ఇతి దేవీ మహేష్వాసం పరిగృహ్యాభిశస్య చ। తతః పరమువాచేదం వరదం కామమోహితమ్
అలా చెప్పి, ఆ దేవి బలమైన భుజాలు ఉన్న రాజును ఆలింగనం చేసి, స్తుతించి, కోరికతో మోహించిపోయిన వరదాతను మరింత అడిగింది.
స్మర రాజన్ పురా వృత్తం తస్మిన్ దేవాసురే రణే। తత్ర త్వాం చ్యావయచ్ఛత్రుస్తవ జీవితమన్తరా
ఓ రాజా! దేవతలు, అసురులు యుద్ధం చేసినప్పుడు జరిగిన సంగతిని గుర్తు చేసుకో. అప్పుడు నీ శత్రువు నీ ప్రాణానికి ప్రమాదం తెచ్చాడు.
తత్ర చాపి మయా దేవ యత్ త్వం సమభిరక్షితః। జాగ్రత్యా యతమానాయాస్తతో మే ప్రదదౌ వరౌ
ఆ సమయంలో, ప్రభూ! నేను నిద్రలేక, శ్రమించి, నిన్ను రక్షించాను. అందుకే నువ్వు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చావు.
తౌ దత్తౌ చ వరౌ దేవ నిక్షేపౌ మృగయామ్యహమ్। తవైవ పృథివీపాల సకాశే రఘునన్దన
ప్రభూ! నువ్విచ్చిన ఆ రెండు వరాలు ఇప్పుడు నేను అడుగుతున్నాను. ఓ భూమిని పాలించే రఘునందనా! నీ దగ్గరే వాటిని కోరుతున్నాను.
తత్ ప్రతిశ్రుత్య ధర్మేణ న చేద్ దాస్యసి మే వరమ్। అద్యైవ హి ప్రహాస్యామి జీవితం త్వద్విమానితా
ధర్మబద్ధంగా నీవు ఇచ్చిన మాటను నెరవేర్చకపోతే, నీవు అవమానపరిచినందుకు ఈరోజే నా ప్రాణాన్ని విడిచిపెడతాను.
వాఙ్మాత్రేణ తదా రాజా కైకేయ్యా స్వవశే కృతః। ప్రచస్కన్ద వినాశాయ పాశం మృగ ఇవాత్మనః
ఆ సమయంలో కైకేయి మాటల వల్ల రాజు ఆమె వశమయ్యాడు. మృగం పాశంలో చిక్కినట్టు, తన నాశనానికి తానే కారణమయ్యాడు.
తతః పరమువాచేదం వరదం కామమోహితమ్। వరౌ దేయౌ త్వయా దేవ తదా దత్తౌ మహీపతే
ఆ సమయంలో, కోపంతో కూడిన కోరికలకు లోనైన రాజుకు ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ, మీరు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చారు. అప్పట్లో మీరు వాటిని నెరవేర్చుతానని మాట ఇచ్చారు, మహారాజా.'
తౌ తావదహమద్యైవ వక్ష్యామి శృణు మే వచః। అభిషేకసమారమ్భో రాఘవస్యోపకల్పితః
ఇప్పుడు ఆ రెండు వరాల గురించి నేను ఈరోజే చెబుతాను. నా మాట వినండి: రాఘవుని అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి.
అనేనైవాభిషేకేణ భరతో మేఽభిషిచ్యతామ్। యో ద్వితీయో వరో దేవ దత్తః ప్రీతేన మే త్వయా
అదే అభిషేకంతో నా కొరకు భరతుడు పట్టాభిషేకం పొందాలి. ప్రభూ, మీరు ఆనందంతో ఇచ్చిన రెండవ వరం ఇదే.
తదా దేవాసురే యుద్ధే తస్య కాలోఽయమాగతః। నవ పఞ్చ చ వర్షాణి దణ్డకారణ్యమాశ్రితః
అప్పుడు దేవతలు, రాక్షసుల యుద్ధంలో మీరు ఇచ్చిన మాటకు ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. రాముడు తొమ్మిది, ఐదు సంవత్సరాలు కలిపి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో నివసించాలి.
చీరాజినధరో ధీరో రామో భవతు తాపసః। భరతో భజతామద్య యౌవరాజ్యమకణ్టకమ్
ధైర్యవంతుడైన రాముడు చీర, మృగచర్మం ధరించి తపస్సు చేయాలి. ఈరోజే భరతుడు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా యువరాజ్యాన్ని పాలించాలి.
ఏష మే పరమః కామో దత్తమేవ వరం వృణే। అద్య చైవ హి పశ్యేయం ప్రయాన్తం రాఘవం వనే
ఇదే నా పరమ కోరిక. మీరు ఇచ్చిన వరాన్ని నేను కోరుకుంటున్నాను. ఈరోజే రాఘవుడు అరణ్యానికి వెళ్ళిపోతున్న దృశ్యం నేను చూడాలని ఉంది.
స రాజరాజో భవ సత్యసంగరః కులం చ శీలం చ హి జన్మ రక్ష చ। పరత్ర వాసే హి వదన్త్యనుత్తమం తపోధనాః సత్యవచో హితం నృణామ్
మీరు రాజధిరాజులవై, మాట నిలబెట్టుకునే వాడివై ఉండాలి. మీ వంశాన్ని, స్వభావాన్ని, జన్మను కాపాడుకోండి. పరలోకంలో మానవులకు నిజాయితీనే శ్రేష్ఠమని మునులు చెబుతారు.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ద్వాదశ సర్గను వినండి.
తతః శ్రుత్వా మహారాజః కైకేయ్యా దారుణం వచః। చిన్తామభిసమాపేదే ముహూర్తం ప్రతతాప చ
అప్పుడు కైకేయి చెప్పిన క్రూరమైన మాటలు విని మహారాజు కొంతసేపు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయి, తీవ్రమైన బాధతో మునిగిపోయాడు.
కిం ను మేఽయం దివాస్వప్నశ్చిత్తమోహోఽపి వా మమ। అనుభూతోపసర్గో వా మనసో వాప్యుపద్రవః
ఇది నాకు పగలు కలలా, లేక మనస్సు మాయలో పడిపోయిందా? లేక ఏదైనా బాధ నన్ను కలిగించిందా, లేక మనస్సుకు కలిగిన కలకలమా?
ఇతి సంచిన్త్య తద్ రాజా నాధ్యగచ్ఛత్ తదాసుఖమ్। ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం కైకేయీవాక్యతాపితః
అలా ఆలోచిస్తూ రాజు ఆ సమయంలో ఏమాత్రం ఆనందాన్ని పొందలేకపోయాడు. ఆ తరువాత కైకేయి మాటల వల్ల బాధపడి, మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.
వ్యథితో విక్లవశ్చైవ వ్యాఘ్రీం దృష్ట్వా యథా మృగః। అసంవృతాయామాసీనో జగత్యాం దీర్ఘముచ్ఛ్వసన్
బాధతో, గందరగోళంతో, పులిని చూసిన జింకలా అయోమయంగా, నేలపై కూర్చుని, దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉన్నాడు.
మణ్డలే పన్నగో రుద్ధో మన్త్రైరివ మహావిషః। అహో ధిగితి సామర్షో వాచముక్త్వా నరాధిపః
విషంతో నిండిన నాగు, మంత్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు, రాజు కోపంతో 'అయ్యో, శాపమా!' అని ఆవేదనతో మాటలు utter చేశాడు.
మోహమ్ ఆపేదివాన్ భూయః శోకోపహతచేతనః। చిరేణ తు నృపః సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య సుదుఃఖితః
బాధతో మనస్సు మాయలో పడిపోయి, మళ్ళీ అయోమయానికి లోనయ్యాడు. చాలా సేపటి తరువాత, రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.
కైకేయీమబ్రవీత్ క్రుద్ధో నిర్దహన్నివ తేజసా। నృశంసే దుష్టచారిత్రే కులస్యాస్య వినాశిని
కోపంతో, తేజస్సుతో మండిపడుతూ, కైకేయిని ఇలా అడిగాడు: 'క్రూర హృదయముగల దుష్ట స్వభావముగలవాడివి, ఈ వంశాన్ని నాశనం చేయదలచినదివి!'
కిం కృతం తవ రామేణ పాపే పాపం మయాపి వా। సదా తే జననీతుల్యాం వృత్తిం వహతి రాఘవః
'పాపాత్మా! రాముడు నీకు ఏమి అపరాధం చేశాడు? లేక నేను ఏ పాపం చేసాను? రాఘవుడు ఎప్పుడూ నిన్ను తన తల్లిలా గౌరవించేవాడు.'
తస్యైవం త్వమనర్థాయ కింనిమిత్తమిహోద్యతా। త్వం మయాఽఽత్మవినాశాయ భవనం స్వం నివేశితా
'అయితే, నీవు ఎందుకు ఇలాంటి హానికరమైన పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నావు? నిన్ను నేను ఈ ఇంట్లో ఉంచాను, అయినా నీవు నా నాశనానికి ప్రయత్నిస్తున్నావు.'
అవిజ్ఞానాన్నృపసుతా వ్యాలా తీక్ష్ణవిషా యథా। జీవలోకో యదా సర్వో రామస్యాహ గుణస్తవమ్
'రాజకుమారిలా, తెలియకపోతే నీవు విషమున్న పాములా ఉన్నావు. రాముని గుణాలను మొత్తం లోకమే పొగిడే సమయంలో—'
అపరాధం కముద్దిశ్య త్యక్ష్యామీష్టమహం సుతమ్। కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ త్యజేయమపి వా శ్రియమ్
ఏ తప్పు చేశాడని నా ప్రియమైన కుమారుడిని వదిలిపెట్టాలి? కౌసల్యను, సుమిత్రను కూడా వదిలేయగలను, నా ధనాన్ని కూడా వదిలేయగలను.
అపశ్యతస్తు మే రామం నష్టం భవతి చేతనమ్। తిష్ఠేల్లోకో వినా సూర్యం సస్యం వా సలిలం వినా
రాముడిని చూడకపోతే నా ప్రాణం పోతుంది; సూర్యుడు లేకుండా లోకం నిలవగలదా? నీరు లేకుండా పంట పెరిగగలదా?
న తు రామం వినా దేహే తిష్ఠేత్తు మమ జీవితమ్। తదలం త్యజ్యతామేష నిశ్చయః పాపనిశ్చయే
కానీ రాముడు లేకుండా నా ప్రాణం ఈ దేహంలో ఉండదు. అందుకే, ఈ పాపమైన నిర్ణయాన్ని వెంటనే వదిలెయ్యాలి.
అపి తే చరణౌ మూర్ధ్నా స్పృశామ్యేష ప్రసీద మే। కిమర్థం చిన్తితం పాపే త్వయా పరమదారుణమ్
నీ పాదాలకు నా తలతో వందనం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను, దయచేయి నన్ను క్షమించు. నీవు ఇంత భయంకరమైన ఆలోచన ఎందుకు చేసావు, పాపాత్మా?
అథ జిజ్ఞాససే మాం త్వం భరతస్య ప్రియాప్రియే। అస్తు యత్తత్త్వయా పూర్వం వ్యాహృతం రాఘవం ప్రతి
నీవు నాకు భరతుడిపై ప్రేమ ఉందా లేదా అనే విషయం తెలుసుకోవాలనుకుంటే, నీవు ముందుగా రాఘవుని గురించి చెప్పినదే జరుగనీ.
స మే జ్యేష్ఠసుతః శ్రీమాన్ ధర్మజ్యేష్ఠ ఇతీవ మే। తత్ త్వయా ప్రియవాదిన్యా సేవార్థం కథితం భవేత్
అతడు నా పెద్ద కుమారుడు, మహిమగలవాడు, ధర్మంలో ముందున్నవాడు. నీవు మధురంగా మాట్లాడినది సేవకోసమే అన్నమాట.