హృష్టాః ఖలు భవిష్యన్తి రామస్య పరమాః స్త్రియః। అప్రహృష్టా భవిష్యన్తి స్నుషాస్తే భరతక్షయే
రాముని ప్రధాన భార్యలు ఎంతో ఆనందపడతారు. కానీ భరతుని భార్యలు మాత్రం భరతుని దురదృష్టం వల్ల సంతోషించరు.
తాం దృష్ట్వా పరమప్రీతాం బ్రువన్తీం మన్థరాం తతః। రామస్యైవ గుణాన్ దేవీ కైకేయీ ప్రశశంస హ
మంతరా ఇలా పరమ సంతోషంతో మాట్లాడుతుంటే, కైకేయి ఆమెను చూసి రాముని గుణాలనే పొగిడింది.
ధమర్జ్ఞో గుణవాన్ దాన్తః కృతజ్ఞః సత్యవాన్ శుచిః। రామో రాజసుతో జ్యేష్ఠో యౌవరాజ్యమతోఽర్హతి
రాముడు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి గుణాలు కలవాడు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవాడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, శుద్ధుడూ. రాజు కుమారుల్లో పెద్దవాడైన రాముడే యువరాజ్యానికి అర్హుడు.
భ్రాతౄన్ భృత్యాంశ్చ దీర్ఘాయుః పితృవత్ పాలయిష్యతి। సంతప్యసే కథం కుబ్జే శ్రుత్వా రామాభిషేచనమ్
రాముడు దీర్ఘాయువు కలవాడు. తన అన్నదమ్ములు, సేవకులను తండ్రిలా రక్షిస్తాడు. మరి మంతరా! రాముని అభిషేకాన్ని విని నువ్వు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
భరతశ్చాపి రామస్య ధ్రువం వర్షశతాత్ పరమ్। పితృపైతామహం రాజ్యమవాప్స్యతి నరర్షభః
రాముడు వందేళ్ల తర్వాత తన తండ్రి, తాతల రాజ్యాన్ని భరతునికీ ఇస్తాడు. భరతుడు కూడా రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
సా త్వమభ్యుదయే ప్రాప్తే దహ్యమానేవ మన్థరే। భవిష్యతి చ కల్యాణే కిమిదం పరితప్యసే
మంతరా! ఇంత మంచి కాలం వచ్చినప్పుడు, సంతోషం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, నువ్వు ఎందుకు అంతగా లోపల కాలిపోతూ బాధపడుతున్నావు?
యథా వై భరతో మాన్యస్తథా భూయోఽపి రాఘవః। కౌసల్యాతోఽతిరిక్తం చ మమ శుశ్రూషతే బహు
భరతుడు ఎంత గౌరవం పొందుతున్నాడో, రాఘవుడు ఇంకా ఎక్కువగా పొందుతున్నాడు. కౌసల్య దేవి కాకుండా నన్ను కూడా రాముడు ఎంతో ఆదరిస్తాడు.
రాజ్యం యది హి రామస్య భరతస్యాపి తత్ తదా। మన్యతే హి యథాఽఽత్మానం యథా భ్రాతౄంస్తు రాఘవః
రాజ్యం రామునిదైతే, అది భరతునిదీ అవుతుంది. ఎందుకంటే రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములను తనను తాను ప్రేమించుకున్నట్టు ప్రేమిస్తాడు.
కైకేయ్యా వచనం శ్రుత్వా మన్థరా భృశదుఃఖితా। దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య కైకేయీమిదమబ్రవీత్
కైకేయి మాటలు విని మంతరా ఎంతో బాధతో, దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, కైకేయికి ఇలా చెప్పింది.
అనర్థదర్శినీ మౌర్ఖ్యాన్నాత్మానమవబుధ్యసే। శోకవ్యసనవిస్తీర్ణే మజ్జన్తీ దుఃఖసాగరే
నీవు మూర్ఖత్వంతో అపాయాన్ని చూడలేకపోతున్నావు. నీవు నీ స్థితిని గ్రహించక, శోకంతో, దుఃఖంతో నిండిన సముద్రంలో మునిగిపోతున్నావు.
భవితా రాఘవో రాజా రాఘవస్య చ యః సుతః। రాజవంశాత్తు భరతః కైకేయి పరిహాస్యతే
రాఘవుడు రాజయ్యే వాడు. అతని కుమారుడూ తరువాత రాజు అవుతాడు. కానీ కైకేయి! భరతుడు మాత్రం రాజవంశం నుండి త్రోసివేయబడతాడు.
నహి రాజ్ఞః సుతాః సర్వే రాజ్యే తిష్ఠన్తి భామిని। స్థాప్యమానేషు సర్వేషు సుమహాననయో భవేత్
ఓ అందమైనవాడా! రాజు కుమారులందరూ రాజ్యంలో ఉండరు. అందరినీ రాజ్యానికి పెట్టితే, పెద్ద గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
తస్మాజ్జ్యేష్ఠే హి కైకేయి రాజ్యతన్త్రాణి పార్థివాః। స్థాపయన్త్యనవద్యాఙ్గి గుణవత్స్వితరేష్వపి
అందుచేత, నిష్కళంకమైనవాడివి, రాజులు ఎప్పుడూ రాజ్యపరిపాలనను పెద్దవారికే అప్పగిస్తారు. ఇతరులు మంచివాళ్లయినా, పెద్దవాడికే ఈ బాధ్యత ఇస్తారు.
అసావత్యన్తనిర్భగ్నస్తవ పుత్రో భవిష్యతి। అనాథవత్ సుఖేభ్యశ్చ రాజవంశాచ్చ వత్సలే
నీ కుమారుడు పూర్తిగా విచ్చిన్నమై, అనాథుడిలా, సుఖాలనుండి, రాజవంశానుండి వంచితుడవుతాడు, ఓ ముద్దుబిడ్డ.
సాహం త్వదర్థే సమ్ప్రాప్తా త్వం తు మాం నావబుద్ధ్యసే। సపత్నివృద్ధౌ యా మే త్వం ప్రదేయం దాతుమర్హసి
నేను నిన్ను 위해 ఇక్కడికి వచ్చాను, కానీ నువ్వు నన్ను గుర్తించటం లేదు. నీ సహపత్నిపై నీకు లాభం కలిగించేందుకు నేను చేసిన సహాయానికి నువ్వు నాకు తగిన ప్రతిఫలం ఇవ్వాలి.
ధ్రువం తు భరతం రామః ప్రాప్య రాజ్యమకణ్టకమ్। దేశాన్తరం నాయయితా లోకాన్తరమథాపి వా
రాముడు నిర్బాధితమైన రాజ్యం పొందిన తర్వాత, తప్పకుండా భరతుడిని దూరదేశానికి, లేక మరొక లోకానికి పంపిస్తాడు.
బాల ఏవ తు మాతుల్యం భరతో నాయితస్త్వయా। సంనికర్షాచ్చ సౌహార్దం జాయతే స్థావరేష్వివ
భరతుడు చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడు, నువ్వు అతన్ని మామగారి దగ్గర ఉంచలేదు. దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, స్థావరమైన వాటికీ అనురాగం కలుగుతుంది.
భరతానువశాత్ సోఽపి శత్రుఘ్నస్తత్సమం గతః। లక్ష్మణో హి యథా రామం తథాయం భరతం గతః
భరతుని వల్ల శత్రుఘ్నుడూ అతనిలా అయిపోయాడు. లక్ష్మణుడు రాముని వెంబడించినట్లే, శత్రుఘ్నుడు భరతుని వెంబడిస్తున్నాడు.
శ్రూయతే హి ద్రుమః కశ్చిచ్ఛేత్తవ్యో వనజీవనైః। సంనికర్షాదిషీకాభిర్మోచితః పరమాద్ భయాత్
అడవిలో జీవించే వారు కొట్టే ఒక చెట్టు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, భయంతో బాణాలతో దాని కొమ్మలు తొలగించబడతాయని వినబడుతుంది.
గోప్తా హి రామం సౌమిత్రిర్లక్ష్మణం చాపి రాఘవః। అశ్వినోరివ సౌభ్రాత్రం తయోర్లోకేషు విశ్రుతమ్
సుమిత్రపుత్రుడు రాముని కాపాడతాడు, అలాగే రాఘవుడు లక్ష్మణుని కాపాడతాడు. వారి సోదరబంధం లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందినది, అశ్వినిదేవతల మాదిరిగా.
తస్మాన్న లక్ష్మణే రామః పాపం కించిత్ కరిష్యతి। రామస్తు భరతే పాపం కుర్యాదేవ న సంశయః
అందువల్ల రాముడు లక్ష్మణునిపై ఎలాంటి అపకారమూ చేయడు. కానీ భరతునిపై రాముడు తప్పు చేయవచ్చని సందేహం లేదు.
తస్మాద్ రాజగృహాదేవ వనం గచ్ఛతు రాఘవః। ఏతద్ధి రోచతే మహ్యం భృశం చాపి హితం తవ
కాబట్టి రాఘవుడు రాజప్రాసాదం నుండి అడవికి వెళ్లాలి. ఇది నాకు ఇష్టమైనది, నీకు కూడా ఎంతో మేలు కలిగించేది.
ఏవం తే జ్ఞాతిపక్షస్య శ్రేయశ్చైవ భవిష్యతి। యది చేద్ భరతో ధర్మాత్ పిత్ర్యం రాజ్యమవాప్స్యతి
ఇలా చేస్తే, నీ బంధువులందరికీ మేలు జరుగుతుంది. భరతుడు ధర్మబద్ధంగా పితృసంపాద్యమైన రాజ్యం పొందితే, ఇది శ్రేయస్కరం.
స తే సుఖోచితో బాలో రామస్య సహజో రిపుః। సమృద్ధార్థస్య నష్టార్థో జీవిష్యతి కథం వశే
ఆ బాలుడు, సుఖాలకు అలవాటైనవాడు, రామునికి సహజ శత్రువు. సంపద కోల్పోయి, అన్నీ కలిగినవాడి ఆధీనంలో ఎలా జీవిస్తాడు?
అభిద్రుతమివారణ్యే సింహేన గజయూథపమ్। ప్రచ్ఛాద్యమానం రామేణ భరతం త్రాతుమర్హసి
అడవిలో సింహం ఏనుగు గుంపు నాయకుడిని తరిమినట్టు, రాముని చేత ముంచబడుతున్న భరతుని నువ్వు కాపాడాలి.
దర్పాన్నిరాకృతా పూర్వం త్వయా సౌభాగ్యవత్తయా। రామమాతా సపత్నీ తే కథం వైరం న యాపయేత్
నీ అదృష్టంపై గర్వంతో, నువ్వు ముందుగా రాముని తల్లిని, నీ సహపత్నిని నిరాకరించావు. ఇప్పుడు ఆమె నీపై శత్రుత్వం చూపకపోతుందా?
యదా చ రామః పృథివీమవాప్స్యతే ప్రభూతరత్నాకరశైలసంయుతామ్। తదా గమిష్యస్యశుభం పరాభవం సహైవ దీనా భరతేన భామిని
రాముడు భూమిని, అపారమైన ధన సంపదలు, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని పొందినప్పుడు, ఓ మృదువైనవాడివి, నువ్వూ, దుఃఖంతో ఉన్న భరతుడితో కలిసి, అపయశ్, ఓడిపోవడం అనుభవిస్తావు.
యదా హి రామః పృథివీమవాప్స్యతే ధ్రువం ప్రణష్టో భరతో భవిష్యతి। అతో హి సంచిన్తయ రాజ్యమాత్మజే పరస్య చైవాస్య వివాసకారణమ్
రాముడు భూమిని పొందినప్పుడు, భరతుడు తప్పక నశించిపోతాడు. అందుకే, నీ కుమారుడి కోసం రాజ్యాన్ని, మరొకరిని అడవికి పంపించడానికి కారణాన్ని ఆలోచించు.
thumb|నవమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే నవమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఇది తొమ్మిదవ సర్గ. వినండి.
ఏవముక్తా తు కైకేయీ క్రోధేన జ్వలితాననా। దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య మన్థరామిదమబ్రవీత్
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, కైకేయి కోపంతో ముఖం మండిస్తూ, దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి తీసుకుని, మంతరను ఇలా అడిగింది.