సంవివేశాబలా భూమౌ నివేశ్య భ్రుకుటిం ముఖే। తతశ్చిత్రాణి మాల్యాని దివ్యాన్యాభరణాని చ
బలహీనంగా, బాధతో ఉన్న కైకేయి, ముఖంలో ముడుతలు వేసుకుని నేలపై పడుకుంది. అప్పుడు ఆమె ధరించిన అద్భుతమైన పుష్పమాలలు, దివ్యమైన ఆభరణాలు—
అపవిద్ధాని కైకేయ్యా తాని భూమిం ప్రపేదిరే। తయా తాన్య్ అపవిద్ధాని మాల్యాన్య్ ఆభరణాని చ
—కైకేయి విసిరేసిన ఆ మాలలు, ఆభరణాలు నేలపై పడ్డాయి. అవన్నీ ఆమె చేతనే అక్కడ పడిపోయాయి.
అశోభయన్త వసుధాం నక్షత్రాణి యథా నభః। క్రోధాగారే చ పతితా సా బభౌ మలినామ్బరా
ఆమె కోపగృహంలో పడిపోయి, మలినమైన వస్త్రాలతో భూమిని అందంగా లేకుండా చేసింది. అది ఆకాశంలో నక్షత్రాలు ఉన్నట్లుగా కనిపించింది.
ఏకవేణీం దృఢాం బద్ధ్వా గతసత్త్వేవ కింనరీ। ఆజ్ఞాప్య తు మహారాజో రాఘవస్యాభిషేచనమ్
ఆమె జుట్టు ఒక్క వేణిగా బిగిగా కట్టబడింది. ప్రాణం లేని కిన్నరి లా కనిపించింది. అప్పటికే మహారాజు రాఘవుని అభిషేకాన్ని ఆజ్ఞాపించాడు.
ప్రియార్హాం ప్రియమాఖ్యాతుం వివేశాన్తఃపురం వశీ। స కైకేయ్యా గృహం శ్రేష్ఠం ప్రవివేశ మహాయశాః
ప్రియమైనవారికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే అర్హత ఉన్న, ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన రాజు అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు. మహాశ్రీమంతుడు కైకేయి అత్యుత్తమ గృహంలోకి వెళ్లాడు.
పాణ్డురాభ్రమ్ ఇవాకాశం రాహుయుక్తం నిశాకరః। శుక-బర్హిసమాయుక్తం క్రౌఞ్చహంసరుతాయుతమ్
ఆ గది తెల్ల మబ్బులతో ఉన్న ఆకాశంలా, రాహువు పట్టుకున్న చంద్రునిలా, నెమళ్లు, పావురాలు ఉన్నట్లూ, క్రౌంచపక్షులు, హంసలు అరుస్తూ నిండినట్లూ కనిపించింది.
వాదిత్రరవసఙ్ఘుష్టం కుబ్జావామనికాయుతమ్। లతాగృహైశ్చిత్రగృహైశ్చమ్పకాశోకశోభితైః
వాద్యాల శబ్దాలతో మారుమోగుతూ, వంకరమైనవారు, చిన్నదేహం ఉన్న సేవకులతో నిండింది. లతా గృహాలు, చిత్రమైన గదులు, చంపక, అశోకవృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
దాన్తరాజతసౌవర్ణవేదికాభిః సమాయుతమ్। నిత్యపుష్పఫలైర్వృక్షైర్వాపీభిరుపశోభితమ్
దంతం, వెండి, బంగారు వేదికలతో అలంకరించబడి, ఎప్పుడూ పూలు, పండ్లు ఇచ్చే వృక్షాలతో, నీటితొట్టిలతో అందంగా ఉంది.
దాన్తరాజతసౌవర్ణైః సంవృతం పరమాసనైః। వివిధైరన్నపానైశ్చ భక్ష్యైశ్చ వివిధైరపి
దంతం, వెండి, బంగారు అతి ఉత్తమ ఆసనాలతో కప్పబడి, రకరకాల భోజనాలు, పానీయాలు, తినుబండారాలతో నిండి ఉంది.
ఉపపన్నం మహార్హైశ్చ భూషణైస్త్రిదివోపమమ్। స ప్రవిశ్య మహారాజః స్వమన్తఃపురమృద్ధిమత్
అత్యంత విలువైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, దేవతల నివాసంలా ఉంది. అలా మహారాజు తన వైభవమైన అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు.
న దదర్శ స్త్రియం రాజా కైకేయీం శయనోత్తమే। స కామబలసంయుక్తో రత్యర్థీ మనుజాధిపః
రాజు ఆ ఉత్తమ మంచంపై తన భార్య కైకేయిని చూడలేదు. కోరికతో, ఆనందాన్ని కోరుతూ, మానవులలో అధిపతి ఆమె కోసం వెతికాడు.
అపశ్యన్ దయితాం భార్యాం పప్రచ్ఛ విషసాద చ। నహి తస్య పురా దేవీ తాం వేలామత్యవర్తత
తన ప్రియమైన భార్యను కనుగొనక, ఆమె గురించి అడిగి, మనసు దిగులుగా అయింది. ఇంతకు ముందు దేవి ఎప్పుడూ ఈ సమయానికి దూరంగా ఉండలేదు.
న చ రాజా గృహం శూన్యం ప్రవివేశ కదాచన। తతో గృహగతో రాజా కైకేయీం పర్యపృచ్ఛత
రాజు ఎప్పుడూ ఖాళీ గదిలోకి ప్రవేశించలేదు. తరువాత గదిలోకి వెళ్లి, కైకేయి గురించి విచారించాడు.
యథాపురమ్ అవిజ్ఞాయ స్వార్థలిప్సుమ్ అపణ్డితామ్। ప్రతిహారీ త్వథోవాచ సంత్రస్తా తు కృతాఞ్జలిః
అదే విధంగా ఆమె స్వార్థపూరితమైన ఆలోచనను, జ్ఞానం లేనిదాన్ని గ్రహించకుండా రాజు అడిగాడు. కానీ ద్వారపాలిక భయంతో, చేతులు జోడించి చెప్పింది.
దేవ దేవీ భృశం క్రుద్ధా క్రోధాగారమభిద్రుతా। ప్రతీహార్యా వచః శ్రుత్వా రాజా పరమదుర్మనాః
"ప్రభూ, దేవి చాలా కోపంగా కోపగృహానికి వెళ్లారు" అని ద్వారపాలిక చెప్పింది. ఆ మాటలు విని రాజు చాలా మనస్తాపానికి లోనయ్యాడు.
విషసాద పునర్భూయో లులితవ్యాకులేన్ద్రియః। తత్ర తాం పతితాం భూమౌ శయానామతథోచితామ్
రాజు మళ్లీ దిగులుగా, ఇంద్రియాలు కలవరపడి, అక్కడ భూమిపై పడిపోయి, తనకు తగినట్లుగా కాకుండా ఉన్న ఆమెను చూశాడు.
ప్రతప్త ఇవ దుఃఖేన సోఽపశ్యజ్జగతీపతిః। స వృద్ధస్తరుణీం భార్యాం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్
భూమిపతి బాధతో కాలినట్టుగా, తన ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా ప్రేమించే యవ్వనభార్యను అక్కడ పడుకున్నదిగా చూశాడు.
అపాపః పాపసంకల్పాం దదర్శ ధరణీతలే। లతామివ వినిష్కృత్తాం పతితాం దేవతామివ
తాను పాపం లేని వాడు అయినా, పాప ఆలోచనలతో ఉన్న ఆమెను భూమిపై పడివున్నదిగా చూశాడు. కోయబడిన లతలా, పడిపోయిన దేవతలా ఆమె కనిపించింది.
కిన్నరీమివ నిర్ధూతాం చ్యుతామ్ అప్సరసం యథా। మాయామ్ ఇవ పరిభ్రష్టాం హరిణీమ్ ఇవ సంయతామ్
వదిలివేయబడిన కిన్నరి లా, పడిపోయిన అప్సరసు లా, మాయ పోయినట్టుగా, పట్టుబడిన జింక లా ఆమె కనిపించింది.
కరేణుమ్ ఇవ దిగ్ధేన విద్ధాం మృగయునా వనే। మహాగజ ఇవారణ్యే స్నేహాత్ పరమదుఃఖితామ్
వనంలో వేటగాడు విషబాణంతో గాయపరిచిన ఆడఏనుగు లా, అరణ్యంలో ప్రేమతో తీవ్రంగా బాధపడే పెద్ద ఏనుగు లా ఆమె అక్కడ పడిపోయి ఉంది.
పరిమృజ్య చ పాణిభ్యామభిసంత్రస్తచేతనః। కామీ కమలపత్రాక్షీమువాచ వనితామిదమ్
తన చేతులతో ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, మనసు భయంతో కలవరపడిన రాజు, కమలదళాలాంటి కన్నుల కలిగిన తన భార్యను కోరికతో ఇలా అడిగాడు.
న తేఽహమభిజానామి క్రోధమాత్మని సంశ్రితమ్। దేవి కేనాభియుక్తాసి కేన వాసి విమానితా
దేవి! నీలో కోపం ఉందని నాకు తెలియదు. ఎవరు నిన్ను నిందించారు? లేక ఎవరో నిన్ను అవమానపరిచారా?
యదిదం మమ దుఃఖాయ శేషే కల్యాణి పాంసుషు। భూమౌ శేషే కిమర్థం త్వం మయి కల్యాణచేతసి
మంగళకరమైనవాడివి, నా మనసు నీ మేలుకోసమే ఉన్నప్పుడు, నువ్వు నేలపై మట్టిలో పడుకుని నాకు ఈ బాధ ఎందుకు కలిగిస్తున్నావు?
భూతోపహతచిత్తేవ మమ చిత్తప్రమాథిని। సన్తి మే కుశలా వైద్యాస్త్వభితుష్టాశ్చ సర్వశః
నీ మనసు ఏదో భూతం బాధించినట్టు ఉంది, అది నా హృదయాన్నీ కలవరపెడుతోంది. నాకు మంచి వైద్యులు ఉన్నారు, వాళ్లు సంతృప్తిగా సేవ చేస్తారు.
సుఖితాం త్వాం కరిష్యన్తి వ్యాధిమాచక్ష్వ భామిని। కస్య వాపి ప్రియం కార్యం కేన వా విప్రియం కృతమ్
వాళ్లు నిన్ను మళ్లీ సంతోషంగా చేస్తారు. భామినీ! నిన్ను ఏ వ్యాధి బాధిస్తుందో చెప్పు. లేక నీవు కోరుకున్నది ఏదైనా ఉందా? ఎవరో నిన్ను బాధించారా?
కః ప్రియం లభతామద్య కో వా సుమహదప్రియమ్। మా రౌత్సీర్మా చ కార్షీస్త్వం దేవి సమ్పరిశోషణమ్
ఈ రోజు ఎవరికైనా గొప్ప ఆనందం దక్కిందా? లేక ఎవరికైనా పెద్ద అపకారం జరిగిందా? దేవి! నువ్వు బాధపడవద్దు, నీ మనసు మరింత క్షోభించుకోకూడదు.
అవధ్యో వధ్యతాం కో వా వధ్యః కో వా విముచ్యతామ్। దరిద్రః కో భవేదాఢ్యో ద్రవ్యవాన్ వాప్యకించనః
హతించరాని వాడిని హతించాలా? హతించాల్సిన వాడిని విడిచిపెట్టాలా? దరిద్రుడు ధనవంతుడు కావాలా? లేక ధనవంతుడు దరిద్రుడవాలా?
అహం చ హి మదీయాశ్చ సర్వే తవ వశానుగాః। న తే కంచిదభిప్రాయం వ్యాహన్తుమహముత్సహే
నేను, నా సర్వస్వం నీ ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. నీ కోరికను నెరవేర్చకుండా ఉండలేను.
ఆత్మనో జీవితేనాపి బ్రూహి యన్మనసి స్థితమ్। బలమాత్మని జానన్తీ న మాం శఙ్కితుమర్హసి
నీ మనసులో ఉన్నదాన్ని, నా ప్రాణాన్ని కూడా త్యాగం చేయాల్సి వచ్చినా చెప్పు. నా శక్తిని తెలుసుకుని నన్ను అనుమానించకూడదు.
కరిష్యామి తవ ప్రీతిం సుకృతేనాపి తే శపే। యావదావర్తతే చక్రం తావతీ మే వసుంధరా
నీ కోరికను తప్పక నెరవేర్చుతాను, నా పుణ్యాన్ని ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను. కాలచక్రం తిరిగేంతవరకూ ఈ భూమి నాది.