ఉపాసాంచక్రిరే సర్వే తం దేవా వాసవం యథా। తేషాం మధ్యే స రాజర్షిర్మరుతామివ వాసవః
వారు అందరూ దశరథుని దేవేంద్రుని పూజించినట్లు సేవించారు. వారందరిలో ఆ రాజర్షి దేవేంద్రుడు మరుతులతో ఉన్నట్లుగా ప్రకాశించాడు.
ప్రాసాదస్థో దశరథో దదర్శాయాన్తమాత్మజమ్। గన్ధర్వరాజప్రతిమం లోకే విఖ్యాతపౌరుషమ్
ప్రాసాదంపై నిలబడి ఉన్న దశరథుడు, లోకంలో పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధుడైన, గంధర్వరాజుతో సమానమైన తన కుమారుడు రాముడు వస్తున్నాడని చూశాడు.
దీర్ఘబాహుం మహాసత్త్వం మత్తమాతఙ్గగామినమ్। చన్ద్రకాన్తాననం రామమతీవ ప్రియదర్శనమ్
దీర్ఘమైన భుజాలు, గొప్ప బలముతో, గర్వంగా నడిచే ఏనుగు వలె నడిచే రాముడు, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖంతో, చూసేవారికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపించాడు.
రూపౌదార్యగుణైః పుంసాం దృష్టిచిత్తాపహారిణమ్। ఘర్మాభితప్తాః పర్జన్యం హ్లాదయన్తమివ ప్రజాః
అందం, ఉదారత, మంచితనంతో రాముడు, చూసేవారి కళ్ళు, మనసు ఆకట్టుకున్నాడు. వేసవి వేడిలో తాపత్రయపడే ప్రజలకు వాన వచ్చినట్లు ఆనందాన్ని ఇచ్చాడు.
న తతర్ప సమాయాన్తం పశ్యమానో నరాధిపః। అవతార్య సుమన్త్రస్తు రాఘవం స్యన్దనోత్తమాత్
రాముడు దగ్గరికి వస్తున్నా, రాజు ఆయనను చూడటానికి తృప్తి చెందలేదు. ఆ తరువాత సుమంత్రుడు రాఘవుని అద్భుతమైన రథం నుండి దిగి రావడానికి సహాయపడ్డాడు.
పితుః సమీపం గచ్ఛన్తం ప్రాఞ్జలిః పృష్ఠతోఽన్వగాత్। స తం కైలాసశృఙ్గాభం ప్రాసాదం రఘునన్దనః
తండ్రి వద్దకు వెళ్లుతున్న రాముని వెనుక, చేతులు జోడించి సుమంత్రుడు నడిచాడు. రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రాముడు, కైలాస శిఖరంలా ప్రకాశించే ఆ ప్రాసాదానికి చేరుకున్నాడు.
ఆరురోహ నృపం ద్రష్టుం సహసా తేన రాఘవః। స ప్రాఞ్జలిరభిప్రేత్య ప్రణతః పితురన్తికే
రాఘవుడు ఆ ప్రాసాదంలోకి త్వరగా వెళ్లి, రాజును చూడటానికి పైకి ఎక్కాడు. చేతులు జోడించి దగ్గరికి వెళ్లి తండ్రి ఎదుట నమస్కరించాడు.
నామ స్వం శ్రావయన్ రామో వవన్దే చరణౌ పితుః। తం దృష్ట్వా ప్రణతం పార్శ్వే కృతాఞ్జలిపుటం నృపః
తన పేరు చెప్పి, రాముడు తండ్రి పాదాలకు వందనం చేశాడు. ఆయనను పక్కన చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ ఉన్న రాముని చూసి రాజు—
గృహ్యాఞ్జలౌ సమాకృష్య సస్వజే ప్రియమాత్మజమ్। తస్మై చాభ్యుద్యతం సమ్యఙ్మణికాఞ్చనభూషితమ్
రాజు రాముని చేతులు పట్టుకుని దగ్గరకు లాగి, ప్రియమైన కుమారుని ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత, రత్నాలు, బంగారం అలంకరించిన అద్భుతమైన ఆసనాన్ని ఆయనకు ఇచ్చాడు.
దిదేశ రాజా రుచిరం రామాయ పరమాసనమ్। తథాఽఽసనవరం ప్రాప్య వ్యదీపయత రాఘవః
రాజు రామునికి ఆ అందమైన, అత్యుత్తమమైన ఆసనాన్ని చూపించాడు. ఆ గొప్ప ఆసనంపై కూర్చొని రాఘవుడు మరింత ప్రకాశించాడు.
స్వయైవ ప్రభయా మేరుముదయే విమలో రవిః। తేన విభ్రాజితా తత్ర సా సభాపి వ్యరోచత
తన స్వంత తేజంతో, మెరువుపై ఉదయించే స్వచ్ఛమైన సూర్యునిలా, రాముడు ఆ సభను ప్రకాశింపజేశాడు. ఆ సభ మొత్తం వెలిగిపోయింది.
విమలగ్రహనక్షత్రా శారదీ ద్యౌరివేన్దునా। తం పశ్యమానో నృపతిస్తుతోష ప్రియమాత్మజమ్
శుద్ధమైన శరదృతువులో చంద్రునితో మెరిసే ఆకాశంలా, ఆ సభ రాముని వల్ల ప్రకాశించింది. తన ప్రియమైన కుమారుని చూసి రాజు సంతృప్తి చెందాడు.
అలంకృతమివాత్మానమాదర్శతలసంస్థితమ్। స తం సుస్థితమాభాష్య పుత్రం పుత్రవతాం వరః
నిర్మలమైన అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు, రాజు తనను తాను అలంకరించుకున్నట్టు భావించాడు. ఆ తరువాత, ఉత్తమమైన తండ్రి తన కుమారునితో మృదువుగా మాట్లాడాడు.
ఉవాచేదం వచో రాజా దేవేన్ద్రమివ కశ్యపః। జ్యేష్ఠాయామసి మే పత్న్యాం సదృశ్యాం సదృశః సుతః
రాజు రామునితో ఇలా అన్నాడు, కశ్యపుడు దేవేంద్రునితో మాట్లాడినట్టు: 'నీవు నా పెద్ద భార్య నుండి జన్మించినవాడవు, అన్ని విధాలా తగినవాడవు, మంచి కుమారుడవు.'
ఉత్పన్నస్త్వం గుణజ్యేష్ఠో మమ రామాత్మజః ప్రియః। త్వయా యతః ప్రజాశ్చేమాః స్వగుణైరనురఞ్జితాః
'రామా! నీవు నా ప్రియమైన కుమారుడవు, గుణాలలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నవాడవు. నీ మంచితనంతో ప్రజలందరి మనసు గెలుచుకున్నావు.'
తస్మాత్ త్వం పుష్యయోగేన యౌవరాజ్యమవాప్నుహి। కామతస్త్వం ప్రకృత్యైవ నిర్ణీతో గుణవానితి
'అందువల్ల, పుష్య నక్షత్రంలో నీవు యువరాజ్యాన్ని స్వీకరించు. స్వభావంగానూ, మనస్పూర్తిగా నీవు గుణవంతుడివని నిర్ణయించబడ్డావు.'
గుణవత్యపి తు స్నేహాత్ పుత్ర వక్ష్యామి తే హితమ్। భూయో వినయమాస్థాయ భవ నిత్యం జితేన్ద్రియః
'నీవు గుణవంతుడివైనా, ప్రేమతో నీకు మేలు కోసం చెప్పుతున్నాను కుమారా: ఎప్పుడూ వినయంగా ఉండి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించు.'
కామక్రోధసముత్థాని త్యజస్వ వ్యసనాని చ। పరోక్షయా వర్తమానో వృత్త్యా ప్రత్యక్షయా తథా
'కామం, కోపం వల్ల వచ్చే దోషాలను విడిచిపెట్టు. బయట, లోపల ఎక్కడైనా సరైన ప్రవర్తనతో ఉండాలి.'
అమాత్యప్రభృతీః సర్వాః ప్రజాశ్చైవానురఞ్జయ। కోష్ఠాగారాయుధాగారైః కృత్వా సంనిచయాన్ బహూన్
'అమాత్యులు మొదలుకొని అందరినీ, ప్రజలనూ సంతోషపెట్టాలి. కోశాగారాలు, ఆయుధాగారాల్లో ఎక్కువ సంపదను కూడబెట్టాలి.'
ఇష్టానురక్తప్రకృతిర్యః పాలయతి మేదినీమ్। తస్య నన్దన్తి మిత్రాణి లబ్ధ్వామృతమివామరాః
'ప్రజలు ప్రేమతో, భక్తితో ఉండేలా పాలించే వాడు భూమిని పరిపాలిస్తే, అతని మిత్రులు అమృతాన్ని పొందిన దేవతలు లా ఆనందిస్తారు.'
తస్మాత్ పుత్ర త్వమాత్మానం నియమ్యైవం సమాచర। తచ్ఛ్రుత్వా సుహృదస్తస్య రామస్య ప్రియకారిణః
కాబట్టి నా కుమారుడా, నీవు నీ మనస్సును నియంత్రించుకొని, చెప్పినట్లు ప్రవర్తించు. రామునికి ఎంతో ఇష్టంగా ఉండే, అతని మిత్రులు ఈ మాటలు విని—
త్వరితాః శీఘ్రమాగత్య కౌసల్యాయై న్యవేదయన్। సా హిరణ్యం చ గాశ్చైవ రత్నాని వివిధాని చ
వారు వెంటనే వేగంగా వెళ్లి, కౌసల్యాదేవికి ఈ విషయం తెలియజేశారు. ఆమె వెంటనే బంగారం, ఆవులు, ఇంకా色色 రత్నాలను పంచిపెట్టింది.
వ్యాదిదేశ ప్రియాఖ్యేభ్యః కౌసల్యా ప్రమదోత్తమా। అథాభివాద్య రాజానం రథమారుహ్య రాఘవః। యయౌ స్వం ద్యుతిమద్ వేశ్మ జనౌఘైః ప్రతిపూజితః
ఉత్తమ స్త్రీలలో కౌసల్యా తనకు ప్రియమైనవారికి ఆ బహుమతులు ఇచ్చింది. ఆ తరువాత, రాజును నమస్కరించి, రాఘవుడు తన రథంపై ఎక్కి, ప్రజలందరి సత్కారంతో తన ప్రకాశవంతమైన ఇంటికి వెళ్లాడు.
తే చాపి పౌరా నృపతేర్వచస్త- చ్ఛ్రుత్వా తదా లాభమివేష్టమాశు। నరేన్ద్రమామన్త్ర్య గృహాణి గత్వా దేవాన్ సమానర్చురభిప్రహృష్టాః
అప్పుడు ఆ నగర ప్రజలు రాజు మాటలు విని, గొప్ప సంపద దక్కినట్లు ఆనందించారు. రాజును వీడుకుని, తమ ఇళ్లకు వెళ్లి, ఉల్లాసంగా దేవతలను ఆరాధించారు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౨-
ఇప్పుడు నాలుగో అధ్యాయాన్ని వినండి.
గతేష్వథ నృపో భూయః పౌరేషు సహ మన్త్రిభిః। మన్త్రయిత్వా తతశ్చక్రే నిశ్చయజ్ఞః స నిశ్చయమ్
అందరూ వెళ్లిపోయాక, రాజు మంత్రులతో కలిసి మరలా ఆలోచించి, తాను తీరుగా నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.
శ్వ ఏవ పుష్యో భవితా శ్వోఽభిషేచ్యస్తు మే సుతః। రామో రాజీవపత్రాక్షో యువరాజ ఇతి ప్రభుః
రేపు పుష్య నక్షత్రం. రేపే నా కుమారుడు, పద్మాకార నేత్రాల రాముడు, యువరాజుగా అభిషేకం చేయబడతాడు అని రాజు ప్రకటించాడు.
అథాన్తర్గృహమావిశ్య రాజా దశరథస్తదా। సూతమామన్త్రయామాస రామం పునరిహానయ
తర్వాత రాజు దశరథుడు అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, సారథిని పిలిపించి, 'రాముడిని మళ్లీ ఇక్కడకు తీసుకురా' అని చెప్పాడు.
ద్వాఃస్థైరావేదితం తస్య రామాయాగమనం పునః। శ్రుత్వైవ చాపి రామస్తం ప్రాప్తం శఙ్కాన్వితోఽభవత్
ద్వారపాలకులు రామునికి మళ్లీ పిలుపు వచ్చినట్టు తెలియజేశారు. అది విన్న రాముడు కొంత ఆందోళనతో నిండిపోయాడు.
ప్రవేశ్య చైనం త్వరితో రామో వచనమబ్రవీత్। యదాగమనకృత్యం తే భూయస్తద్బ్రూహ్యశేషతః
వెంటనే లోపలికి తీసుకెళ్లగానే, రాముడు, 'నువ్వు ఎందుకు వచ్చావో పూర్తిగా చెప్పు' అని అడిగాడు.