తచ్ఛ్రుత్వా భరతేనోక్తం దృష్ట్వా చాపి హ్యధోముఖాన్ । పౌరాన్దుఃఖేన సన్తప్తాన్వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్ ।। ౭.౧౦౭.
భరతుడు ఇలా అన్నదాన్ని విని, ప్రజలు తలవంచి దుఃఖంతో ఉన్నారు. వారిని చూసి వసిష్ఠుడు మాటలు అన్నాడు.
వత్స రామ ఇమాః పశ్య ధరణీం ప్రకృతీర్గతాః । జ్ఞాత్వైషామీప్సితం కార్యం మా చైషాం విప్రియం కృథాః ।। ౭.౧౦౭.
రామా! ఈ భూమిపై ఉన్న ప్రజలు నిన్ను చూసేందుకు వచ్చారు. వీరి మనసులోని కోరిక తెలుసుకుని, వారికి మనసుకు నచ్చని పని చేయవద్దు.
వసిష్ఠస్య తు వాక్యేన ఉత్థాప్య ప్రకృతీజనమ్ । కిం కరోమీతి కాకుత్స్థః సర్వా వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౧౦౭.
వసిష్ఠుని మాట విని, రాముడు ప్రజలను లేపి, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని అందరిని అడిగాడు.
తతః సర్వాః ప్రకృతయో రామం వచనమబ్రువన్ । గచ్ఛన్తమనుగచ్ఛామో యత్ర రామ గమిష్యసి ।। ౭.౧౦౭.
అంతట ప్రజలందరూ రామునితో, 'రామా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తే, మేము కూడా అక్కడికే వస్తాము,' అని చెప్పారు.
పౌరేషు యది తే ప్రీతిర్యది స్నేహో హ్యనుత్తమః । సపుత్రదారాః కాకుత్స్థ సమాగచ్ఛామ సత్పథమ్ ।। ౭.౧౦౭.
ఓ కాకుత్స్థ వంశజా, నీకు పౌరులపై ప్రేమ, అపూర్వమైన మమకారం ఉంటే, మేము మా పిల్లలు, భార్యలతో కలిసి నీతో ధర్మమార్గంలో నడుస్తాము.
తపోవనం వా దుర్గం వా నదీమమ్భోనిధిం తథా । వయం తే యది న త్యాజ్యాః సర్వాన్నో నయ ఈశ్వర ।। ౭.౧౦౭.
అరణ్యం అయినా, దుర్గమైనా, నది అయినా, సముద్రమైనా, నీవు మమ్మల్ని వదిలిపెట్టకపోతే, ప్రభూ, మమ్మల్ని అందరినీ నీవు నడిపించు.
ఏషా నః పరమా ప్రీతిరేష నః పరమో వరః । హృద్గతా నః సదా ప్రీతిస్తవానుగమనే నృప ।। ౭.౧౦౭.
ఇది మా గొప్ప ఆనందం, ఇదే మా పెద్ద వరం; రాజా, నిన్ను అనుసరించడం మా హృదయానికి ఎప్పటికీ ఉండే సంతోషం.
పౌరాణాం దృఢభక్తిం చ బాఢమిత్యేవ సో ఽబ్రవీత్ । స్వకృతాన్తం చాన్వవేక్ష్య తస్మిన్నహని రాఘవః ।। ౭.౧౦౭.
పౌరుల దృఢమైన భక్తిని రాముడు 'అలా జరుగనీ' అని అంగీకరించాడు. ఆ రోజు తన విధిని ఆలోచించి, తాను చేయాల్సినదాన్ని చేశాడు.
కోసలేషు కుశం వీరముత్తరేషు తథా లవమ్ । అభిషిచ్య మహాత్మానావుభౌ రామః కుశీలవౌ ।। ౭.౧౦౭.
కుశిలవులు ఇద్దరినీ మహాత్ములుగా, కోసల దేశంలో వీరుడైన కుశుడిని, ఉత్తరభాగంలో లవుడిని రాముడు పట్టాభిషేకం చేశాడు.
అభిషిక్తౌ సుతావఙ్కే ప్రతిష్ఠాప్య పురే తతః । పరిష్వజ్య మహాబాహుర్మూర్ధ్న్యుపాఘ్రాయ చాసకృత్ ।। ౭.౧౦౭.
తన కుమారులను పట్టాభిషేకం చేసి, పట్టణంలో కూర్చోబెట్టి, రాముడు వారిని తన ఒడిలో వేసుకుని, పలుమార్లు తలపై ముద్దిచ్చాడు.
రథానాం తు సహస్రాణి నాగానామయుతాని చ । దశాయుతాని చాశ్వానామేకైకస్య ధనం దదౌ ।। ౭.౧౦౭.
ప్రతి ఒక్కరికి వేలాది రథాలు, లక్షల్లో ఏనుగులు, పది వేల గుర్రాలు, ఇంకా అపారమైన ధనాన్ని రాముడు ఇచ్చాడు.
బహురత్నౌ బహుధనౌ హృష్టపుష్టజనావృతౌ । స్వే పురే ప్రేషయామాస భ్రాతరౌ తు కుశీలవౌ ।। ౭.౧౦౭.
బహు రత్నాలు, బహు ధనం, ఆనందంగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్న ప్రజలతో కూడిన తమ తమ నగరాలకు కుశిలవులను పంపించాడు.
అభిషిచ్య సుతౌ వీరౌ ప్రతిష్ఠాప్య పురే తదా । దూతాన్సమ్ప్రేషయామాస శత్రుఘ్నాయ మహాత్మనే ।। ౭.౧౦౭.
వీర కుమారులను పట్టాభిషేకం చేసి, పట్టణాల్లో స్థాపించి, ఆ తరువాత మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నుని వద్దకు దూతలను పంపించాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే సప్తోత్తరశతతమః సర్గః
ఇలా వేదవేత్త వాల్మీకి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో నూటిఏడు వ సర్గ ముగిసింది.
తే దూతా రామవాక్యేన చోదితా లఘువిక్రమాః । ప్రజగ్ముర్మధురాం శీఘ్రం చక్రుర్వాసం న చాధ్వని ।। ౭.౧౦౮.
రాముని ఆజ్ఞతో ప్రేరితమైన those దూతలు, తక్కువ సమయంలో మధురకు వేగంగా వెళ్లి, మార్గమధ్యంలో ఎక్కడా ఆగలేదు.
తే తు త్రిభిరహోరాత్రైః సమ్ప్రాప్య మధురామథ । శత్రుఘ్నాయ యథాతత్త్వమాచఖ్యుః సర్వమేవ తత్ ।। ౭.౧౦౮.
మూడు రాత్రి పగళ్ళలో మధురను చేరుకుని, శత్రుఘ్నునికి జరిగినదంతా యథావిధిగా వివరంగా చెప్పారు.
లక్ష్మణస్య పరిత్యాగం ప్రతిజ్ఞాం రాఘవస్య చ । పుత్రయోరభిషేకం చ పౌరానుగమనం తథా ।। ౭.౧౦౮.
లక్ష్మణుని విడిపోవడం, రాఘవుని ప్రతిజ్ఞ, ఇద్దరు కుమారుల పట్టాభిషేకం, ప్రజలు అనుసరించడం — ఇవన్నీ వివరంగా చెప్పారు.
కుశస్య నగరీ రమ్యా విన్ధ్యపర్వతరోధసి । కుశావతీతి నామ్నా సా కృతా రామేణ ధీమతా । శ్రావస్తీతి పురీ రమ్యా శ్రావితా చ లవస్య హ ।। ౭.౧౦౮.
వింద్య పర్వతాల అడివిలో రాముడు నిర్మించిన అందమైన నగరాన్ని కుశావతి అని పేరు పెట్టాడు. అలాగే లవుడికోసం శ్రావస్తి అనే సుందరమైన నగరాన్ని స్థాపించాడు.
అయోధ్యాం విజనాం కృత్వా రాఘవో భరతస్తథా । స్వర్గస్య గమనోద్యోగం కృతవన్తౌ మహారథౌ ।। ౭.౧౦౮.
అయోధ్యను ఖాళీ చేసి, రాఘవుడు, భరతుడు ఇద్దరూ మహారథులు స్వర్గానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
ఏవం సర్వం నివేద్యాశు శత్రుఘ్నాయ మహాత్మనే । విరేముస్తే తతో దూతాస్త్వర రాజేతి చాబ్రువన్ ।। ౭.౧౦౮.
ఇలా జరిగినదంతా మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నునికి త్వరగా తెలియజేసి, ఆ దూతలు విశ్రాంతి తీసుకుని, 'రాజా, త్వరగా రా!' అని అన్నారు.
తచ్ఛ్రుత్వా ఘోరసఙ్కాశం కులక్షయముపస్థితమ్ । ప్రకృతీస్తు సమానీయ కాఞ్చనం చ పురోధసమ్ ।। ౭.౧౦౮.
కుటుంబానికి భయంకరమైన నాశనం దగ్గరపడిందని విని, ప్రజలను, బంగారు పురోహితుడిని కూడగట్టాడు.
తేషాం సర్వం యథావృత్తమబ్రవీద్రఘనన్దనః । ఆత్మనశ్చ విపర్యాసం భవిష్యం భ్రాతృభిః సహ ।। ౭.౧౦౮.
రఘువంశజుడు జరిగినదంతా వారికి వివరంగా చెప్పాడు. తనకు, సోదరులతో కలిసి, భవిష్యత్తులో జరగబోయే పరిణామాన్ని కూడా వివరించాడు.
తతః పుత్రద్వయం వీరః సో ఽభ్యషిఞ్చన్నరాధిపః । సుబాహుర్మధురాం లేభే శత్రుఘాతీ చ వైదిశమ్ ।। ౭.౧౦౮.
అప్పుడు ఆ వీరుడు తన ఇద్దరు కుమారులను పట్టణాధిపతులుగా నియమించాడు. సుబాహువు మధురను పొందాడు, శత్రుఘాతి వైదిశను పొందాడు.
ద్విధా కృత్వా తు తాం సేనాం మాధురీం పుత్రయోర్ద్వయోః । ధనం చ యుక్తం కృత్వా వై స్థాపయామాస పార్థివః ।। ౭.౧౦౮.
ఆ రాజు మధుర సేనను ఇద్దరు కుమారులకు సమంగా విభజించి, తగిన ధనం కూడా ఇచ్చి వారిని అక్కడ స్థిరపరిచాడు.
సుబాహుం మధురాయాం చ వైదేశే శత్రుఘాతినమ్ । యయౌ స్థాప్య తదా ఽయోధ్యాం రథేనైకేన రాఘవః ।। ౭.౧౦౮.
సుబాహువును మధురలో, శత్రుఘాతిని వైదిశలో ఉంచి, రాఘవుడు ఒకే రథంలో అయోధ్యకు బయలుదేరాడు.
స దదర్శ మహాత్మానం జ్వలన్తమివ పావకమ్ । సూక్ష్మక్షౌమామ్బరధరం మునిభిః సార్ధమక్షయైః ।। ౭.౧౦౮.
అతడు అగ్నిలా ప్రకాశించే మహాత్ముడిని, సున్నితమైన వస్త్రాలు ధరించిన, నిత్యమున్న మునులతో కూడి ఉన్నవాడిని చూశాడు.
సో ఽభివాద్య తతో రామం ప్రాఞ్జలిః ప్రయతేన్ద్రియః । ఉవాచ వాక్యం ధర్మజ్ఞం ధర్మమేవానుచిన్తయన్ ।। ౭.౧౦౮.
అప్పుడు అతడు చేతులు జోడించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, రాముని వినయంగా వందించి, ధర్మాన్ని మనసులో ఉంచుకొని ధర్మజ్ఞుడైన రాముని మాటాడాడు.
కృత్వాభిషేకం సుతయోర్ద్వయో రాఘవనన్దన । తవానుగమనే రాజన్విద్ధి మాం కృతనిశ్చయమ్ ।। ౭.౧౦౮.
రాఘవ వంశానందనా! ఇద్దరు కుమారులకు అభిషేకం చేసిన తర్వాత, రాజా! నీ వెంట రావాలని నేను దృఢంగా నిర్ణయించుకున్నాను అని తెలుసుకో.
న చాన్యదపి వక్తవ్యమతో వీర న శాసనమ్ । విలోక్యమానమిచ్ఛామి మద్విధేన విశేషతః ।। ౭.౧౦౮.
వీరా! ఇక నేను మరేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, నీవు ఏ ఆజ్ఞ ఇవ్వాల్సిన పనీ లేదు. నేను నీకు సమానుడినిగా భావించమని కోరుతున్నాను.
తస్య తాం బుద్ధిమక్లీబాం విజ్ఞాయ రఘునన్దనః । బాఢమిత్యేవ శత్రుఘ్నం రామో వాక్యమువాచ హ ।। ౭.౧౦౮.
అతని ఆ దృఢ సంకల్పాన్ని గ్రహించిన రాఘవుని ఆనందంగా, 'అలా జరగనీ' అని శత్రుఘ్నునితో అన్నాడు.