విమలేన్దుసమం వక్త్రమహో రాజసి మన్థరే। జఘనం తవ నిర్మృష్టం రశనాదామభూషితమ్
నీ ముఖం మచ్చలేని చంద్రునిలా నిర్మలంగా మెరిసిపోతుంది, మంతరా! నీ నడుము మెరిసే రత్నాల కడితో అలంకరించబడి ఉంది.
జఙ్ఘే భృశముపన్యస్తే పాదౌ చ వ్యాయతావుభౌ। త్వమాయతాభ్యాం సక్థిభ్యాం మన్థరే క్షౌమవాసినీ
నీ తొడలు బాగా అమర్చబడి, రెండు పాదాలు పొడవుగా, చక్కగా ఉన్నాయి. మంతరా! నీవు మెత్తని వస్త్రాలు ధరించి, సొంపైన తొడలతో మెరిసిపోతున్నావు.
అగ్రతో మమ గచ్ఛన్తీ రాజసేఽతీవ శోభనే। ఆసన్ యాః శమ్బరే మాయాః సహస్రమ్ అసురాధిపే
నువ్వు నా ముందు నడుస్తుంటే, ఓ అద్భుత సౌందర్యవతీ! నువ్వు ఎంతో ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తావు. శంబరాసురుని దగ్గర ఉన్న వెయ్యి మాయలు—
హృదయే తే నివిష్టాస్ తా భూయశ్ చాన్యాః సహస్రశః। తదేవ స్థగు(=పృష్ఠ-వక్రభాగః) యద్ దీర్ఘం రథ-ఘోణమ్ ఇవాయతమ్
ఆ మాయలు నీ హృదయంలో ప్రవేశించాయి, ఇంకా వెయ్యి మాయలు నీలోనే ఉన్నాయి. నీ వెనుక భాగం రథపు యోకాన్ని పోలి, పొడవుగా వంగినట్టుంది.
మతయః క్షత్ర-విద్యాశ్ చ మాయాశ్చాత్ర వసన్తి తే। అత్ర తేఽహం ప్రమోక్ష్యామి మాలాం కుబ్జే హిరణ్మయీమ్
తెలివి, రాజకీయం, మాయలు అన్నీ నీలోనే నివసిస్తున్నాయి. ఇక్కడే, ఓ కుబ్జా! నేను నీకు బంగారు హారాన్ని బహుమతిగా ఇస్తాను.
అభిషిక్తే చ భరతే రాఘవే చ వనం గతే। జాత్యేన చ సువర్ణేన సునిష్టప్తేన సున్దరి
భరతుడు అభిషేకం పొందిన తరువాత, రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళిన తరువాత, ఓ సుందరివి! నేను నిన్ను శుద్ధమైన, మెరిసే బంగారంతో అలంకరిస్తాను.
లబ్ధార్థా చ ప్రతీతా చ లేపయిష్యామి తే స్థగు। ముఖే చ తిలకం చిత్రం జాతరూపమయం శుభమ్
నీవు కావలసినది సాధించి, ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు, నీ వెనుక భాగాన్ని బంగారంతో పూస్తాను; నీ ముఖంపై అందమైన బంగారు తిలకం పెడతాను.
కారయిష్యామి తే కుబ్జే శుభాన్యాభరణాని చ। పరిధాయ శుభే వస్త్రే దేవతేవ చరిష్యసి
ఓ కుబ్జా! నీ కోసం అద్భుతమైన ఆభరణాలు తయారు చేయిస్తాను. మంచి వస్త్రాలు ధరించి, నీవు దేవతలా సంచరిస్తావు.
చన్ద్రమాహ్వయమానేన ముఖేనాప్రతిమాననా। గమిష్యసి గతిం ముఖ్యాం గర్వయన్తీ ద్విషజ్జనే
చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖంతో, మరొకరితో పోల్చలేని అందంతో, నీవు గౌరవంగా నడుస్తూ, శత్రువులను అసూయపడేలా చేస్తావు.
తవాపి కుబ్జాః కుబ్జాయాః సర్వాభరణభూషితాః। పాదౌ పరిచరిష్యన్తి యథైవ త్వం సదా మమ
నీతో పాటు ఉన్న ఇతర కుబ్జలు కూడా, అందమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, నీవు నా సేవలో ఉన్నట్లే, నీ పాదాల వద్ద సేవ చేస్తారు.
ఇతి ప్రశస్యమానా సా కైకేయీమిదమబ్రవీత్। శయానాం శయనే శుభ్రే వేద్యామగ్నిశిఖామివ
ఇలా ప్రశంసలు అందుకున్న కైకేయి, శుభ్రమైన మంచంపై, హోమవేదికపై జ్వాలలా పడుకుని ఉన్న మంతరను ఇలా అడిగింది.
గతోదకే సేతుబన్ధో న కల్యాణి విధీయతే। ఉత్తిష్ఠ కురు కల్యాణం రాజానమనుదర్శయ
నీరు పోయిన తర్వాత వంతెన పనికిరాదు, ఓ మంగళకరమైనవాడా! లేచి, మేలు జరిగేలా చేయి, రాజును వెతకిపో.
తథా ప్రోత్సాహితా దేవీ గత్వా మన్థరయా సహ। క్రోధాగారం విశాలాక్షీ సౌభాగ్యమదగర్వితా
అలా ప్రోత్సాహం పొందిన రాణి, విశాలమైన కళ్ళతో, తన అదృష్టంపై గర్వం లేకుండా, మంతరతో కలిసి కోపగృహానికి వెళ్లింది.
అనేకశతసాహస్రం ముక్తాహారం వరాఙ్గనా। అవముచ్య వరార్హాణి శుభాన్యాభరణాని చ
ఆ మహారాణి, అద్భుతమైనవారికి తగినవారి లాగా, లక్షలాది ముత్యాల హారాలను, శుభ్రమైన ఆభరణాలను విప్పేసింది.
తదా హేమోపమా తత్ర కుబ్జావాక్యవశంగతా। సంవిశ్య భూమౌ కైకేయీ మన్థరామిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో, బంగారు వర్ణంతో ఉన్న కైకేయి, మంతర మాటలకు లోనై అక్కడ నేలపై కూర్చొని, మంతరతో ఇలా చెప్పింది.
ఇహ వా మాం మృతాం కుబ్జే నృపాయావేదయిష్యసి। వనం తు రాఘవే ప్రాప్తే భరతః ప్రాప్స్యతే క్షితిమ్
ఇక్కడే నేను చనిపోయినట్టు రాజుకు చెప్పవచ్చు, మంతరా. కానీ రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళిన తర్వాత, భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
సువర్ణేన న మే హ్యర్థో న రత్నైర్న చ భోజనైః। ఏష మే జీవితస్యాన్తో రామో యద్యభిషిచ్యతే
నాకు బంగారం, రత్నాలు, భోజనం ఏదీ కావాలి కాదు. రాముడు రాజ్యాభిషేకం అయితే, నా జీవితం అంతమవుతుంది.
తతః పునస్తాం మహిషీం మహీక్షితో వచోభిరత్యర్థమహాపరాక్రమైః। ఉవాచ కుబ్జా భరతస్య మాతరం హితం వచో రామముపేత్య చాహితమ్
ఆ తర్వాత మంతర, ధైర్యంగా, రాముని గురించి మంచీ చెడూ కలిపిన మాటలు చెబుతూ, రాజు భార్య అయిన కైకేయిని మళ్లీ ఉద్దేశించి మాట్లాడింది.
ప్రపత్స్యతే రాజ్యమిదం హి రాఘవో యది ధ్రువం త్వం ససుతా చ తప్స్యసే। తతో హి కల్యాణి యతస్వ తత్ తథా యథా సుతస్తే భరతోఽభిషేక్ష్యతే
రాఘవుడు నిజంగా ఈ రాజ్యాన్ని పొందితే, నువ్వూ నీ కొడుకు కూడా బాధపడతారు. అందుకే, మంగళకరమైనవాడివి, నీ కొడుకు భరతుడికి అభిషేకం జరగాలని ప్రయత్నించు.
తథాతివిద్ధా మహిషీతి కుబ్జయా సమాహతా వాగిషుభిర్ముహుర్ముహుః। విధాయ హస్తౌ హృదయేఽతివిస్మితా శశంస కుబ్జాం కుపితా పునః పునః
అలా మంతర మాటలతో గాఢంగా బాధపడిన కైకేయి, మళ్లీ మళ్లీ హృదయంపై చేతులు పెట్టుకొని ఆశ్చర్యంతో, కోపంగా మంతరను తిరిగి తిరిగి మందలించింది.
యమస్య వా మాం విషయం గతామితో నిశమ్య కుబ్జే ప్రతివేదయిష్యసి। వనం గతే వా సుచిరాయ రాఘవే సమృద్ధకామో భరతో భవిష్యతి
నేను ఇక్కడి నుంచి యమలోకానికి వెళ్ళినప్పుడు, నువ్వు రాజుకు చెప్పవచ్చు, మంతరా. లేక రాఘవుడు చాలా కాలం అడవిలో ఉన్నప్పుడు, భరతుడు తన కోరికలు నెరవేర్చుకుంటూ సుఖంగా ఉంటాడు.
అహం హి నైవాస్తరణాని న స్రజో న చన్దనం నాఞ్జనపానభోజనమ్। న కించిదిచ్ఛామి న చేహ జీవనం న చేదితో గచ్ఛతి రాఘవో వనమ్
నాకు పరుపులు, పుష్పమాలలు, గంధం, అంజనం, తినిపానాలు ఏవీ అవసరం లేదు. రాఘవుడు ఇక్కడి నుంచి అడవికి పోకపోతే, నాకు ఇక్కడ జీవితం కూడా కావాలి కాదు.
అథైవముక్త్వా వచనం సుదారుణం నిధాయ సర్వాభరణాని భామినీ। అసంస్కృతామాస్తరణేన మేదినీం తదాధిశిశ్యే పతితేవ కింనరీ
అలా భయంకరమైన మాటలు చెప్పి, కైకేయి తన ఆభరణాలన్నీ తీసేసి, అలంకారాలు లేని నేలపై పడుకొని, ఆకాశనగరంలోనుంచి పడిపోయిన కిన్నరి లా కనిపించింది.
ఉదీర్ణసంరమ్భతమోవృతాననా తదావముక్తోత్తమమాల్యభూషణా। నరేన్ద్రపత్నీ విమనా బభూవ సా తమోవృతా ద్యౌరివ మగ్నతారకా
కోపం పెరిగి ముఖం చీకటిలో మునిగిపోయింది. అద్భుతమైన పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు తీసేసిన రాజు భార్య కైకేయి, నక్షత్రాలు మాయమైన ఆకాశంలా, మనస్సు దిగులుగా మారింది.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౨-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అయోధ్యకాండలో, పదవ సర్గను వినండి.
విదర్శితా యదా దేవీ కుబ్జయా పాపయా భృశమ్। తదా శేతే స్మ సా భూమౌ దిగ్ధవిద్ధేవ కింనరీ
పాపమైన మంతర కైకేయిని తీవ్రంగా దూషించినప్పుడు, ఆమె విషం తగిలిన కిన్నరి లా నేలపై పడిపోయింది.
(4) నిశ్చిత్య మనసా కృత్యం సా సమ్యగితి భామినీ। మన్థరాయై శనైః సర్వమాచచక్షే విచక్షణా
ఏం చేయాలో మనసులో బలంగా నిర్ణయించుకున్న ఆ భామ, మెల్లగా మంతరకి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
సా దీనా నిశ్చయం కృత్వా మన్థరావాక్యమోహితా। నాగకన్యేవ నిఃశ్వస్య దీర్ఘముష్ణం చ భామినీ
మంతర మాటలకు మోహితురాలై, నిర్ణయం తీసుకున్న ఆ బాధితురాలు, పాము కూతురిలా పొడవుగా వేడిగా ఊపిరి తీసింది.
ముహూర్తం చిన్తయామాస మార్గమాత్మసుఖావహమ్। సా సుహృచ్చార్థకామా చ తం నిశమ్య వినిశ్చయమ్
ఒక క్షణం తన సుఖానికి దారితీసే మార్గాన్ని ఆలోచించి, మిత్రికి, తన ప్రయోజనానికి అనుగుణంగా మంతర చెప్పిన మాటలు విని, నిర్ణయం తీసుకుంది.
బభూవ పరమప్రీతా సిద్ధిం ప్రాప్యేవ మన్థరా। అథ సా రుషితా దేవీ సమ్యక్ కృత్వా వినిశ్చయమ్
తన కోరిక నెరవేరినట్టు మంతరా ఎంతో సంతోషించింది. ఆ తర్వాత కోపంతో ఉన్న కైకేయి తన నిర్ణయాన్ని పక్కాగా చేసుకుంది.