ఏకాహమపి పశ్యేయం యద్యహం రామమాతరమ్। అఞ్జలిం ప్రతిగృహ్ణన్తీం శ్రేయో నను మృతిర్మమ
ఒక రోజు అయినా రాముని తల్లిని నేను చూసి, ఆమె నా నమస్కారాన్ని స్వీకరించినట్లయితే, నాకు మరణమే మేలుగా అనిపిస్తుంది.
భరతేనాత్మనా చాహం శపే తే మనుజాధిప। యథా నాన్యేన తుష్యేయమృతే రామవివాసనాత్
భరతుడి పేరుతోను, నా పేరుతోను నీకు ప్రమాణం చేస్తున్నాను రాజా, రాముని వనవాసం తప్ప ఇంకేదైనా జరిగితే నాకు ఆనందం ఉండదు.
ఏతావదుక్త్వా వచనం కైకేయీ విరరామ హ। విలపన్తం చ రాజానం న ప్రతివ్యాజహార సా
ఇలా చెప్పి కైకేయి మౌనంగా నిలిచింది; విలపిస్తున్న రాజుకు ఆమె ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు.
శ్రుత్వా తు రాజా కైకేయ్యా వాక్యం పరమశోభనమ్। రామస్య చ వనే వాసమైశ్వర్యం భరతస్య చ
రాముడు అడవిలో నివసించాలి, భరతుడు రాజ్యాన్ని పాలించాలి అన్న కైకేయి మాటలు వినగానే,
నాభ్యభాషత కైకేయీం ముహూర్తం వ్యాకులేన్ద్రియః। ప్రైక్షతానిమిషో దేవీం ప్రియామప్రియవాదినీమ్
ఇంద్రియాలు కలవరపడి, రాజు కొంతసేపు కైకేయితో మాట్లాడలేదు; ఆమె తనకు ఇష్టముకాని మాటలు చెప్పినా, అతడు కళ్ళు మెరిపించకుండా ఆమెను చూస్తూ ఉండిపోయాడు.
తాం హి వజ్రసమాం వాచమాకర్ణ్య హృదయాప్రియామ్। దుఃఖశోకమయీం శ్రుత్వా రాజా న సుఖితోఽభవత్
ఆమె మాటలు మబ్బులో మోగిన మెరుపు లాగ, హృదయానికి బాధ కలిగించేవిగా ఉండటంతో, దుఃఖంతో నిండిన ఆ మాటలు విని రాజు సంతోషించలేకపోయాడు.
స దేవ్యా వ్యవసాయం చ ఘోరం చ శపథం కృతమ్। ధ్యాత్వా రామేతి నిఃశ్వస్య చ్ఛిన్నస్తరురివాపతత్
రాణి సంకల్పాన్ని, ఆమె చేసిన భయంకరమైన ప్రమాణాన్ని ఆలోచిస్తూ, 'రామా' అని ఆవేదనతో ఊపిరి పీల్చి, కోతపడ్డ వృక్షంలా నేలపై పడిపోయాడు.
నష్టచిత్తో యథోన్మత్తో విపరీతో యథాతురః। హృతతేజా యథా సర్పో బభూవ జగతీపతిః
మనస్సు తలకిందులై, పిచ్చివాడిలా, అయోమయంగా, రోగివాడిలా, శక్తి కోల్పోయిన పాములా, భూమిపతి అయిపోయాడు.
దీనయాఽఽతురయా వాచా ఇతి హోవాచ కైకయీమ్। అనర్థమిమమర్థాభం కేన త్వముపదేశితా
బలహీనంగా, బాధతో నిండిన స్వరంతో కైకేయిని ఇలా అడిగాడు: 'ఈ హానికరమైన పనిని, లాభంగా కనిపించేలా, నీకు ఎవరు చెప్పారు?'
భూతోపహతచిత్తేవ బ్రువన్తీ మాం న లజ్జసే। శీలవ్యసనమేతత్ తే నాభిజానామ్యహం పురా
నీ మనస్సు దుష్టాత్మలు పట్టుకున్నట్టు, నన్ను ఇలా నిర్లజ్జగా మాట్లాడుతున్నావు; నీలో ఇలాంటి చెడు స్వభావం నాకు ఇంతకుముందు కనిపించలేదు.
బాలాయాస్తత్ త్విదానీం తే లక్షయే విపరీతవత్। కుతో వా తే భయం జాతం యా త్వమేవంవిధం వరమ్
ఇప్పుడు మాత్రం, పిల్లలలో కనిపించేలా నీలో ఈ మార్పు కనిపిస్తోంది; ఇలాంటి వరం అడిగేంత భయం నీకు ఎక్కడినుంచి వచ్చింది?
రాష్ట్రే భరతమాసీనం వృణీషే రాఘవం వనే। విరమైతేన భావేన త్వమేతేనానృతేన చ
భరతుడు సింహాసనంపై కూర్చోవాలని, రాఘవుడు అడవిలో ఉండాలని కోరుకుంటున్నావు; ఇలాంటి భావనను, అబద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు.
యది భర్తుః ప్రియం కార్యం లోకస్య భరతస్య చ। నృశంసే పాపసంకల్పే క్షుద్రే దుష్కృతకారిణి
భర్తకు, ప్రజలకు, భరతుడికీ నచ్చే పని చేయాలని అనుకుంటే, క్రూరమైనవాడా, పాపపు ఆలోచనలతో ఉన్నవాడా, నీచుడా, చెడు పనులు చేసేవాడా,
కిం ను దుఃఖమలీకం వా మయి రామే చ పశ్యసి। న కథంచిదృతే రామాద్ భరతో రాజ్యమావసేత్
నాలో లేదా రామునిలో నువ్వు ఏ బాధను, అబద్ధాన్ని చూస్తున్నావు? రాముని లేకుండా భరతుడు రాజ్యాన్ని ఏ విధంగా పొందగలడు?
రామాదపి హి తం మన్యే ధర్మతో బలవత్తరమ్। కథం ద్రక్ష్యామి రామస్య వనం గచ్ఛేతి భాషితే
ధర్మంలో భరతుడు రామునికంటే బలమైనవాడని నేను భావిస్తున్నాను; రాముని అడవికి వెళ్ళమని చెప్పినప్పుడు, నేను ఆయనను ఎలా చూడగలను?
ముఖవర్ణం వివర్ణం తు యథైవేన్దుముపప్లుతమ్। తాం తు మే సుకృతాం బుద్ధిం సుహృద్భిః సహ నిశ్చితామ్
చంద్రుడు గ్రహణానికి లోనైనట్టు, ఆయన ముఖవర్ణం మసకబారిపోతుంది; స్నేహితులతో కలిసి నేను నిర్ణయించిన మంచి ఆలోచన,
కథం ద్రక్ష్యామ్యపావృత్తాం పరైరివ హతాం చమూమ్। కిం మాం వక్ష్యన్తి రాజానో నానాదిగ్భ్యః సమాగతాః
పరులకు ఓడిపోయిన సైన్యంలా, వెనక్కు తిరిగిన వారిని నేను ఎలా చూడగలను? వివిధ దిక్కుల నుంచి వచ్చిన రాజులు నన్ను ఏమని అనుకుంటారు?
బాలో బతాయమైక్ష్వాకశ్చిరం రాజ్యమకారయత్। యదా హి బహవో వృద్ధా గుణవన్తో బహుశ్రుతాః
అయ్యో, ఈ యువ ఇక్ష్వాకుడు ఇంతకాలం రాజ్యం పాలించాడు; అయితే, ఎంతోమంది వృద్ధులు, గుణవంతులు, విద్యావంతులు ఉన్నా కూడా.
పరిప్రక్ష్యన్తి కాకుత్స్థం వక్ష్యామీహ కథం తదా। కైకేయ్యా క్లిశ్యమానేన పుత్రః ప్రవ్రాజితో మయా
కాకుత్థసుని గురించి నన్ను అడిగితే, నేను ఏమి చెప్పాలి? కైకేయి ఒత్తిడితో నా కుమారుని నేనే అడవికి పంపించానని చెప్పాలా?
యది సత్యం బ్రవీమ్యేతత్ తదసత్యం భవిష్యతి। కిం మాం వక్ష్యతి కౌసల్యా రాఘవే వనమాస్థితే
ఈ నిజాన్ని నేను చెప్పినా, అది ఎవ్వరూ నమ్మరు. రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళినప్పుడు కౌసల్య నాకు ఏమంటుంది?
కిం చైనాం ప్రతివక్ష్యామి కృత్వా విప్రియమీదృశమ్। యదా యదా చ కౌసల్యా దాసీవ చ సఖీవ చ
ఇంతటి దుర్మార్గాన్ని చేసిన తర్వాత, ఆమెకు నేను ఏమి సమాధానం చెప్పగలను? కౌసల్య ఎప్పుడూ నాకు దాసిలా, స్నేహితురాలిలా సేవ చేసింది.
భార్యావద్ భగినీవచ్చ మాతృవచ్చోపతిష్ఠతి। సతతం ప్రియకామా మే ప్రియపుత్రా ప్రియంవదా
భార్యగా, అక్కగా, తల్లిలా ఎప్పుడూ నా మేలుకోసం కృషి చేసింది. తన కుమారుణ్ణి ఎంతో ప్రేమించి, మృదువుగా మాట్లాడేది.
న మయా సత్కృతా దేవీ సత్కారార్హా కృతే తవ। ఇదానీం తత్తపతి మాం యన్మయా సుకృతం త్వయి
నీవు కోరుకున్నదానికోసం, గౌరవించదగిన ఆ దేవిని నేను గౌరవించలేదు. ఇప్పుడు నీకోసం చేసిన మేలే నన్ను బాధిస్తోంది.
అపథ్యవ్యఞ్జనోపేతం భుక్తమన్నమివాతురమ్। విప్రకారం చ రామస్య సమ్ప్రయాణం వనస్య చ
రోగి విషమై అన్నం తినినట్లుగా, రామునికి జరిగిన అన్యాయం, అతని అడవికి పోవడం నాకు అంతే బాధ కలిగిస్తోంది.
సుమిత్రా ప్రేక్ష్య వై భీతా కథం మే విశ్వసిష్యతి। కృపణం బత వైదేహీ శ్రోష్యతి ద్వయమప్రియమ్
సుమిత్ర ఈ దుస్థితిని చూసి భయపడి నన్ను ఎలా నమ్ముతుంది? బీచమైన వైదేహి రెండు దుఃఖ వార్తలు వినాల్సి వస్తుంది.
మాం చ పఞ్చత్వమాపన్నం రామం చ వనమాశ్రితమ్। వైదేహీ బత మే ప్రాణాన్ శోచన్తీ క్షపయిష్యతి
నా మరణాన్ని, రాముడు అడవిలో ఉంటున్నాడని ఆమె వింటుంది. బీచమైన వైదేహి నన్ను తలచి తన ప్రాణాలను మెల్లగా కోల్పోతుంది.
హీనా హిమవతః పార్శ్వే కింనరేణేవ కింనరీ। నహి రామమహం దృష్ట్వా ప్రవసన్తం మహావనే
హిమవంతం పర్వతాల వద్ద తన భర్త వదిలేసిన కిన్నరిలా, నేను రాముని అడవిలో వదిలిపెట్టిన దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేను.
చిరం జీవితుమాశంసే రుదన్తీం చాపి మైథిలీమ్। సా నూనం విధవా రాజ్యం సపుత్రా కారయిష్యసి
నేను ఎక్కువ కాలం బతకాలని ఆశించను, మైతిలిని ఏడుస్తూ చూడాలని కూడా అనుకోను. నీవు మాత్రం విధవలా, నీ కుమారుడితో రాజ్యం పాలించవచ్చు.
సతీం త్వామహమత్యన్తం వ్యవస్యామ్యసతీం సతీమ్। రూపిణీం విషసంయుక్తాం పీత్వేవ మదిరాం నరః
నీవు బయటకు సతీలా కనిపించినా, లోపల అసతీనే. అందమైన రూపంలో విషం కలిసిన మద్యం తాగిన మనిషిలా నీవు.
అనృతైర్బత మాం సాన్త్వైః సాన్త్వయన్తీ స్మ భాషసే। గీతశబ్దేన సంరుధ్య లుబ్ధో మృగమివావధీః
నిజంగా, నీవు నన్ను అబద్ధపు మాటలతో ఓదార్చినట్టు నటించావు. కానీ వేటగాడు పాటతో జింకను మోసం చేసి చంపినట్టు నన్ను నాశనం చేసావు.