మన్థరా త్వభ్యసూయ్యైనాముత్సృజ్యాభరణం హి తత్। ఉవాచేదం తతో వాక్యం కోపదుఃఖసమన్వితా
కానీ మంతర, అసూయతో ఆ ఆభరణాన్ని పక్కన పెట్టి, కోపం, దుఃఖంతో ఇలా మాట్లాడింది.
హర్షం కిమర్థమస్థానే కృతవత్యసి బాలిశే। శోకసాగరమధ్యస్థం నాత్మానమవబుధ్యసే
ఓ అమాయకురాలా, నీవు ఎందుకు కారణం లేకుండా ఆనందించావు? నీవు దుఃఖసముద్రంలో ఉన్నావని నీకు తెలియదా?
మనసా ప్రసహామి త్వాం దేవి దుఃఖార్దితా సతీ। యచ్ఛోచితవ్యే హృష్టాసి ప్రాప్య త్వం వ్యసనం మహత్
రాణీ, నేను ఎంత దుఃఖంలో ఉన్నా, నీకోసం నా మనసును అదుపులో పెట్టుకున్నాను. నీవు ఇంత పెద్ద అపాయాన్ని ఎదుర్కొని కూడా ఎందుకు సంతోషంగా ఉన్నావు?
శోచామి దుర్మతిత్వం తే కా హి ప్రాజ్ఞా ప్రహర్షయేత్। అరేః సపత్నీపుత్రస్య వృద్ధిం మృత్యోరివాగతామ్
నీ అవివేకాన్ని చూసి నాకు బాధగా ఉంది. శత్రువుల భార్య కుమారుడి ఎదుగుదలను, మరణం వచ్చినట్టు, ఏ తెలివైన మహిళ ఆనందిస్తుంది?
భరతాదేవ రామస్య రాజ్యసాధారణాద్ భయమ్। తద్ విచిన్త్య విషణ్ణాస్మి భయం భీతాద్ధి జాయతే
రాజ్యం పంచుకోవడంలో భరతుని గురించి కాక రాముని గురించి నాకు భయం కలుగుతోంది. దీన్ని ఆలోచిస్తే నాకు మనసు బాధతో నిండిపోతుంది. భయం ఉన్నవాడికి ఎప్పుడూ భయమే పుట్టుకొస్తుంది.
లక్ష్మణో హి మహాబాహూ రామం సర్వాత్మనా గతః। శత్రుఘ్నశ్చాపి భరతం కాకుత్స్థం లక్ష్మణో యథా
బలవంతుడైన లక్ష్మణుడు తన హృదయంతో పూర్తిగా రామునికి అంకితుడై ఉన్నాడు. అలాగే శత్రుఘ్నుడు కూడా భరతునికి, లక్ష్మణుడు రామునికి ఉన్నట్టు, ఎంతో భక్తితో ఉంటాడు.
ప్రత్యాసన్నక్రమేణాపి భరతస్యైవ భామిని। రాజ్యక్రమో విసృష్టస్తు తయోస్తావద్యవీయసోః
అందమైనవాడా! రాజ్యానికి హక్కు దగ్గరగా ఉన్న భరతునికే రావాలి. కానీ రాజ్యాన్ని ఇద్దరు చిన్నవారికి అప్పగించారు.
సుభగా కిల కౌసల్యా యస్యాః పుత్రోఽభిషేక్ష్యతే। యౌవరాజ్యేన మహతా శ్వః పుష్యేణ ద్విజోత్తమైః
కౌసల్య దేవికి ఎంత అదృష్టమో! ఆమె కుమారుడు రాముడు రేపు పుష్య నక్షత్రంలో, గొప్ప బ్రాహ్మణుల చేత యువరాజుగా అభిషేకం చేయబడతాడు.
ప్రాప్తాం వసుమతీం ప్రీతిం ప్రతీతాం హతవిద్విషమ్। ఉపస్థాస్యసి కౌసల్యాం దాసీవత్ త్వం కృతాఞ్జలిః
భూమి ఆనందంతో నిండిపోయి, శత్రువులు నశించిన తర్వాత, నువ్వు చేతులు జోడించి, దాసిగా కౌసల్య దేవిని సేవించాల్సి వస్తుంది.
ఏవం చ త్వం సహాస్మాభిస్తస్యాః ప్రేష్యా భవిష్యసి। పుత్రశ్చ తవ రామస్య ప్రేష్యత్వం హి గమిష్యతి
ఇలా మనమందరం కలసి ఆమెకు సేవకులమవుతాం. నీ కుమారుడు కూడా రామునికి సేవకుడవుతాడు.
హృష్టాః ఖలు భవిష్యన్తి రామస్య పరమాః స్త్రియః। అప్రహృష్టా భవిష్యన్తి స్నుషాస్తే భరతక్షయే
రాముని ప్రధాన భార్యలు ఎంతో ఆనందపడతారు. కానీ భరతుని భార్యలు మాత్రం భరతుని దురదృష్టం వల్ల సంతోషించరు.
తాం దృష్ట్వా పరమప్రీతాం బ్రువన్తీం మన్థరాం తతః। రామస్యైవ గుణాన్ దేవీ కైకేయీ ప్రశశంస హ
మంతరా ఇలా పరమ సంతోషంతో మాట్లాడుతుంటే, కైకేయి ఆమెను చూసి రాముని గుణాలనే పొగిడింది.
ధమర్జ్ఞో గుణవాన్ దాన్తః కృతజ్ఞః సత్యవాన్ శుచిః। రామో రాజసుతో జ్యేష్ఠో యౌవరాజ్యమతోఽర్హతి
రాముడు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి గుణాలు కలవాడు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవాడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, శుద్ధుడూ. రాజు కుమారుల్లో పెద్దవాడైన రాముడే యువరాజ్యానికి అర్హుడు.
భ్రాతౄన్ భృత్యాంశ్చ దీర్ఘాయుః పితృవత్ పాలయిష్యతి। సంతప్యసే కథం కుబ్జే శ్రుత్వా రామాభిషేచనమ్
రాముడు దీర్ఘాయువు కలవాడు. తన అన్నదమ్ములు, సేవకులను తండ్రిలా రక్షిస్తాడు. మరి మంతరా! రాముని అభిషేకాన్ని విని నువ్వు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
భరతశ్చాపి రామస్య ధ్రువం వర్షశతాత్ పరమ్। పితృపైతామహం రాజ్యమవాప్స్యతి నరర్షభః
రాముడు వందేళ్ల తర్వాత తన తండ్రి, తాతల రాజ్యాన్ని భరతునికీ ఇస్తాడు. భరతుడు కూడా రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
సా త్వమభ్యుదయే ప్రాప్తే దహ్యమానేవ మన్థరే। భవిష్యతి చ కల్యాణే కిమిదం పరితప్యసే
మంతరా! ఇంత మంచి కాలం వచ్చినప్పుడు, సంతోషం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, నువ్వు ఎందుకు అంతగా లోపల కాలిపోతూ బాధపడుతున్నావు?
యథా వై భరతో మాన్యస్తథా భూయోఽపి రాఘవః। కౌసల్యాతోఽతిరిక్తం చ మమ శుశ్రూషతే బహు
భరతుడు ఎంత గౌరవం పొందుతున్నాడో, రాఘవుడు ఇంకా ఎక్కువగా పొందుతున్నాడు. కౌసల్య దేవి కాకుండా నన్ను కూడా రాముడు ఎంతో ఆదరిస్తాడు.
రాజ్యం యది హి రామస్య భరతస్యాపి తత్ తదా। మన్యతే హి యథాఽఽత్మానం యథా భ్రాతౄంస్తు రాఘవః
రాజ్యం రామునిదైతే, అది భరతునిదీ అవుతుంది. ఎందుకంటే రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములను తనను తాను ప్రేమించుకున్నట్టు ప్రేమిస్తాడు.
కైకేయ్యా వచనం శ్రుత్వా మన్థరా భృశదుఃఖితా। దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య కైకేయీమిదమబ్రవీత్
కైకేయి మాటలు విని మంతరా ఎంతో బాధతో, దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, కైకేయికి ఇలా చెప్పింది.
అనర్థదర్శినీ మౌర్ఖ్యాన్నాత్మానమవబుధ్యసే। శోకవ్యసనవిస్తీర్ణే మజ్జన్తీ దుఃఖసాగరే
నీవు మూర్ఖత్వంతో అపాయాన్ని చూడలేకపోతున్నావు. నీవు నీ స్థితిని గ్రహించక, శోకంతో, దుఃఖంతో నిండిన సముద్రంలో మునిగిపోతున్నావు.
భవితా రాఘవో రాజా రాఘవస్య చ యః సుతః। రాజవంశాత్తు భరతః కైకేయి పరిహాస్యతే
రాఘవుడు రాజయ్యే వాడు. అతని కుమారుడూ తరువాత రాజు అవుతాడు. కానీ కైకేయి! భరతుడు మాత్రం రాజవంశం నుండి త్రోసివేయబడతాడు.
నహి రాజ్ఞః సుతాః సర్వే రాజ్యే తిష్ఠన్తి భామిని। స్థాప్యమానేషు సర్వేషు సుమహాననయో భవేత్
ఓ అందమైనవాడా! రాజు కుమారులందరూ రాజ్యంలో ఉండరు. అందరినీ రాజ్యానికి పెట్టితే, పెద్ద గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
తస్మాజ్జ్యేష్ఠే హి కైకేయి రాజ్యతన్త్రాణి పార్థివాః। స్థాపయన్త్యనవద్యాఙ్గి గుణవత్స్వితరేష్వపి
అందుచేత, నిష్కళంకమైనవాడివి, రాజులు ఎప్పుడూ రాజ్యపరిపాలనను పెద్దవారికే అప్పగిస్తారు. ఇతరులు మంచివాళ్లయినా, పెద్దవాడికే ఈ బాధ్యత ఇస్తారు.
అసావత్యన్తనిర్భగ్నస్తవ పుత్రో భవిష్యతి। అనాథవత్ సుఖేభ్యశ్చ రాజవంశాచ్చ వత్సలే
నీ కుమారుడు పూర్తిగా విచ్చిన్నమై, అనాథుడిలా, సుఖాలనుండి, రాజవంశానుండి వంచితుడవుతాడు, ఓ ముద్దుబిడ్డ.
సాహం త్వదర్థే సమ్ప్రాప్తా త్వం తు మాం నావబుద్ధ్యసే। సపత్నివృద్ధౌ యా మే త్వం ప్రదేయం దాతుమర్హసి
నేను నిన్ను 위해 ఇక్కడికి వచ్చాను, కానీ నువ్వు నన్ను గుర్తించటం లేదు. నీ సహపత్నిపై నీకు లాభం కలిగించేందుకు నేను చేసిన సహాయానికి నువ్వు నాకు తగిన ప్రతిఫలం ఇవ్వాలి.
ధ్రువం తు భరతం రామః ప్రాప్య రాజ్యమకణ్టకమ్। దేశాన్తరం నాయయితా లోకాన్తరమథాపి వా
రాముడు నిర్బాధితమైన రాజ్యం పొందిన తర్వాత, తప్పకుండా భరతుడిని దూరదేశానికి, లేక మరొక లోకానికి పంపిస్తాడు.
బాల ఏవ తు మాతుల్యం భరతో నాయితస్త్వయా। సంనికర్షాచ్చ సౌహార్దం జాయతే స్థావరేష్వివ
భరతుడు చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడు, నువ్వు అతన్ని మామగారి దగ్గర ఉంచలేదు. దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, స్థావరమైన వాటికీ అనురాగం కలుగుతుంది.
భరతానువశాత్ సోఽపి శత్రుఘ్నస్తత్సమం గతః। లక్ష్మణో హి యథా రామం తథాయం భరతం గతః
భరతుని వల్ల శత్రుఘ్నుడూ అతనిలా అయిపోయాడు. లక్ష్మణుడు రాముని వెంబడించినట్లే, శత్రుఘ్నుడు భరతుని వెంబడిస్తున్నాడు.
శ్రూయతే హి ద్రుమః కశ్చిచ్ఛేత్తవ్యో వనజీవనైః। సంనికర్షాదిషీకాభిర్మోచితః పరమాద్ భయాత్
అడవిలో జీవించే వారు కొట్టే ఒక చెట్టు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, భయంతో బాణాలతో దాని కొమ్మలు తొలగించబడతాయని వినబడుతుంది.
గోప్తా హి రామం సౌమిత్రిర్లక్ష్మణం చాపి రాఘవః। అశ్వినోరివ సౌభ్రాత్రం తయోర్లోకేషు విశ్రుతమ్
సుమిత్రపుత్రుడు రాముని కాపాడతాడు, అలాగే రాఘవుడు లక్ష్మణుని కాపాడతాడు. వారి సోదరబంధం లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందినది, అశ్వినిదేవతల మాదిరిగా.