తేనాజయ్యేన ముఖ్యేన రాఘవేణ మహాత్మనా। శపే తే జీవనార్హేణ బ్రూహి యన్మనసేప్సితమ్
అజేయుడైన, గొప్ప మనసున్న రాఘవుడైన రాముని మీద నేను ప్రమాణం చేస్తున్నాను. నీ మనసులో ఉన్నది నిస్సందేహంగా చెప్పు.
యం ముహూర్తమపశ్యంస్తు న జీవే తమహం ధ్రువమ్। తేన రామేణ కైకేయి శపే తే వచనక్రియామ్
ఓ కైకేయి! రాముని ఒక్క క్షణమైనా చూడకపోతే నేను జీవించలేను. ఆ రాముని మీద ప్రమాణం చేసి, నీ మాట తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను.
ఆత్మనా చాత్మజైశ్చాన్యైర్వృణే యం మనుజర్షభమ్। తేన రామేణ కైకేయి శపే తే వచనక్రియామ్
నా ప్రాణం కన్నా, నా పిల్లల కన్నా, అందరిలోను నాకు అత్యంత ప్రియమైన రాముని మీద ప్రమాణం చేసి, నీ కోరికను నెరవేర్చుతానని చెబుతున్నాను.
భద్రే హృదయమప్యేతదనుమృశ్యోద్ధరస్వ మే। ఏతత్ సమీక్ష్య కైకేయి బ్రూహి యత్ సాధు మన్యసే
ఓ సతీ! నా మనసు ఎంత బాధపడుతోందో ఆలోచించు. బాగా విచారించి, నీకు న్యాయంగా అనిపించేది నాకు చెప్పు.
బలమాత్మని పశ్యన్తీ న విశఙ్కితుమర్హసి। కరిష్యామి తవ ప్రీతిం సుకృతేనాపి తే శపే
నీ శక్తిని గుర్తు చేసుకో. ఏదైనా సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు. నీ కోరికను తప్పక నెరవేర్చుతానని నా పుణ్యాన్ని ప్రమాణంగా పెట్టి చెబుతున్నాను.
తేన వాక్యేన సంహృష్టా తమభిప్రాయమాత్మనః। వ్యాజహార మహాఘోరమభ్యాగతమివాన్తకమ్
ఆ మాటలు విని కైకేయి ఆనందంతో, మరణం వచ్చినట్టుగా భయంకరమైన తన ఉద్దేశాన్ని బయటపెట్టింది.
యథా క్రమేణ శపసే వరం మమ దదాసి చ। తచ్ఛృణ్వన్తు త్రయస్త్రింశద్ దేవాః సేన్ద్రపురోగమాః
నువ్వు క్రమంగా ప్రమాణం చేసి వరమిచ్చామంటున్నావు కాబట్టి, ఇంద్రుడు మొదలైన ముప్పత్తి మూడు దేవతలు ఈ మాట వినాలి.
చన్ద్రాదిత్యౌ నభశ్చైవ గ్రహా రాత్ర్యహనీ దిశః। జగచ్చ పృథివీ చేయం సగన్ధర్వాః సరాక్షసాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు, ఆకాశం, గ్రహాలు, రాత్రి, పగలు, దిక్కులు, లోకమంతా, ఈ భూమి, గంధర్వులు, రాక్షసులు—ఇవన్నీ సాక్షిగా ఉండాలి.
నిశాచరాణి భూతాని గృహేషు గృహదేవతాః। యాని చాన్యాని భూతాని జానీయుర్భాషితం తవ
రాత్రిపూట సంచరించే భూతాలు, ఇళ్లలోని గృహదేవతలు, ఇంకా మిగతా అన్ని జీవులు నీ మాట తెలుసుకోవాలి.
సత్యసంధో మహాతేజా ధర్మజ్ఞః సత్యవాక్శుచిః। వరం మమ దదాత్యేష సర్వే శృణ్వన్తు దైవతాః
సత్యనిష్ఠుడు, మహాతేజస్సు కలవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, నిజం మాట్లాడేవాడు, పవిత్రుడు అయిన ఈయన నాకు వరమిచ్చాడు—దేవతలందరూ వినాలి.
ఇతి దేవీ మహేష్వాసం పరిగృహ్యాభిశస్య చ। తతః పరమువాచేదం వరదం కామమోహితమ్
అలా చెప్పి, ఆ దేవి బలమైన భుజాలు ఉన్న రాజును ఆలింగనం చేసి, స్తుతించి, కోరికతో మోహించిపోయిన వరదాతను మరింత అడిగింది.
స్మర రాజన్ పురా వృత్తం తస్మిన్ దేవాసురే రణే। తత్ర త్వాం చ్యావయచ్ఛత్రుస్తవ జీవితమన్తరా
ఓ రాజా! దేవతలు, అసురులు యుద్ధం చేసినప్పుడు జరిగిన సంగతిని గుర్తు చేసుకో. అప్పుడు నీ శత్రువు నీ ప్రాణానికి ప్రమాదం తెచ్చాడు.
తత్ర చాపి మయా దేవ యత్ త్వం సమభిరక్షితః। జాగ్రత్యా యతమానాయాస్తతో మే ప్రదదౌ వరౌ
ఆ సమయంలో, ప్రభూ! నేను నిద్రలేక, శ్రమించి, నిన్ను రక్షించాను. అందుకే నువ్వు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చావు.
తౌ దత్తౌ చ వరౌ దేవ నిక్షేపౌ మృగయామ్యహమ్। తవైవ పృథివీపాల సకాశే రఘునన్దన
ప్రభూ! నువ్విచ్చిన ఆ రెండు వరాలు ఇప్పుడు నేను అడుగుతున్నాను. ఓ భూమిని పాలించే రఘునందనా! నీ దగ్గరే వాటిని కోరుతున్నాను.
తత్ ప్రతిశ్రుత్య ధర్మేణ న చేద్ దాస్యసి మే వరమ్। అద్యైవ హి ప్రహాస్యామి జీవితం త్వద్విమానితా
ధర్మబద్ధంగా నీవు ఇచ్చిన మాటను నెరవేర్చకపోతే, నీవు అవమానపరిచినందుకు ఈరోజే నా ప్రాణాన్ని విడిచిపెడతాను.
వాఙ్మాత్రేణ తదా రాజా కైకేయ్యా స్వవశే కృతః। ప్రచస్కన్ద వినాశాయ పాశం మృగ ఇవాత్మనః
ఆ సమయంలో కైకేయి మాటల వల్ల రాజు ఆమె వశమయ్యాడు. మృగం పాశంలో చిక్కినట్టు, తన నాశనానికి తానే కారణమయ్యాడు.
తతః పరమువాచేదం వరదం కామమోహితమ్। వరౌ దేయౌ త్వయా దేవ తదా దత్తౌ మహీపతే
ఆ సమయంలో, కోపంతో కూడిన కోరికలకు లోనైన రాజుకు ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ, మీరు నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చారు. అప్పట్లో మీరు వాటిని నెరవేర్చుతానని మాట ఇచ్చారు, మహారాజా.'
తౌ తావదహమద్యైవ వక్ష్యామి శృణు మే వచః। అభిషేకసమారమ్భో రాఘవస్యోపకల్పితః
ఇప్పుడు ఆ రెండు వరాల గురించి నేను ఈరోజే చెబుతాను. నా మాట వినండి: రాఘవుని అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి.
అనేనైవాభిషేకేణ భరతో మేఽభిషిచ్యతామ్। యో ద్వితీయో వరో దేవ దత్తః ప్రీతేన మే త్వయా
అదే అభిషేకంతో నా కొరకు భరతుడు పట్టాభిషేకం పొందాలి. ప్రభూ, మీరు ఆనందంతో ఇచ్చిన రెండవ వరం ఇదే.
తదా దేవాసురే యుద్ధే తస్య కాలోఽయమాగతః। నవ పఞ్చ చ వర్షాణి దణ్డకారణ్యమాశ్రితః
అప్పుడు దేవతలు, రాక్షసుల యుద్ధంలో మీరు ఇచ్చిన మాటకు ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. రాముడు తొమ్మిది, ఐదు సంవత్సరాలు కలిపి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో నివసించాలి.
చీరాజినధరో ధీరో రామో భవతు తాపసః। భరతో భజతామద్య యౌవరాజ్యమకణ్టకమ్
ధైర్యవంతుడైన రాముడు చీర, మృగచర్మం ధరించి తపస్సు చేయాలి. ఈరోజే భరతుడు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా యువరాజ్యాన్ని పాలించాలి.
ఏష మే పరమః కామో దత్తమేవ వరం వృణే। అద్య చైవ హి పశ్యేయం ప్రయాన్తం రాఘవం వనే
ఇదే నా పరమ కోరిక. మీరు ఇచ్చిన వరాన్ని నేను కోరుకుంటున్నాను. ఈరోజే రాఘవుడు అరణ్యానికి వెళ్ళిపోతున్న దృశ్యం నేను చూడాలని ఉంది.
స రాజరాజో భవ సత్యసంగరః కులం చ శీలం చ హి జన్మ రక్ష చ। పరత్ర వాసే హి వదన్త్యనుత్తమం తపోధనాః సత్యవచో హితం నృణామ్
మీరు రాజధిరాజులవై, మాట నిలబెట్టుకునే వాడివై ఉండాలి. మీ వంశాన్ని, స్వభావాన్ని, జన్మను కాపాడుకోండి. పరలోకంలో మానవులకు నిజాయితీనే శ్రేష్ఠమని మునులు చెబుతారు.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ద్వాదశ సర్గను వినండి.
తతః శ్రుత్వా మహారాజః కైకేయ్యా దారుణం వచః। చిన్తామభిసమాపేదే ముహూర్తం ప్రతతాప చ
అప్పుడు కైకేయి చెప్పిన క్రూరమైన మాటలు విని మహారాజు కొంతసేపు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయి, తీవ్రమైన బాధతో మునిగిపోయాడు.
కిం ను మేఽయం దివాస్వప్నశ్చిత్తమోహోఽపి వా మమ। అనుభూతోపసర్గో వా మనసో వాప్యుపద్రవః
ఇది నాకు పగలు కలలా, లేక మనస్సు మాయలో పడిపోయిందా? లేక ఏదైనా బాధ నన్ను కలిగించిందా, లేక మనస్సుకు కలిగిన కలకలమా?
ఇతి సంచిన్త్య తద్ రాజా నాధ్యగచ్ఛత్ తదాసుఖమ్। ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం కైకేయీవాక్యతాపితః
అలా ఆలోచిస్తూ రాజు ఆ సమయంలో ఏమాత్రం ఆనందాన్ని పొందలేకపోయాడు. ఆ తరువాత కైకేయి మాటల వల్ల బాధపడి, మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.
వ్యథితో విక్లవశ్చైవ వ్యాఘ్రీం దృష్ట్వా యథా మృగః। అసంవృతాయామాసీనో జగత్యాం దీర్ఘముచ్ఛ్వసన్
బాధతో, గందరగోళంతో, పులిని చూసిన జింకలా అయోమయంగా, నేలపై కూర్చుని, దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ ఉన్నాడు.
మణ్డలే పన్నగో రుద్ధో మన్త్రైరివ మహావిషః। అహో ధిగితి సామర్షో వాచముక్త్వా నరాధిపః
విషంతో నిండిన నాగు, మంత్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు, రాజు కోపంతో 'అయ్యో, శాపమా!' అని ఆవేదనతో మాటలు utter చేశాడు.
మోహమ్ ఆపేదివాన్ భూయః శోకోపహతచేతనః। చిరేణ తు నృపః సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య సుదుఃఖితః
బాధతో మనస్సు మాయలో పడిపోయి, మళ్ళీ అయోమయానికి లోనయ్యాడు. చాలా సేపటి తరువాత, రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మళ్ళీ చైతన్యం పొందాడు.