యథా హి కుర్యాచ్ఛత్రుర్వా సర్పో వా ప్రత్యుపేక్షితః। రాజ్ఞా దశరథేనాద్య సపుత్రా త్వం తథా కృతా
శత్రువు లేదా నిర్లక్ష్యం చేసిన పాము ఎలా ప్రవర్తిస్తుందో, ఈ రోజు దశరథ మహారాజు నిన్ను, నీ కుమారుడిని అలాగే చూశాడు.
పాపేనానృతసాన్త్వేన బాలే నిత్యం సుఖోచితా। రామం స్థాపయతా రాజ్యే సానుబన్ధా హతా హ్యసి
ఓ అమాయకురాలా, ఎప్పుడూ సుఖంలో పెరిగిన నీవు, అబద్ధపు మధుర మాటలతో రాముడిని సింహాసనానికి కూర్చోబెడుతున్న పాపి చేత, నీ బంధువులతో పాటు నాశనం చేయబడినావు.
సా ప్రాప్తకాలం కైకేయి క్షిప్రం కురు హితం తవ। త్రాయస్వ పుత్రమాత్మానం మాం చ విస్మయదర్శనే
కావున కైకేయి, ఈ అనుకూల సమయాన్ని ఉపయోగించుకుని త్వరగా నీకు మేలు చేసే పని చేయి. నీ కుమారుడిని, నిన్ను, ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్న నన్ను కూడా రక్షించు.
మన్థరాయా వచః శ్రుత్వా శయనాత్ సా శుభాననా। ఉత్తస్థౌ హర్షసమ్పూర్ణా చన్ద్రలేఖేవ శారదీ
మంతర మాటలు విని, ఆ అందమైన ముఖం కలిగిన ఆమె, ఆనందంతో నిండిపోయి, శరదృతువులో చంద్రబింబంలా మంచంలో నుండి లేచింది.
అతీవ సా తు సంతుష్టా కైకేయీ విస్మయాన్వితా। దివ్యమాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రదదౌ శుభమ్
కైకేయి, ఎంతో సంతోషంతో, ఆశ్చర్యంతో, ఆ కుబ్జురాలైన మంతరకి ఒక అద్భుతమైన ఆభరణాన్ని ఇచ్చింది.
దత్త్వా త్వాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రమదోత్తమా। కైకేయీ మన్థరాం హృష్టా పునరేవాబ్రవీదిదమ్
ఆ ఆభరణాన్ని మంతరకి ఇచ్చిన తర్వాత, ఆ ఉత్తమ మహిళ కైకేయి, ఆనందంతో మంతరను మళ్లీ ఇలా అడిగింది.
ఇదం తు మన్థరే మహ్యమాఖ్యాతం పరమం ప్రియమ్। ఏతన్మే ప్రియమాఖ్యాతం కిం వా భూయః కరోమి తే
మంతరా, నీవు నాకు చెప్పిన ఈ శుభవార్త నాకు ఎంతో ఇష్టమైనది. నీవు నాకు ఇంత ఆనందాన్ని ఇచ్చినందుకు, ఇంకేమైనా కావాలంటే చెప్పు.
రామే వా భరతే వాహం విశేషం నోపలక్షయే। తస్మాత్ తుష్టాస్మి యద్ రాజా రామం రాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి
రాముడి, భరతుడి మధ్య నాకు ఎలాంటి తేడా లేదు. అందుకే రాజు రాముడిని యువరాజుగా నియమించబోతున్నాడని నేను సంతోషిస్తున్నాను.
న మే పరం కించిదితో వరం పునః ప్రియం ప్రియార్హే సువచం వచోఽమృతమ్। తథా హ్యవోచస్త్వమతః ప్రియోత్తరం వరం పరం తే ప్రదదామి తం వృణు
ఇదికంటే నాకు గొప్ప వరం లేదు. నీవు ప్రేమకు అర్హురాలవు, మధురంగా, అమృతంలా మాటాడావు. నీవు ఇలా చెప్పినందుకు, నేను నీకు అత్యుత్తమమైన వరాన్ని ఇస్తాను—ఏది కావాలో కోరుకో.
thumb|అష్టమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఎనిమిదవ అధ్యాయాన్ని ఇప్పుడు వినండి.
మన్థరా త్వభ్యసూయ్యైనాముత్సృజ్యాభరణం హి తత్। ఉవాచేదం తతో వాక్యం కోపదుఃఖసమన్వితా
కానీ మంతర, అసూయతో ఆ ఆభరణాన్ని పక్కన పెట్టి, కోపం, దుఃఖంతో ఇలా మాట్లాడింది.
హర్షం కిమర్థమస్థానే కృతవత్యసి బాలిశే। శోకసాగరమధ్యస్థం నాత్మానమవబుధ్యసే
ఓ అమాయకురాలా, నీవు ఎందుకు కారణం లేకుండా ఆనందించావు? నీవు దుఃఖసముద్రంలో ఉన్నావని నీకు తెలియదా?
మనసా ప్రసహామి త్వాం దేవి దుఃఖార్దితా సతీ। యచ్ఛోచితవ్యే హృష్టాసి ప్రాప్య త్వం వ్యసనం మహత్
రాణీ, నేను ఎంత దుఃఖంలో ఉన్నా, నీకోసం నా మనసును అదుపులో పెట్టుకున్నాను. నీవు ఇంత పెద్ద అపాయాన్ని ఎదుర్కొని కూడా ఎందుకు సంతోషంగా ఉన్నావు?
శోచామి దుర్మతిత్వం తే కా హి ప్రాజ్ఞా ప్రహర్షయేత్। అరేః సపత్నీపుత్రస్య వృద్ధిం మృత్యోరివాగతామ్
నీ అవివేకాన్ని చూసి నాకు బాధగా ఉంది. శత్రువుల భార్య కుమారుడి ఎదుగుదలను, మరణం వచ్చినట్టు, ఏ తెలివైన మహిళ ఆనందిస్తుంది?
భరతాదేవ రామస్య రాజ్యసాధారణాద్ భయమ్। తద్ విచిన్త్య విషణ్ణాస్మి భయం భీతాద్ధి జాయతే
రాజ్యం పంచుకోవడంలో భరతుని గురించి కాక రాముని గురించి నాకు భయం కలుగుతోంది. దీన్ని ఆలోచిస్తే నాకు మనసు బాధతో నిండిపోతుంది. భయం ఉన్నవాడికి ఎప్పుడూ భయమే పుట్టుకొస్తుంది.
లక్ష్మణో హి మహాబాహూ రామం సర్వాత్మనా గతః। శత్రుఘ్నశ్చాపి భరతం కాకుత్స్థం లక్ష్మణో యథా
బలవంతుడైన లక్ష్మణుడు తన హృదయంతో పూర్తిగా రామునికి అంకితుడై ఉన్నాడు. అలాగే శత్రుఘ్నుడు కూడా భరతునికి, లక్ష్మణుడు రామునికి ఉన్నట్టు, ఎంతో భక్తితో ఉంటాడు.
ప్రత్యాసన్నక్రమేణాపి భరతస్యైవ భామిని। రాజ్యక్రమో విసృష్టస్తు తయోస్తావద్యవీయసోః
అందమైనవాడా! రాజ్యానికి హక్కు దగ్గరగా ఉన్న భరతునికే రావాలి. కానీ రాజ్యాన్ని ఇద్దరు చిన్నవారికి అప్పగించారు.
సుభగా కిల కౌసల్యా యస్యాః పుత్రోఽభిషేక్ష్యతే। యౌవరాజ్యేన మహతా శ్వః పుష్యేణ ద్విజోత్తమైః
కౌసల్య దేవికి ఎంత అదృష్టమో! ఆమె కుమారుడు రాముడు రేపు పుష్య నక్షత్రంలో, గొప్ప బ్రాహ్మణుల చేత యువరాజుగా అభిషేకం చేయబడతాడు.
ప్రాప్తాం వసుమతీం ప్రీతిం ప్రతీతాం హతవిద్విషమ్। ఉపస్థాస్యసి కౌసల్యాం దాసీవత్ త్వం కృతాఞ్జలిః
భూమి ఆనందంతో నిండిపోయి, శత్రువులు నశించిన తర్వాత, నువ్వు చేతులు జోడించి, దాసిగా కౌసల్య దేవిని సేవించాల్సి వస్తుంది.
ఏవం చ త్వం సహాస్మాభిస్తస్యాః ప్రేష్యా భవిష్యసి। పుత్రశ్చ తవ రామస్య ప్రేష్యత్వం హి గమిష్యతి
ఇలా మనమందరం కలసి ఆమెకు సేవకులమవుతాం. నీ కుమారుడు కూడా రామునికి సేవకుడవుతాడు.
హృష్టాః ఖలు భవిష్యన్తి రామస్య పరమాః స్త్రియః। అప్రహృష్టా భవిష్యన్తి స్నుషాస్తే భరతక్షయే
రాముని ప్రధాన భార్యలు ఎంతో ఆనందపడతారు. కానీ భరతుని భార్యలు మాత్రం భరతుని దురదృష్టం వల్ల సంతోషించరు.
తాం దృష్ట్వా పరమప్రీతాం బ్రువన్తీం మన్థరాం తతః। రామస్యైవ గుణాన్ దేవీ కైకేయీ ప్రశశంస హ
మంతరా ఇలా పరమ సంతోషంతో మాట్లాడుతుంటే, కైకేయి ఆమెను చూసి రాముని గుణాలనే పొగిడింది.
ధమర్జ్ఞో గుణవాన్ దాన్తః కృతజ్ఞః సత్యవాన్ శుచిః। రామో రాజసుతో జ్యేష్ఠో యౌవరాజ్యమతోఽర్హతి
రాముడు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి గుణాలు కలవాడు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవాడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, శుద్ధుడూ. రాజు కుమారుల్లో పెద్దవాడైన రాముడే యువరాజ్యానికి అర్హుడు.
భ్రాతౄన్ భృత్యాంశ్చ దీర్ఘాయుః పితృవత్ పాలయిష్యతి। సంతప్యసే కథం కుబ్జే శ్రుత్వా రామాభిషేచనమ్
రాముడు దీర్ఘాయువు కలవాడు. తన అన్నదమ్ములు, సేవకులను తండ్రిలా రక్షిస్తాడు. మరి మంతరా! రాముని అభిషేకాన్ని విని నువ్వు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
భరతశ్చాపి రామస్య ధ్రువం వర్షశతాత్ పరమ్। పితృపైతామహం రాజ్యమవాప్స్యతి నరర్షభః
రాముడు వందేళ్ల తర్వాత తన తండ్రి, తాతల రాజ్యాన్ని భరతునికీ ఇస్తాడు. భరతుడు కూడా రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
సా త్వమభ్యుదయే ప్రాప్తే దహ్యమానేవ మన్థరే। భవిష్యతి చ కల్యాణే కిమిదం పరితప్యసే
మంతరా! ఇంత మంచి కాలం వచ్చినప్పుడు, సంతోషం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, నువ్వు ఎందుకు అంతగా లోపల కాలిపోతూ బాధపడుతున్నావు?
యథా వై భరతో మాన్యస్తథా భూయోఽపి రాఘవః। కౌసల్యాతోఽతిరిక్తం చ మమ శుశ్రూషతే బహు
భరతుడు ఎంత గౌరవం పొందుతున్నాడో, రాఘవుడు ఇంకా ఎక్కువగా పొందుతున్నాడు. కౌసల్య దేవి కాకుండా నన్ను కూడా రాముడు ఎంతో ఆదరిస్తాడు.
రాజ్యం యది హి రామస్య భరతస్యాపి తత్ తదా। మన్యతే హి యథాఽఽత్మానం యథా భ్రాతౄంస్తు రాఘవః
రాజ్యం రామునిదైతే, అది భరతునిదీ అవుతుంది. ఎందుకంటే రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములను తనను తాను ప్రేమించుకున్నట్టు ప్రేమిస్తాడు.
కైకేయ్యా వచనం శ్రుత్వా మన్థరా భృశదుఃఖితా। దీర్ఘముష్ణం వినిఃశ్వస్య కైకేయీమిదమబ్రవీత్
కైకేయి మాటలు విని మంతరా ఎంతో బాధతో, దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, కైకేయికి ఇలా చెప్పింది.
అనర్థదర్శినీ మౌర్ఖ్యాన్నాత్మానమవబుధ్యసే। శోకవ్యసనవిస్తీర్ణే మజ్జన్తీ దుఃఖసాగరే
నీవు మూర్ఖత్వంతో అపాయాన్ని చూడలేకపోతున్నావు. నీవు నీ స్థితిని గ్రహించక, శోకంతో, దుఃఖంతో నిండిన సముద్రంలో మునిగిపోతున్నావు.