ఇతి వః పురుషవ్యాఘ్రః సదా రామోఽభిభాషతే। వ్యసనేషు మనుష్యాణాం భృశం భవతి దుఃఖితః
ఇలా మానవ సింహుడైన రాముడు ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని అడుగుతూనే ఉంటాడు. ప్రజలకు ఏదైనా కష్టం వచ్చినప్పుడు, ఆయన హృదయం తీవ్రంగా బాధపడుతుంది.
ఉత్సవేషు చ సర్వేషు పితేవ పరితుష్యతి। సత్యవాదీ మహేష్వాసో వృద్ధసేవీ జితేన్ద్రియః
ఏ ఉత్సవమైనా, రాముడు తండ్రిలా ఆనందపడతాడు. ఆయన సత్యవాది, గొప్ప విలువాడు, వృద్ధులకు సేవచేసేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
స్మితపూర్వాభిభాషీ చ ధర్మం సర్వాత్మనాశ్రితః। సమ్యగ్యోక్తా శ్రేయసాం చ న విగృహ్యకథారుచిః
రాముడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడేవాడు, ధర్మాన్ని హృదయపూర్వకంగా అనుసరిస్తాడు. మంచి మాటలు, శ్రేయస్సుని మాత్రమే మాట్లాడతాడు, వాదప్రియతకు ఆసక్తి ఉండదు.
ఉత్తరోత్తరయుక్తౌ చ వక్తా వాచస్పతిర్యథా। సుభ్రూరాయతతామ్రాక్షః సాక్షాద్ విష్ణురివ స్వయమ్
ప్రశ్నలకు, సమాధానాలకు రాముడు బృహస్పతి లాగా మాట్లాడతాడు. అతని కనుబొమ్మలు అందంగా ఉంటాయి, కళ్లూ వెడల్పుగా, తామ్రవర్ణంగా ఉంటాయి. రాముడు స్వయంగా విష్ణువుతో సమానం.
రామో లోకాభిరామోఽయం శౌర్యవీర్యపరాక్రమైః। ప్రజాపాలనసంయుక్తో న రాగోపహతేన్ద్రియః
రాముడు లోకానికి ప్రియమైనవాడు, శౌర్యం, వీర్యం, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు. ప్రజల రక్షణలో నిబద్ధుడు, అతని ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ రాగానికి లోనవు.
శక్తస్త్రైలోక్యమప్యేష భోక్తుం కిం ను మహీమిమామ్। నాస్య క్రోధః ప్రసాదశ్చ నిరర్థోఽస్తి కదాచన
ఈ రాముడు మూడు లోకాలను కూడా అనుభవించగలడు, అయితే ఈ భూమిని పాలించడంలో ఏమాత్రం కష్టం లేదు. ఆయనకు కోపం, అనుగ్రహం ఎప్పుడూ వ్యర్థంగా ఉండవు.
హన్త్యేష నియమాద్ వధ్యానవధ్యేషు న కుప్యతి। యునక్త్యర్థైః ప్రహృష్టశ్చ తమసౌ యత్ర తుష్యతి
ఇతడు శిక్షించవలసినవారిని ధర్మబద్ధంగా శిక్షిస్తాడు, కాని నిరపరాధులపై కోపపడడు. సంతోషంగా ధనం పంచుతాడు, ధర్మం ఉన్న చోట సంతోషిస్తాడు.
దాన్తైః సర్వప్రజాకాన్తైః ప్రీతిసంజననైర్నృణామ్। గుణైర్విరోచతే రామో దీప్తః సూర్య ఇవాంశుభిః
రాముడు స్వాధీనమైనవాడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, ఆనందాన్ని పంచేవాడు. అతని గుణాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఉదయించే సూర్యునిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తమేవంగుణసమ్పన్నం రామం సత్యపరాక్రమమ్। లోకపాలోపమం నాథమకామయత మేదినీ
ఇలాంటి గుణాలతో, సత్యానికి, పరాక్రమానికి నిలయమైన రాముడిని, లోకపాలకులవలె రక్షకుడిగా, ఈ భూమి తానే కోరుకుంది.
వత్సః శ్రేయసి జాతస్తే దిష్ట్యాసౌ తవ రాఘవః। దిష్ట్యా పుత్రగుణైర్యుక్తో మారీచ ఇవ కశ్యపః
బిడ్డా, నీకు శ్రేయస్సులో జన్మించిన కుమారుడు కలిగాడు. అదృష్టవశాత్తూ నీకు ఈ రాఘవుడు లభించాడు. అతడు కుమారునికి ఉండవలసిన అన్ని గుణాలతో, కశ్యపునికి మరీచిలా ఉన్నాడు.
బలమారోగ్యమాయుశ్చ రామస్య విదితాత్మనః। దేవాసురమనుష్యేషు సగన్ధర్వోరగేషు చ
తనను తానే తెలుసుకున్న రాముని బలము, ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు, గంధర్వులు, పాములు అందరిలో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
ఆశంసతే జనః సర్వో రాష్ట్రే పురవరే తథా। ఆభ్యన్తరశ్చ బాహ్యశ్చ పౌరజానపదో జనః
పట్టణంలోనూ, రాజ్యంలోనూ, లోపల బయట ఉన్న ప్రజలందరూ అతడిని ఆశిస్తున్నారు.
స్త్రియో వృద్ధాస్తరుణ్యశ్చ సాయం ప్రాతః సమాహితాః। సర్వా దేవాన్నమస్యన్తి రామస్యార్థే మనస్వినః। తేషాం తద్ యాచితం దేవ త్వత్ప్రసాదాత్సమృద్ధ్యతామ్
మహిళలు, వృద్ధులు, యువతులు ఉదయం, సాయంత్రం ఏకాగ్రతతో దేవతలను రాముని కోసం ప్రార్థిస్తున్నారు. దేవా, నీ కృపతో వారి కోరిక నెరవేరాలని ఆశిస్తున్నాం.
రామమిన్దీవరశ్యామం సర్వశత్రునిబర్హణమ్। పశ్యామో యౌవరాజ్యస్థం తవ రాజోత్తమాత్మజమ్
రాజా, నీ ఉత్తమ కుమారుడు అయిన రాముడు, నీలకమలంలా ముదురు వర్ణంతో, శత్రువులను సంహరించేవాడిగా యువరాజుగా స్థాపించబడినవాడిని మేము చూడాలని కోరుకుంటున్నాం.
తం దేవదేవోపమమాత్మజం తే సర్వస్య లోకస్య హితే నివిష్టమ్। హితాయ నః క్షిప్రముదారజుష్టం ముదాభిషేక్తుం వరద త్వమర్హసి
వరదా, దేవతాధిపతివలె ఉన్న నీ కుమారుడిని, అందరి మేలుకోసం ఉన్నవాడిని, మహత్తర గుణాలతో ఉన్నవాడిని త్వరగా అభిషేకించి మాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వాలి.
thumb|తృతీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే తృతీయః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో మూడవ సర్గను వినండి.
తేషామఞ్జలిపద్మాని ప్రగృహీతాని సర్వశః। ప్రతిగృహ్యాబ్రవీద్ రాజా తేభ్యః ప్రియహితం వచః
వారందరి కమలాకారమైన చేతుల్ని జోడించి స్వీకరించిన రాజు, వారికి ప్రీతికరమైన, మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
అహోఽస్మి పరమప్రీతః ప్రభావశ్చాతులో మమ। యన్మే జ్యేష్ఠం ప్రియం పుత్రం యౌవరాజ్యస్థమిచ్ఛథ
నాకు ఎంత ఆనందమో చెప్పలేను. నా శక్తి అపారంగా ఉంది. ఎందుకంటే మీరు నా పెద్ద కుమారుడిని యువరాజుగా కావాలని కోరుతున్నారు.
చైత్రః శ్రీమానయం మాసః పుణ్యః పుష్పితకాననః। యౌవరాజ్యాయ రామస్య సర్వమేవోపకల్ప్యతామ్
ఈ చైత్రమాసం పవిత్రమైనది, పుష్పాలతో నిండిన అడవులతో ఉంది. రాముని యువరాజ్యాభిషేకానికి అవసరమైన ప్రతిదీ సిద్ధం చేయండి.
రాజ్ఞస్తూపరతే వాక్యే జనఘోషో మహానభూత్। శనైస్తస్మిన్ ప్రశాన్తే చ జనఘోషే జనాధిపః
రాజు మాటలు ముగిసిన వెంటనే ప్రజల్లో గొప్ప శబ్దం లేచింది. ఆ హర్షధ్వని మెల్లగా తగ్గిన తర్వాత,
వసిష్ఠం మునిశార్దూలం రాజా వచనమబ్రవీత్। అభిషేకాయ రామస్య యత్ కర్మ సపరిచ్ఛదమ్
రాజు మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాముని అభిషేకానికి కావలసిన ఏర్పాట్లన్నీ—'
తదద్య భగవన్ సర్వమాజ్ఞాపయితుమర్హసి। తచ్ఛ్రుత్వా భూమిపాలస్య వసిష్ఠో మునిసత్తమః
భగవంతుడా, ఇవన్నీ నేడు ఆదేశించాలి. రాజు మాటలు విన్న వశిష్ఠుడు, మునుల్లో ఉత్తముడు,
ఆదిదేశాగ్రతో రాజ్ఞః స్థితాన్ యుక్తాన్ కృతాఞ్జలీన్। సువర్ణాదీని రత్నాని బలీన్ సర్వౌషధీరపి
రాజు ఎదుట నిలబడి చేతులు జోడించిన వారికి బంగారం, ఇతర రత్నాలు, బలికొరకు వస్తువులు, అన్ని ఔషధాలను తేవాలని ఆజ్ఞాపించాడు.
శుక్లమాల్యాని లాజాంశ్చ పృథక్ చ మధుసర్పిషీ। అహతాని చ వాసాంసి రథం సర్వాయుధాన్యపి
తెల్ల పూలమాలలు, లాజలు, తేనే, నెయ్యి వేరువేరుగా, కొత్త బట్టలు, రథం, అన్ని ఆయుధాలు కూడా తేవాలని చెప్పాడు.
చతురఙ్గబలం చైవ గజం చ శుభలక్షణమ్। చామరవ్యజనే చోభే ధ్వజం ఛత్రం చ పాణ్డురమ్
నాలుగు రకాల సైన్యం, శుభలక్షణాలు గల ఏనుగు, రెండు చామరాలు, తెల్లని గొడుగు, జెండా — ఇవన్నీ సిద్ధం చేయండి.
శతం చ శాతకుమ్భానాం కుమ్భానామగ్నివర్చసామ్। హిరణ్యశృఙ్గమృషభం సమగ్రం వ్యాఘ్రచర్మ చ
నూరడుగుల బంగారు కుంభాలు, బంగారు కొమ్ములు గల ఎద్దు, పూర్తిగా ఉన్న పులి చర్మం కూడా సిద్ధం చేయండి.
యచ్చాన్యత్ కించిదేష్టవ్యం తత్ సర్వముపకల్ప్యతామ్। ఉపస్థాపయత ప్రాతరగ్న్యగారే మహీపతేః
ఇంకా కావలసినది ఏదైనా ఉంటే, అవన్నీ కూడా సిద్ధం చేయండి. ఇవన్నీ రాత్రి ముగిసిన వెంటనే రాజు యజ్ఞశాలలో పెట్టండి.
అన్తఃపురస్య ద్వారాణి సర్వస్య నగరస్య చ। చన్దనస్రగ్భిరర్చ్యన్తాం ధూపైశ్చ ఘ్రాణహారిభిః
అంతఃపురం తలుపులు, నగరపు తలుపులు అన్నింటినీ చందనపు హారాలతో అలంకరించండి, సువాసన గల ధూపాలతో పూజించండి.
ప్రశస్తమన్నం గుణవద్ దధిక్షీరోపసేచనమ్। ద్విజానాం శతసాహస్రం యత్ప్రకామమలం భవేత్
బ్రాహ్మణులకు కావలసినంత మంచి అన్నపానీయాలు, పెరుగు, పాలు కలిపి, లక్షలాది మందికి తగినంతగా సిద్ధం చేయండి.
సత్కృత్య ద్విజముఖ్యానాం శ్వః ప్రభాతే ప్రదీయతామ్। ఘృతం దధి చ లాజాశ్చ దక్షిణాశ్చాపి పుష్కలాః
బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా ఆహ్వానించి, రేపు ఉదయం వారికి నెయ్యి, పెరుగు, లాజలు, సమృద్ధిగా దక్షిణలు ఇవ్వండి.