న దదర్శ స్త్రియం రాజా కైకేయీం శయనోత్తమే। స కామబలసంయుక్తో రత్యర్థీ మనుజాధిపః
రాజు ఆ ఉత్తమ మంచంపై తన భార్య కైకేయిని చూడలేదు. కోరికతో, ఆనందాన్ని కోరుతూ, మానవులలో అధిపతి ఆమె కోసం వెతికాడు.
అపశ్యన్ దయితాం భార్యాం పప్రచ్ఛ విషసాద చ। నహి తస్య పురా దేవీ తాం వేలామత్యవర్తత
తన ప్రియమైన భార్యను కనుగొనక, ఆమె గురించి అడిగి, మనసు దిగులుగా అయింది. ఇంతకు ముందు దేవి ఎప్పుడూ ఈ సమయానికి దూరంగా ఉండలేదు.
న చ రాజా గృహం శూన్యం ప్రవివేశ కదాచన। తతో గృహగతో రాజా కైకేయీం పర్యపృచ్ఛత
రాజు ఎప్పుడూ ఖాళీ గదిలోకి ప్రవేశించలేదు. తరువాత గదిలోకి వెళ్లి, కైకేయి గురించి విచారించాడు.
యథాపురమ్ అవిజ్ఞాయ స్వార్థలిప్సుమ్ అపణ్డితామ్। ప్రతిహారీ త్వథోవాచ సంత్రస్తా తు కృతాఞ్జలిః
అదే విధంగా ఆమె స్వార్థపూరితమైన ఆలోచనను, జ్ఞానం లేనిదాన్ని గ్రహించకుండా రాజు అడిగాడు. కానీ ద్వారపాలిక భయంతో, చేతులు జోడించి చెప్పింది.
దేవ దేవీ భృశం క్రుద్ధా క్రోధాగారమభిద్రుతా। ప్రతీహార్యా వచః శ్రుత్వా రాజా పరమదుర్మనాః
"ప్రభూ, దేవి చాలా కోపంగా కోపగృహానికి వెళ్లారు" అని ద్వారపాలిక చెప్పింది. ఆ మాటలు విని రాజు చాలా మనస్తాపానికి లోనయ్యాడు.
విషసాద పునర్భూయో లులితవ్యాకులేన్ద్రియః। తత్ర తాం పతితాం భూమౌ శయానామతథోచితామ్
రాజు మళ్లీ దిగులుగా, ఇంద్రియాలు కలవరపడి, అక్కడ భూమిపై పడిపోయి, తనకు తగినట్లుగా కాకుండా ఉన్న ఆమెను చూశాడు.
ప్రతప్త ఇవ దుఃఖేన సోఽపశ్యజ్జగతీపతిః। స వృద్ధస్తరుణీం భార్యాం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్
భూమిపతి బాధతో కాలినట్టుగా, తన ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా ప్రేమించే యవ్వనభార్యను అక్కడ పడుకున్నదిగా చూశాడు.
అపాపః పాపసంకల్పాం దదర్శ ధరణీతలే। లతామివ వినిష్కృత్తాం పతితాం దేవతామివ
తాను పాపం లేని వాడు అయినా, పాప ఆలోచనలతో ఉన్న ఆమెను భూమిపై పడివున్నదిగా చూశాడు. కోయబడిన లతలా, పడిపోయిన దేవతలా ఆమె కనిపించింది.
కిన్నరీమివ నిర్ధూతాం చ్యుతామ్ అప్సరసం యథా। మాయామ్ ఇవ పరిభ్రష్టాం హరిణీమ్ ఇవ సంయతామ్
వదిలివేయబడిన కిన్నరి లా, పడిపోయిన అప్సరసు లా, మాయ పోయినట్టుగా, పట్టుబడిన జింక లా ఆమె కనిపించింది.
కరేణుమ్ ఇవ దిగ్ధేన విద్ధాం మృగయునా వనే। మహాగజ ఇవారణ్యే స్నేహాత్ పరమదుఃఖితామ్
వనంలో వేటగాడు విషబాణంతో గాయపరిచిన ఆడఏనుగు లా, అరణ్యంలో ప్రేమతో తీవ్రంగా బాధపడే పెద్ద ఏనుగు లా ఆమె అక్కడ పడిపోయి ఉంది.
పరిమృజ్య చ పాణిభ్యామభిసంత్రస్తచేతనః। కామీ కమలపత్రాక్షీమువాచ వనితామిదమ్
తన చేతులతో ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, మనసు భయంతో కలవరపడిన రాజు, కమలదళాలాంటి కన్నుల కలిగిన తన భార్యను కోరికతో ఇలా అడిగాడు.
న తేఽహమభిజానామి క్రోధమాత్మని సంశ్రితమ్। దేవి కేనాభియుక్తాసి కేన వాసి విమానితా
దేవి! నీలో కోపం ఉందని నాకు తెలియదు. ఎవరు నిన్ను నిందించారు? లేక ఎవరో నిన్ను అవమానపరిచారా?
యదిదం మమ దుఃఖాయ శేషే కల్యాణి పాంసుషు। భూమౌ శేషే కిమర్థం త్వం మయి కల్యాణచేతసి
మంగళకరమైనవాడివి, నా మనసు నీ మేలుకోసమే ఉన్నప్పుడు, నువ్వు నేలపై మట్టిలో పడుకుని నాకు ఈ బాధ ఎందుకు కలిగిస్తున్నావు?
భూతోపహతచిత్తేవ మమ చిత్తప్రమాథిని। సన్తి మే కుశలా వైద్యాస్త్వభితుష్టాశ్చ సర్వశః
నీ మనసు ఏదో భూతం బాధించినట్టు ఉంది, అది నా హృదయాన్నీ కలవరపెడుతోంది. నాకు మంచి వైద్యులు ఉన్నారు, వాళ్లు సంతృప్తిగా సేవ చేస్తారు.
సుఖితాం త్వాం కరిష్యన్తి వ్యాధిమాచక్ష్వ భామిని। కస్య వాపి ప్రియం కార్యం కేన వా విప్రియం కృతమ్
వాళ్లు నిన్ను మళ్లీ సంతోషంగా చేస్తారు. భామినీ! నిన్ను ఏ వ్యాధి బాధిస్తుందో చెప్పు. లేక నీవు కోరుకున్నది ఏదైనా ఉందా? ఎవరో నిన్ను బాధించారా?
కః ప్రియం లభతామద్య కో వా సుమహదప్రియమ్। మా రౌత్సీర్మా చ కార్షీస్త్వం దేవి సమ్పరిశోషణమ్
ఈ రోజు ఎవరికైనా గొప్ప ఆనందం దక్కిందా? లేక ఎవరికైనా పెద్ద అపకారం జరిగిందా? దేవి! నువ్వు బాధపడవద్దు, నీ మనసు మరింత క్షోభించుకోకూడదు.
అవధ్యో వధ్యతాం కో వా వధ్యః కో వా విముచ్యతామ్। దరిద్రః కో భవేదాఢ్యో ద్రవ్యవాన్ వాప్యకించనః
హతించరాని వాడిని హతించాలా? హతించాల్సిన వాడిని విడిచిపెట్టాలా? దరిద్రుడు ధనవంతుడు కావాలా? లేక ధనవంతుడు దరిద్రుడవాలా?
అహం చ హి మదీయాశ్చ సర్వే తవ వశానుగాః। న తే కంచిదభిప్రాయం వ్యాహన్తుమహముత్సహే
నేను, నా సర్వస్వం నీ ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. నీ కోరికను నెరవేర్చకుండా ఉండలేను.
ఆత్మనో జీవితేనాపి బ్రూహి యన్మనసి స్థితమ్। బలమాత్మని జానన్తీ న మాం శఙ్కితుమర్హసి
నీ మనసులో ఉన్నదాన్ని, నా ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయాల్సి వచ్చినా చెప్పు. నా శక్తిని తెలుసుకుని నన్ను అనుమానించకూడదు.
కరిష్యామి తవ ప్రీతిం సుకృతేనాపి తే శపే। యావదావర్తతే చక్రం తావతీ మే వసుంధరా
నీ కోరికను తప్పక నెరవేర్చుతాను, నా పుణ్యాన్ని ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను. కాలచక్రం తిరిగేంతవరకూ ఈ భూమి నాది.
ద్రావిడాః సిన్ధుసౌవీరాః సౌరాష్ట్రా దక్షిణాపథాః। వఙ్గాఙ్గమగధా మత్స్యాః సమృద్ధాః కాశికోసలాః
ద్రావిడులు, సింధువులు, సౌవీరులు, సౌరాష్ట్రులు, దక్షిణ దేశవాసులు, వంగులు, అంగులు, మగధులు, మత్స్యులు, సంపన్నమైన కాశి, కోసల దేశాలు—
తత్ర జాతం బహు ద్రవ్యం ధనధాన్యమజావికమ్। తతో వృణీష్వ కైకేయి యద్ యత్ త్వం మనసేచ్ఛసి
ఆ ప్రాంతాల్లో పుష్కలంగా ధనం, ధాన్యం, పశువులు ఉన్నాయి. కైకేయి! నీవు మనసులో కోరుకున్నది ఏదైనా వాటిలోంచి ఎంచుకో.
కిమాయాసేన తే భీరు ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ శోభనే। తత్త్వం మే బ్రూహి కైకేయి యతస్తే భయమాగతమ్। తత్ తే వ్యపనయిష్యామి నీహారమివ రశ్మివాన్
భయపడే మనసుతో నువ్వు ఎందుకు ఇబ్బంది పడుతున్నావు? లేచి రా, శోభనమైనవాడివి! కైకేయి, నీకు భయం కలిగింది ఏమిటో నిజంగా చెప్పు. నేను ఆ భయాన్ని సూర్యుడు మబ్బును తొలగించినట్టు తొలగిస్తాను.
తథోక్తా సా సమాశ్వస్తా వక్తుకామా తదప్రియమ్। పరిపీడయితుం భూయో భర్తారముపచక్రమే
ఇలా భర్త చెప్పగానే, ఆమె కొంత ధైర్యం పొందింది. కానీ తన మనసులో ఉన్న దుర్వాక్యాన్ని చెప్పాలని భావించి, భర్తను మరింత ఒత్తిడి చేయడం మొదలుపెట్టింది.
thumb|ఏకాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాదశః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో పదకొండవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తం మన్మథశరైర్విద్ధం కామవేగవశానుగమ్। ఉవాచ పృథివీపాలం కైకేయీ దారుణం వచః
కామబాణాలతో గాయపడి, కోరికలతో మునిగిపోయిన భూస్వామిని కైకేయి కఠినంగా ఇలా అడిగింది.
నాస్మి విప్రకృతా దేవ కేనచిన్నావమానితా। అభిప్రాయస్తు మే కశ్చిత్ తమిచ్ఛామి త్వయా కృతమ్
ప్రభూ! నన్నెవరూ అవమానించలేదు, నన్నెవరూ బాధించలేదు. కానీ నా మనసులో ఒక కోరిక ఉంది, దాన్ని నువ్వు నెరవేర్చాలని కోరుకుంటున్నాను.
ప్రతిజ్ఞాం ప్రతిజానీష్వ యది త్వం కర్తుమిచ్ఛసి। అథ తే వ్యాహరిష్యామి యథాభిప్రార్థితం మయా
నువ్వు నెరవేర్చగలవని ప్రమాణం చేస్తే, నేను నా కోరికను చెప్పుతాను. అప్పుడే నా మనసులో ఉన్నది నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తామువాచ మహారాజః కైకేయీమీషదుత్స్మయః। కామీ హస్తేన సంగృహ్య మూర్ధజేషు భువి స్థితామ్
అప్పుడా రాజు కొంచెం నవ్వుతూ, తన ప్రియమైన కైకేయిని నేలపై కూర్చున్న ఆమెను చేతితో తలపట్టుకొని ఇలా అన్నాడు.
అవలిప్తే న జానాసి త్వత్తః ప్రియతరో మమ। మనుజో మనుజవ్యాఘ్రాద్ రామాదన్యో న విద్యతే
ఓ కైకేయి! నీకు తెలియదేమో, నా మనసుకు రాముని కన్నా ప్రియమైనవాడు ఇంకెవరూ లేరు. మానవులలో రాముడు నాకు అత్యంత ప్రియుడు.