చీరాజినధరో ధీరో రామో భవతు తాపసః। భరతో భజతామద్య యౌవరాజ్యమకణ్టకమ్
ధైర్యవంతుడైన రాముడు చీర, మృగచర్మం ధరించి తపస్సు చేయాలి. ఈరోజే భరతుడు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా యువరాజ్యాన్ని పాలించాలి.
ఏష మే పరమః కామో దత్తమేవ వరం వృణే। అద్య చైవ హి పశ్యేయం ప్రయాన్తం రాఘవం వనే
ఇదే నా పరమ కోరిక. మీరు ఇచ్చిన వరాన్ని నేను కోరుకుంటున్నాను. ఈరోజే రాఘవుడు అరణ్యానికి వెళ్ళిపోతున్న దృశ్యం నేను చూడాలని ఉంది.
స రాజరాజో భవ సత్యసంగరః కులం చ శీలం చ హి జన్మ రక్ష చ। పరత్ర వాసే హి వదన్త్యనుత్తమం తపోధనాః సత్యవచో హితం నృణామ్
మీరు రాజధిరాజులవై, మాట నిలబెట్టుకునే వాడివై ఉండాలి. మీ వంశాన్ని, స్వభావాన్ని, జన్మను కాపాడుకోండి. పరలోకంలో మానవులకు నిజాయితీనే శ్రేష్ఠమని మునులు చెబుతారు.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ద్వాదశ సర్గను వినండి.
తతః శ్రుత్వా మహారాజః కైకేయ్యా దారుణం వచః। చిన్తామభిసమాపేదే ముహూర్తం ప్రతతాప చ
అప్పుడు కైకేయి చెప్పిన క్రూరమైన మాటలు విని మహారాజు కొంతసేపు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయి, తీవ్రమైన బాధతో మునిగిపోయాడు.
కిం ను మేఽయం దివాస్వప్నశ్చిత్తమోహోఽపి వా మమ। అనుభూతోపసర్గో వా మనసో వాప్యుపద్రవః
ఇది నాకు పగలు కలలా, లేక మనస్సు మాయలో పడిపోయిందా? లేక ఏదైనా బాధ నన్ను కలిగించిందా, లేక మనస్సుకు కలిగిన కలకలమా?
ఇతి సంచిన్త్య తద్ రాజా నాధ్యగచ్ఛత్ తదాసుఖమ్। ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం కైకేయీవాక్యతాపితః
అలా ఆలోచిస్తూ రాజు ఆ సమయంలో ఏమాత్రం ఆనందాన్ని పొందలేకపోయాడు. ఆ తరువాత కైకేయి మాటల వల్ల బాధపడి, మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.
వ్యథితో విక్లవశ్చైవ వ్యాఘ్రీం దృష్ట్వా యథా మృగః। అసంవృతాయామాసీనో జగత్యాం దీర్ఘముచ్ఛ్వసన్
బాధతో, గందరగోళంతో, పులిని చూసిన జింకలా అయోమయంగా, నేలపై కూర్చుని, దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉన్నాడు.
మణ్డలే పన్నగో రుద్ధో మన్త్రైరివ మహావిషః। అహో ధిగితి సామర్షో వాచముక్త్వా నరాధిపః
విషంతో నిండిన నాగు, మంత్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు, రాజు కోపంతో 'అయ్యో, శాపమా!' అని ఆవేదనతో మాటలు utter చేశాడు.
మోహమ్ ఆపేదివాన్ భూయః శోకోపహతచేతనః। చిరేణ తు నృపః సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య సుదుఃఖితః
బాధతో మనస్సు మాయలో పడిపోయి, మళ్ళీ అయోమయానికి లోనయ్యాడు. చాలా సేపటి తరువాత, రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.
కైకేయీమబ్రవీత్ క్రుద్ధో నిర్దహన్నివ తేజసా। నృశంసే దుష్టచారిత్రే కులస్యాస్య వినాశిని
కోపంతో, తేజస్సుతో మండిపడుతూ, కైకేయిని ఇలా అడిగాడు: 'క్రూర హృదయముగల దుష్ట స్వభావముగలవాడివి, ఈ వంశాన్ని నాశనం చేయదలచినదివి!'
కిం కృతం తవ రామేణ పాపే పాపం మయాపి వా। సదా తే జననీతుల్యాం వృత్తిం వహతి రాఘవః
'పాపాత్మా! రాముడు నీకు ఏమి అపరాధం చేశాడు? లేక నేను ఏ పాపం చేసాను? రాఘవుడు ఎప్పుడూ నిన్ను తన తల్లిలా గౌరవించేవాడు.'
తస్యైవం త్వమనర్థాయ కింనిమిత్తమిహోద్యతా। త్వం మయాఽఽత్మవినాశాయ భవనం స్వం నివేశితా
'అయితే, నీవు ఎందుకు ఇలాంటి హానికరమైన పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నావు? నిన్ను నేను ఈ ఇంట్లో ఉంచాను, అయినా నీవు నా నాశనానికి ప్రయత్నిస్తున్నావు.'
అవిజ్ఞానాన్నృపసుతా వ్యాలా తీక్ష్ణవిషా యథా। జీవలోకో యదా సర్వో రామస్యాహ గుణస్తవమ్
'రాజకుమారిలా, తెలియకపోతే నీవు విషమున్న పాములా ఉన్నావు. రాముని గుణాలను మొత్తం లోకమే పొగిడే సమయంలో—'
అపరాధం కముద్దిశ్య త్యక్ష్యామీష్టమహం సుతమ్। కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ త్యజేయమపి వా శ్రియమ్
ఏ తప్పు చేశాడని నా ప్రియమైన కుమారుడిని వదిలిపెట్టాలి? కౌసల్యను, సుమిత్రను కూడా వదిలేయగలను, నా ధనాన్ని కూడా వదిలేయగలను.
అపశ్యతస్తు మే రామం నష్టం భవతి చేతనమ్। తిష్ఠేల్లోకో వినా సూర్యం సస్యం వా సలిలం వినా
రాముడిని చూడకపోతే నా ప్రాణం పోతుంది; సూర్యుడు లేకుండా లోకం నిలవగలదా? నీరు లేకుండా పంట పెరిగగలదా?
న తు రామం వినా దేహే తిష్ఠేత్తు మమ జీవితమ్। తదలం త్యజ్యతామేష నిశ్చయః పాపనిశ్చయే
కానీ రాముడు లేకుండా నా ప్రాణం ఈ దేహంలో ఉండదు. అందుకే, ఈ పాపమైన నిర్ణయాన్ని వెంటనే వదిలెయ్యాలి.
అపి తే చరణౌ మూర్ధ్నా స్పృశామ్యేష ప్రసీద మే। కిమర్థం చిన్తితం పాపే త్వయా పరమదారుణమ్
నీ పాదాలకు నా తలతో వందనం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను, దయచేయి నన్ను క్షమించు. నీవు ఇంత భయంకరమైన ఆలోచన ఎందుకు చేసావు, పాపాత్మా?
అథ జిజ్ఞాససే మాం త్వం భరతస్య ప్రియాప్రియే। అస్తు యత్తత్త్వయా పూర్వం వ్యాహృతం రాఘవం ప్రతి
నీవు నాకు భరతుడిపై ప్రేమ ఉందా లేదా అనే విషయం తెలుసుకోవాలనుకుంటే, నీవు ముందుగా రాఘవుని గురించి చెప్పినదే జరుగనీ.
స మే జ్యేష్ఠసుతః శ్రీమాన్ ధర్మజ్యేష్ఠ ఇతీవ మే। తత్ త్వయా ప్రియవాదిన్యా సేవార్థం కథితం భవేత్
అతడు నా పెద్ద కుమారుడు, మహిమగలవాడు, ధర్మంలో ముందున్నవాడు. నీవు మధురంగా మాట్లాడినది సేవకోసమే అన్నమాట.
తచ్ఛ్రుత్వా శోకసంతప్తా సంతాపయసి మాం భృశమ్। ఆవిష్టాసి గృహే శూన్యే సా త్వం పరవశం గతా
అది విని, దుఃఖంతో బాధపడుతూ నువ్వు నన్ను మరింత బాధ పెడుతున్నావు. ఈ ఖాళీ ఇంట్లో నీవు పరాధీనురాలివైపోయావు.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే దేవి సమ్ప్రాప్తః సుమహానయమ్। అనయో నయసమ్పన్నే యత్ర తే వికృతా మతిః
దేవి, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి పెద్ద అపాయం వచ్చేసింది. నీవు మంచి మార్గంలో ఉండగా, ఇప్పుడు నీ మనసు తప్పుదోవ పట్టింది.
నహి కించిదయుక్తం వా విప్రియం వా పురా మమ। అకరోస్త్వం విశాలాక్షి తేన న శ్రద్దధామి తే
నీవు ఇంతవరకు నాకు ఏ తప్పు చేయలేదు, ఏ అపరిచితమైన పనీ చేయలేదు, విశాలనేత్రా! అందుకే నీపై నాకు నమ్మకం పోయింది.
నను తే రాఘవస్తుల్యో భరతేన మహాత్మనా। బహుశో హి స్మ బాలే త్వం కథాః కథయసే మమ
నిజంగా, రాఘవుడు నీకు భరతుడితో సమానమే. చిన్నప్పుడే నువ్వు నాకు ఎన్నోసార్లు అలా చెప్పేవావు.
తస్య ధర్మాత్మనో దేవి వనే వాసం యశస్వినః। కథం రోచయసే భీరు నవ వర్షాణి పఞ్చ చ
ధర్మమార్గంలో ఉన్న, కీర్తిగల రాముడిని నీవు పది నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో ఉండమని ఎలా కోరగలిగావు, భయపడే వాడివి?
అత్యన్తసుకుమారస్య తస్య ధర్మే కృతాత్మనః। కథం రోచయసే వాసమరణ్యే భృశదారుణే
అతి సున్నితమైన, ధర్మంలో స్థిరమైన వాడైన అతడు భయంకరమైన అడవిలో ఉండాలని నీవు ఎలా అనుకుంటున్నావు?
రోచయస్యభిరామస్య రామస్య శుభలోచనే। తవ శుశ్రూషమాణస్య కిమర్థం విప్రవాసనమ్
మంగళకరమైన కళ్లున్నావు, రాముడు అందమైనవాడు, నీ సేవలో నిత్యం ఉండే వాడు. అలాంటివాడిని నీవు ఎందుకు వనవాసానికి పంపాలని కోరుతున్నావు?
రామో హి భరతాద్ భూయస్తవ శుశ్రూషతే సదా। విశేషం త్వయి తస్మాత్ తు భరతస్య న లక్షయే
రాముడు ఎప్పుడూ భరతుడికంటే నీకు ఎక్కువగా సేవ చేస్తాడు. భరతుడి నుంచి నీపై ప్రత్యేకమైన ప్రేమను నేను చూడలేదు.
శుశ్రూషాం గౌరవం చైవ ప్రమాణం వచనక్రియామ్। కస్తు భూయస్తరం కుర్యాదన్యత్ర పురుషర్షభాత్
ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడిని మినహాయించి మరెవరు సేవ, గౌరవం, మాట, పనిలో ఎక్కువగా చూపగలరు?
బహూనాం స్త్రీసహస్రాణాం బహూనాం చోపజీవినామ్। పరివాదోఽపవాదో వా రాఘవే నోపపద్యతే
అనేక వేల మంది స్త్రీలు, అనేక మంది ఆధారపడే వారిలో, రాఘవునిపై ఎప్పుడూ అపవాదం లేదా నింద ఎవరూ చెప్పరు.