ఉత్తమేనాభిసంయుక్తా హర్షేణార్థపరా సతీ। రామమాతా ధనం కిం ను జనేభ్యః సమ్ప్రయచ్ఛతి
అత్యంత ఆనందంతో, లాభం కోసం తలమునకలై ఉన్న రాముని తల్లి, ప్రజలకు ఏ సంపదను పంచుతోంది అని ఆశ్చర్యంగా అడిగింది.
అతిమాత్రం ప్రహర్షః కిం జనస్యాస్య చ శంస మే। కారయిష్యతి కిం వాపి సమ్ప్రహృష్టో మహీపతిః
ఈ ప్రజలంతా ఇంతగా ఆనందపడటానికి కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. ఈ ఆనందంతో ఉన్న రాజు ఏమి చేయబోతున్నాడు?
విదీర్యమాణా హర్షేణ ధాత్రీ తు పరయా ముదా। ఆచచక్షేఽథ కుబ్జాయై భూయసీం రాఘవే శ్రియమ్
ఆ ధాత్రి అపారమైన ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతూ, మంథరకి రాఘవునికి కలుగబోయే గొప్ప భాగ్యాన్ని చెప్పింది.
శ్వః పుష్యేణ జితక్రోధం యౌవరాజ్యేన చానఘమ్। రాజా దశరథో రామమభిషేక్తా హి రాఘవమ్
రేపు పుష్య నక్షత్రంలో, కోపాన్ని జయించిన, నిందలేని రాముని యువరాజుగా అభిషేకించబోతున్నాడు రాజు దశరథుడు.
ధాత్ర్యాస్తు వచనం శ్రుత్వా కుబ్జా క్షిప్రమమర్షితః। కైలాసశిఖరాకారాత్ ప్రాసాదాదవరోహత
ఆ ధాత్రి మాటలు విని, మంథర వెంటనే కోపంతో, కైలాస శిఖరంలాంటి ఆ ప్రాసాదం నుండి దిగింది.
సా దహ్యమానా క్రోధేన మన్థరా పాపదర్శినీ। శయానామేవ కైకేయీమిదం వచనమబ్రవీత్
కోపంతో మండిపోతూ, దుష్టబుద్ధి గల మంథర, పడుకున్న కైకేయికి ఇలా చెప్పింది.
ఉత్తిష్ఠ మూఢే కిం శేషే భయం త్వామభివర్తతే। ఉపప్లుతమఘౌఘేన నాత్మానమవబుధ్యసే
లేచి నిలబడుము, మూర్ఖా! ఎందుకు పడుకున్నావు? నీకు ప్రమాదం దగ్గరపడుతోంది. దురదృష్టపు ప్రవాహంలో మునిగిపోతూ, నువ్వు నీ స్థితిని గ్రహించలేకపోతున్నావు.
అనిష్టే సుభగాకారే సౌభాగ్యేన వికత్థసే। చలం హి తవ సౌభాగ్యం నద్యాః స్రోత ఇవోష్ణగే
అనుకూలం కాని విషయాల్లోనూ, నువ్వు నీ అదృష్టాన్ని పొగిడుకుంటున్నావు. నీ అదృష్టం వేసవి కాలంలో నదీ ప్రవాహంలా స్థిరంగా ఉండదు.
ఏవముక్తా తు కైకేయీ రుష్టయా పరుషం వచః। కుబ్జయా పాపదర్శిన్యా విషాదమగమత్ పరమ్
అలా కోపంతో, కఠినంగా మాట్లాడిన మంథర మాటలు విని, కైకేయి తీవ్రమైన మనోవ్యథకు లోనైంది.
కైకేయీ త్వబ్రవీత్ కుబ్జాం కచ్చిత్ క్షేమం న మన్థరే। విషణ్ణవదనాం హి త్వాం లక్షయే భృశదుఃఖితామ్
కైకేయి మంథరను అడిగింది: 'మంథరా, నీకు అన్నీ బాగున్నాయా? ఎందుకంటే, నీ ముఖం చింతతో నిండిపోయి, నువ్వు చాలా బాధపడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నావు.'
మన్థరా తు వచః శ్రుత్వా కైకేయ్యా మధురాక్షరమ్। ఉవాచ క్రోధసంయుక్తా వాక్యం వాక్యవిశారదా
కైకేయి మధురంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, మంథర కోపంతో, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
సా విషణ్ణతరా భూత్వా కుబ్జా తస్యాం హితైషిణీ। విషాదయన్తీ ప్రోవాచ భేదయన్తీ చ రాఘవమ్
మరింత విచారంగా మారిన మంథర, కైకేయికి మేలు కోరుతూ, ఆమెను బాధపెట్టేలా, రాఘవుని నుండి దూరం చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఇలా చెప్పింది.
అక్షయం సుమహద్ దేవి ప్రవృత్తం త్వద్వినాశనమ్। రామం దశరథో రాజా యౌవరాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి
దేవి, నీకు అంతం లేని పెద్ద అపాయం మొదలైంది. రాజు దశరథుడు రాముని యువరాజుగా అభిషేకించబోతున్నాడు.
సాస్మ్యగాధే భయే మగ్నా దుఃఖశోకసమన్వితా। దహ్యమానానలేనేవ త్వద్ధితార్థమిహాగతా
నేను లోతైన భయంతో, బాధతో, శోకంతో నిండిపోయి, అగ్నిలో కాలిపోతున్నట్టు ఉన్నాను. నీ మేలుకోసమే ఇక్కడికి వచ్చాను.
తవ దుఃఖేన కైకేయి మమ దుఃఖం మహద్ భవేత్। త్వద్వృద్ధౌ మమ వృద్ధిశ్చ భవేదిహ న సంశయః
కైకేయి, నీ బాధ నాకు గొప్ప బాధగా ఉంటుంది. నీ క్షేమం నా క్షేమం, నీ నష్టమే నా నష్టం — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నరాధిపకులే జాతా మహిషీ త్వం మహీపతేః। ఉగ్రత్వం రాజధర్మాణాం కథం దేవి న బుధ్యసే
నరపతి వంశంలో జన్మించిన నీవు, రాజు యొక్క ప్రధాన భార్యవు. రాజధర్మాలు ఎంత కఠినంగా ఉంటాయో నీకు ఎలా తెలియడం లేదు, దేవి?
ధర్మవాదీ శఠో భర్తా శ్లక్ష్ణవాదీ చ దారుణః। శుద్ధభావేన జానీషే తేనైవమతిసంధితా
నీ భర్త ధర్మాన్ని మాట్లాడే వాడిలా కనిపించినా, లోపల మోసగాడు. మాటలు మృదువుగా ఉన్నా, మనసు కఠినంగా ఉంటుంది. నీవు నిష్కళంకమైన హృదయంతో అతనిపై నమ్మకం పెట్టుకున్నావు. అందుకే అంతగా మోసపోయావు.
ఉపస్థితః ప్రయుఞ్జానస్త్వయి సాన్త్వమనర్థకమ్। అర్థేనైవాద్య తే భర్తా కౌసల్యాం యోజయిష్యతి
ఇప్పుడు అతను నిన్ను వృథా ఓదార్పులతో సమీపిస్తున్నాడు. కానీ నిజంగా, ఈ రోజు నీ భర్త కౌసల్యకి ఐశ్వర్యాన్ని కలిపి పెడతాడు.
అపవాహ్య తు దుష్టాత్మా భరతం తవ బన్ధుషు। కాల్యే స్థాపయితా రామం రాజ్యే నిహతకణ్టకే
ఆ దుష్టుడు, నీ బంధువుల మధ్య నుంచి భరతుడిని తొలగించి, త్వరలోనే రాముడిని రాజ్యానికి ప్రతిష్ఠించి, అన్ని అడ్డంకులను తొలగిస్తాడు.
శత్రుః పతిప్రవాదేన మాత్రేవ హితకామ్యయా। ఆశీవిష(=సర్ప) ఇవాఙ్గేన బాలే పరిధృతస్త్వయా
పతిగా నటించే శత్రువు, మేలు కోరుతున్న తల్లిలా కనిపించే వారు, చిన్నపిల్ల చేత పట్టుకున్న విషసర్పంలా ఉంటారు. నీవు కూడా అలాంటి వారిని నమ్ముకున్నావు.
యథా హి కుర్యాచ్ఛత్రుర్వా సర్పో వా ప్రత్యుపేక్షితః। రాజ్ఞా దశరథేనాద్య సపుత్రా త్వం తథా కృతా
శత్రువు లేదా నిర్లక్ష్యం చేసిన పాము ఎలా ప్రవర్తిస్తుందో, ఈ రోజు దశరథ మహారాజు నిన్ను, నీ కుమారుడిని అలాగే చూశాడు.
పాపేనానృతసాన్త్వేన బాలే నిత్యం సుఖోచితా। రామం స్థాపయతా రాజ్యే సానుబన్ధా హతా హ్యసి
ఓ అమాయకురాలా, ఎప్పుడూ సుఖంలో పెరిగిన నీవు, అబద్ధపు మధుర మాటలతో రాముడిని సింహాసనానికి కూర్చోబెడుతున్న పాపి చేత, నీ బంధువులతో పాటు నాశనం చేయబడినావు.
సా ప్రాప్తకాలం కైకేయి క్షిప్రం కురు హితం తవ। త్రాయస్వ పుత్రమాత్మానం మాం చ విస్మయదర్శనే
కావున కైకేయి, ఈ అనుకూల సమయాన్ని ఉపయోగించుకుని త్వరగా నీకు మేలు చేసే పని చేయి. నీ కుమారుడిని, నిన్ను, ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్న నన్ను కూడా రక్షించు.
మన్థరాయా వచః శ్రుత్వా శయనాత్ సా శుభాననా। ఉత్తస్థౌ హర్షసమ్పూర్ణా చన్ద్రలేఖేవ శారదీ
మంతర మాటలు విని, ఆ అందమైన ముఖం కలిగిన ఆమె, ఆనందంతో నిండిపోయి, శరదృతువులో చంద్రబింబంలా మంచంలో నుండి లేచింది.
అతీవ సా తు సంతుష్టా కైకేయీ విస్మయాన్వితా। దివ్యమాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రదదౌ శుభమ్
కైకేయి, ఎంతో సంతోషంతో, ఆశ్చర్యంతో, ఆ కుబ్జురాలైన మంతరకి ఒక అద్భుతమైన ఆభరణాన్ని ఇచ్చింది.
దత్త్వా త్వాభరణం తస్యై కుబ్జాయై ప్రమదోత్తమా। కైకేయీ మన్థరాం హృష్టా పునరేవాబ్రవీదిదమ్
ఆ ఆభరణాన్ని మంతరకి ఇచ్చిన తర్వాత, ఆ ఉత్తమ మహిళ కైకేయి, ఆనందంతో మంతరను మళ్లీ ఇలా అడిగింది.
ఇదం తు మన్థరే మహ్యమాఖ్యాతం పరమం ప్రియమ్। ఏతన్మే ప్రియమాఖ్యాతం కిం వా భూయః కరోమి తే
మంతరా, నీవు నాకు చెప్పిన ఈ శుభవార్త నాకు ఎంతో ఇష్టమైనది. నీవు నాకు ఇంత ఆనందాన్ని ఇచ్చినందుకు, ఇంకేమైనా కావాలంటే చెప్పు.
రామే వా భరతే వాహం విశేషం నోపలక్షయే। తస్మాత్ తుష్టాస్మి యద్ రాజా రామం రాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి
రాముడి, భరతుడి మధ్య నాకు ఎలాంటి తేడా లేదు. అందుకే రాజు రాముడిని యువరాజుగా నియమించబోతున్నాడని నేను సంతోషిస్తున్నాను.
న మే పరం కించిదితో వరం పునః ప్రియం ప్రియార్హే సువచం వచోఽమృతమ్। తథా హ్యవోచస్త్వమతః ప్రియోత్తరం వరం పరం తే ప్రదదామి తం వృణు
ఇదికంటే నాకు గొప్ప వరం లేదు. నీవు ప్రేమకు అర్హురాలవు, మధురంగా, అమృతంలా మాటాడావు. నీవు ఇలా చెప్పినందుకు, నేను నీకు అత్యుత్తమమైన వరాన్ని ఇస్తాను—ఏది కావాలో కోరుకో.
thumb|అష్టమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టమః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో ఎనిమిదవ అధ్యాయాన్ని ఇప్పుడు వినండి.