం నాభిలక్షయే। బాలో రహసి హస్తేన కృష్ణసర్పమివాస్పృశమ్
నీతో కలిసి ఆనందించేటప్పుడు, నీవే నాకు మరణమని నేను గ్రహించలేదు. ఒంటరిగా ఉన్న చిన్నవాడు చేతితో నల్ల పామును తడిమినట్టు అయ్యింది.
తం తు మాం జీవలోకోఽయం నూనమాక్రోష్టుమర్హతి। మయా హ్యపితృకః పుత్రః స మహాత్మా దురాత్మనా
ఈ లోకంలో ఉన్నవారు నన్ను తప్పుపట్టడం సబబే. ఎందుకంటే నా దుర్మార్గం వల్ల ఆ మహాత్ముడు తన తండ్రిని కోల్పోయాడు.
బాలిశో బత కామాత్మా రాజా దశరథో భృశమ్। స్త్రీకృతే యః ప్రియం పుత్రం వనం ప్రస్థాపయిష్యతి
నిజంగా, దశరథుడు బాలిషుడూ, కామపరుడూ. ఒక స్త్రీ కోసం తన ప్రియ కుమారుణ్ని అడవికి పంపించబోతున్నాడు.
వేదైశ్చ బ్రహ్మచర్యైశ్చ గురుభిశ్చోపకర్శితః। భోగకాలే మహత్కృచ్ఛ్రం పునరేవ ప్రపత్స్యతే
వేదాలు, బ్రహ్మచర్యం, గురువుల శిక్షణతో పెరిగిన నా కుమారుడు, ఆనందించాల్సిన సమయంలో మళ్లీ గొప్ప కష్టాలు ఎదుర్కొంటాడు.
నాలం ద్వితీయం వచనం పుత్రో మాం ప్రతిభాషితుమ్। స వనం ప్రవ్రజేత్యుక్తో బాఢమిత్యేవ వక్ష్యతి
నా కుమారుడు నాతో రెండో మాట చెప్పే వాడు కాదు; అడవికి వెళ్ళమని చెప్పగానే, 'సరే' అని ఒప్పుకుంటాడు.
యది మే రాఘవః కుర్యాద్ వనం గచ్ఛేతి చోదితః। ప్రతికూలం ప్రియం మే స్యాన్న తు వత్సః కరిష్యతి
రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళమని చెప్పినప్పుడు నా మాటకు విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తే అది నాకు ఆనందమే, కానీ నా కుమారుడు అలా చేయడు.
రాఘవే హి వనం ప్రాప్తే సర్వలోకస్య ధిక్కృతమ్। మృత్యురక్షమణీయం మాం నయిష్యతి యమక్షయమ్
రాఘవుడు అడవిలోకి వెళ్ళినప్పుడు అందరూ నన్ను తిడతారు; భరించలేని మరణం నన్ను యమలోకానికి తీసుకెళ్తుంది.