ప్రజాసుఖత్వే చన్ద్రస్య వసుధాయాః క్షమాగుణైః। బుద్ధ్యా బృహస్పతేస్తుల్యో వీర్యే సాక్షాచ్ఛచీపతేః
ప్రజలకు సుఖాన్ని కలిగించడంలో రాముడు చంద్రునిలా, సహనంలో భూమిలా, జ్ఞానంలో బృహస్పతికి సమానం, శక్తిలో శచీదేవి భర్తకు సమానుడు.
ధర్మజ్ఞః సత్యసంధశ్చ శీలవాననసూయకః। క్షాన్తః సాన్త్వయితా శ్లక్ష్ణః కృతజ్ఞో విజితేన్ద్రియః
అతడు ధర్మాన్ని బాగా తెలుసు, మాట నిలబెట్టుకునేవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు, అసూయ లేనివాడు, సహనశీలి, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, కృతజ్ఞుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
మృదుశ్చ స్థిరచిత్తశ్చ సదా భవ్యోఽనసూయకః। ప్రియవాదీ చ భూతానాం సత్యవాదీ చ రాఘవః
రాఘవుడు మృదువుగా, స్థిరమైన మనసుతో, ఎప్పుడూ శ్రేయస్సుతో, అసూయ లేని వాడిగా ఉంటాడు. అన్ని జీవులకు మధురంగా, సత్యంగా మాట్లాడతాడు.
బహుశ్రుతానాం వృద్ధానాం బ్రాహ్మణానాముపాసితా। తేనాస్యేహాతులా కీర్తిర్యశస్తేజశ్చ వర్ధతే
రాముడు పండితులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులకు సేవ చేస్తాడు. అందువల్ల అతనికి అపారమైన కీర్తి, యశస్సు, తేజస్సు పెరుగుతూనే ఉంటాయి.
దేవాసురమనుష్యాణాం సర్వాస్త్రేషు విశారదః। సమ్యగ్ విద్యావ్రతస్నాతో యథావత్ సాఙ్గవేదవిత్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులందరిలోను ఆయుధ విద్యలో రాముడు నిపుణుడు. విద్యా వ్రతాల్లో సముచితంగా ప్రవేశించి, అన్ని శాఖలతో కూడిన వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నాడు.
గాన్ధర్వే చ భువి శ్రేష్ఠో బభూవ భరతాగ్రజః। కల్యాణాభిజనః సాధురదీనాత్మా మహామతిః
భరతుని అన్నయ్య భూమిపై గంధర్వకళల్లో అగ్రగణ్యుడు అయ్యాడు. అతడు ఉత్తమ వంశానికి చెందినవాడు, సద్గుణసంపన్నుడు, మనసులో ఎలాంటి దుఃఖం లేనివాడు, మహా బుద్ధిమంతుడు.
ద్విజైరభివినీతశ్చ శ్రేష్ఠైర్ధర్మార్థనైపుణైః। యదా వ్రజతి సంగ్రామం గ్రామార్థే నగరస్య వా
ధర్మార్థ నిపుణులైన ఉత్తమ బ్రాహ్మణుల చేత రాముడు శిక్షణ పొందాడు. గ్రామం గానీ, నగరం గానీ రక్షించేందుకు యుద్ధానికి వెళ్ళినప్పుడు.
గత్వా సౌమిత్రిసహితో నావిజిత్య నివర్తతే। సంగ్రామాత్ పునరాగత్య కుఞ్జరేణ రథేన వా
సౌమిత్రితో కలిసి వెళ్లినప్పుడు, విజయాన్ని సాధించకుండా ఎప్పుడూ తిరిగి రాడు. యుద్ధం ముగించుకుని, ఏనుగుపై గానీ, రథంపై గానీ తిరిగి వస్తాడు.
పౌరాన్ స్వజనవన్నిత్యం కుశలం పరిపృచ్ఛతి। పుత్రేష్వగ్నిషు దారేషు ప్రేష్యశిష్యగణేషు చ
రాముడు ప్రజలను తన కుటుంబ సభ్యుల్లా భావించి, వారి కుమారులు, అగ్నులు, భార్యలు, సేవకులు, శిష్యుల గురించి ఎప్పుడూ క్షేమంగా ఉన్నారా అని అడుగుతాడు.
నిఖిలేనానుపూర్వ్యా చ పితా పుత్రానివౌరసాన్। శుశ్రూషన్తే చ వః శిష్యాః కచ్చిద్ వర్మసు దంశితాః
తన సొంత కుమారుల విషయమై తండ్రి అడిగినట్లు, రాముడు ప్రతి విషయాన్ని క్రమంగా, పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు. మీ శిష్యులు మీకు సేవ చేస్తున్నారా? మీరు కవచాలతో బాగా రక్షించబడ్డారా అని అడుగుతాడు.
ఇతి వః పురుషవ్యాఘ్రః సదా రామోఽభిభాషతే। వ్యసనేషు మనుష్యాణాం భృశం భవతి దుఃఖితః
ఇలా మానవ సింహుడైన రాముడు ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని అడుగుతూనే ఉంటాడు. ప్రజలకు ఏదైనా కష్టం వచ్చినప్పుడు, ఆయన హృదయం తీవ్రంగా బాధపడుతుంది.
ఉత్సవేషు చ సర్వేషు పితేవ పరితుష్యతి। సత్యవాదీ మహేష్వాసో వృద్ధసేవీ జితేన్ద్రియః
ఏ ఉత్సవమైనా, రాముడు తండ్రిలా ఆనందపడతాడు. ఆయన సత్యవాది, గొప్ప విలువాడు, వృద్ధులకు సేవచేసేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
స్మితపూర్వాభిభాషీ చ ధర్మం సర్వాత్మనాశ్రితః। సమ్యగ్యోక్తా శ్రేయసాం చ న విగృహ్యకథారుచిః
రాముడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడేవాడు, ధర్మాన్ని హృదయపూర్వకంగా అనుసరిస్తాడు. మంచి మాటలు, శ్రేయస్సుని మాత్రమే మాట్లాడతాడు, వాదప్రియతకు ఆసక్తి ఉండదు.
ఉత్తరోత్తరయుక్తౌ చ వక్తా వాచస్పతిర్యథా। సుభ్రూరాయతతామ్రాక్షః సాక్షాద్ విష్ణురివ స్వయమ్
ప్రశ్నలకు, సమాధానాలకు రాముడు బృహస్పతి లాగా మాట్లాడతాడు. అతని కనుబొమ్మలు అందంగా ఉంటాయి, కళ్లూ వెడల్పుగా, తామ్రవర్ణంగా ఉంటాయి. రాముడు స్వయంగా విష్ణువుతో సమానం.
రామో లోకాభిరామోఽయం శౌర్యవీర్యపరాక్రమైః। ప్రజాపాలనసంయుక్తో న రాగోపహతేన్ద్రియః
రాముడు లోకానికి ప్రియమైనవాడు, శౌర్యం, వీర్యం, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు. ప్రజల రక్షణలో నిబద్ధుడు, అతని ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ రాగానికి లోనవు.
శక్తస్త్రైలోక్యమప్యేష భోక్తుం కిం ను మహీమిమామ్। నాస్య క్రోధః ప్రసాదశ్చ నిరర్థోఽస్తి కదాచన
ఈ రాముడు మూడు లోకాలను కూడా అనుభవించగలడు, అయితే ఈ భూమిని పాలించడంలో ఏమాత్రం కష్టం లేదు. ఆయనకు కోపం, అనుగ్రహం ఎప్పుడూ వ్యర్థంగా ఉండవు.
హన్త్యేష నియమాద్ వధ్యానవధ్యేషు న కుప్యతి। యునక్త్యర్థైః ప్రహృష్టశ్చ తమసౌ యత్ర తుష్యతి
ఇతడు శిక్షించవలసినవారిని ధర్మబద్ధంగా శిక్షిస్తాడు, కాని నిరపరాధులపై కోపపడడు. సంతోషంగా ధనం పంచుతాడు, ధర్మం ఉన్న చోట సంతోషిస్తాడు.
దాన్తైః సర్వప్రజాకాన్తైః ప్రీతిసంజననైర్నృణామ్। గుణైర్విరోచతే రామో దీప్తః సూర్య ఇవాంశుభిః
రాముడు స్వాధీనమైనవాడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, ఆనందాన్ని పంచేవాడు. అతని గుణాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఉదయించే సూర్యునిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తమేవంగుణసమ్పన్నం రామం సత్యపరాక్రమమ్। లోకపాలోపమం నాథమకామయత మేదినీ
ఇలాంటి గుణాలతో, సత్యానికి, పరాక్రమానికి నిలయమైన రాముడిని, లోకపాలకులవలె రక్షకుడిగా, ఈ భూమి తానే కోరుకుంది.
వత్సః శ్రేయసి జాతస్తే దిష్ట్యాసౌ తవ రాఘవః। దిష్ట్యా పుత్రగుణైర్యుక్తో మారీచ ఇవ కశ్యపః
బిడ్డా, నీకు శ్రేయస్సులో జన్మించిన కుమారుడు కలిగాడు. అదృష్టవశాత్తూ నీకు ఈ రాఘవుడు లభించాడు. అతడు కుమారునికి ఉండవలసిన అన్ని గుణాలతో, కశ్యపునికి మరీచిలా ఉన్నాడు.
బలమారోగ్యమాయుశ్చ రామస్య విదితాత్మనః। దేవాసురమనుష్యేషు సగన్ధర్వోరగేషు చ
తనను తానే తెలుసుకున్న రాముని బలము, ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు, గంధర్వులు, పాములు అందరిలో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
ఆశంసతే జనః సర్వో రాష్ట్రే పురవరే తథా। ఆభ్యన్తరశ్చ బాహ్యశ్చ పౌరజానపదో జనః
పట్టణంలోనూ, రాజ్యంలోనూ, లోపల బయట ఉన్న ప్రజలందరూ అతడిని ఆశిస్తున్నారు.
స్త్రియో వృద్ధాస్తరుణ్యశ్చ సాయం ప్రాతః సమాహితాః। సర్వా దేవాన్నమస్యన్తి రామస్యార్థే మనస్వినః। తేషాం తద్ యాచితం దేవ త్వత్ప్రసాదాత్సమృద్ధ్యతామ్
మహిళలు, వృద్ధులు, యువతులు ఉదయం, సాయంత్రం ఏకాగ్రతతో దేవతలను రాముని కోసం ప్రార్థిస్తున్నారు. దేవా, నీ కృపతో వారి కోరిక నెరవేరాలని ఆశిస్తున్నాం.
రామమిన్దీవరశ్యామం సర్వశత్రునిబర్హణమ్। పశ్యామో యౌవరాజ్యస్థం తవ రాజోత్తమాత్మజమ్
రాజా, నీ ఉత్తమ కుమారుడు అయిన రాముడు, నీలకమలంలా ముదురు వర్ణంతో, శత్రువులను సంహరించేవాడిగా యువరాజుగా స్థాపించబడినవాడిని మేము చూడాలని కోరుకుంటున్నాం.
తం దేవదేవోపమమాత్మజం తే సర్వస్య లోకస్య హితే నివిష్టమ్। హితాయ నః క్షిప్రముదారజుష్టం ముదాభిషేక్తుం వరద త్వమర్హసి
వరదా, దేవతాధిపతివలె ఉన్న నీ కుమారుడిని, అందరి మేలుకోసం ఉన్నవాడిని, మహత్తర గుణాలతో ఉన్నవాడిని త్వరగా అభిషేకించి మాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వాలి.
thumb|తృతీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే తృతీయః సర్గః ॥౨-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అయోధ్యకాండలో మూడవ సర్గను వినండి.
తేషామఞ్జలిపద్మాని ప్రగృహీతాని సర్వశః। ప్రతిగృహ్యాబ్రవీద్ రాజా తేభ్యః ప్రియహితం వచః
వారందరి కమలాకారమైన చేతుల్ని జోడించి స్వీకరించిన రాజు, వారికి ప్రీతికరమైన, మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
అహోఽస్మి పరమప్రీతః ప్రభావశ్చాతులో మమ। యన్మే జ్యేష్ఠం ప్రియం పుత్రం యౌవరాజ్యస్థమిచ్ఛథ
నాకు ఎంత ఆనందమో చెప్పలేను. నా శక్తి అపారంగా ఉంది. ఎందుకంటే మీరు నా పెద్ద కుమారుడిని యువరాజుగా కావాలని కోరుతున్నారు.
చైత్రః శ్రీమానయం మాసః పుణ్యః పుష్పితకాననః। యౌవరాజ్యాయ రామస్య సర్వమేవోపకల్ప్యతామ్
ఈ చైత్రమాసం పవిత్రమైనది, పుష్పాలతో నిండిన అడవులతో ఉంది. రాముని యువరాజ్యాభిషేకానికి అవసరమైన ప్రతిదీ సిద్ధం చేయండి.
రాజ్ఞస్తూపరతే వాక్యే జనఘోషో మహానభూత్। శనైస్తస్మిన్ ప్రశాన్తే చ జనఘోషే జనాధిపః
రాజు మాటలు ముగిసిన వెంటనే ప్రజల్లో గొప్ప శబ్దం లేచింది. ఆ హర్షధ్వని మెల్లగా తగ్గిన తర్వాత,