పద్మే దివ్యే ఽర్కసఙ్కాశే నాభ్యాముత్పాద్య మామపి । ప్రాజాపత్యం త్వయా కర్మ మయి సర్వం నివేశితమ్ ।। ౭.౧౦౪.
సూర్యుడిలా ప్రకాశించే దివ్యమైన పద్మంలో, నీ నాభినుండి నన్ను సృష్టించావు. సృష్టి కార్యమంతా నీవు నాపై అప్పగించావు.
సో ఽహం సన్న్యస్తభారో హి త్వాముపాసే జగత్పతిమ్ । రక్షాం విధత్స్వ భూతేషు మమ తేజస్కరో భవాన్ ।। ౭.౧౦౪.
అందుకే నేను నా బాధ్యతను విడిచిపెట్టి, జగత్పతియైన నిన్ను ఆరాధిస్తున్నాను. భూతజాతిలో రక్షణను ఏర్పాటు చేయుము, ఎందుకంటే నా తేజస్సుకు నీవే మూలం.
తతస్త్వమపి దుర్ధర్షాత్తస్మాద్భావాత్సనాతనాత్ । రక్షార్థం సర్వభూతానాం విష్ణుత్వముపజగ్మివాన్ ।। ౭.౧౦౪.
అందువల్ల, ఆ శాశ్వతమైన స్థితిలోనుండి, దుర్జయుడవైన నీవు సమస్త భూతాలను రక్షించేందుకు విష్ణువు అయ్యావు.
అదిత్యాం వీర్యవాన్పుత్రో భ్రాతఽణాం వీర్యవర్ధనః । సముత్పన్నేషు కృత్యేషు తేషాం సాహ్యాయ కల్పసే ।। ౭.౧౦౪.
ఆదితికి వీర్యశాలి కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు తన అన్నదమ్ముల బలాన్ని పెంచేవాడు. వారికి అవసరమైన పనులు వచ్చినప్పుడు, వారికి సహాయం చేయడానికి నీవు సిద్ధంగా ఉంటావు.
స త్వం విత్రాస్యమానాసు ప్రజాసు జగతాం వర । రావణస్య వధాకాఙ్క్షీ మానుషేషు మనో ఽదధాః ।। ౭.౧౦౪.
ప్రజలు భయపడుతున్నప్పుడు, లోకాలలో శ్రేష్ఠుడవైన నీవు రావణుని సంహారం కోరుతూ, మానవుల్లో జన్మించావు.
దశ వర్షసహస్రాణి దశ వర్షశతాని చ । కృత్వా వాసస్య నియతిం స్వయమేవాత్మనా పురా ।। ౭.౧౦౪.
పది వేల సంవత్సరాలు, మరో వెయ్యి సంవత్సరాలు కూడా, నీవు స్వయంగా వాసం చేసే నియమాన్ని పాటించావు.
స త్వం మనోమయః పుత్రః పూర్ణాయుర్మానుషేష్విహ । కాలో ఽయం తే నరశ్రేష్ఠ సమీపముపవర్తితుమ్ ।। ౭.౧౦౪.
అలా, నీ మనస్సులో పుట్టిన కుమారుడు, సంపూర్ణ ఆయుష్షుతో మానవుల్లో ఇప్పుడు జన్మించాడు. ఓ నరశ్రేష్ఠా! ఇది నీకు సమీపించాల్సిన సమయం.
యది భూయో మహారాజ ప్రజా ఇచ్ఛస్యుపాసితుమ్ । వస వా వీర భద్రం త ఏవమాహ పితామహః ।। ౭.౧౦౪.
ఓ మహారాజా! నీవు మళ్లీ ప్రజలను సేవించాలనుకుంటే, ఓ వీరా! మంగళంగా ఇక్కడే ఉండు. పితామహుడు ఇలా అన్నాడు.
అథ వా విజిగీషా తే సురలోకాయ రాఘవ । సనాథా విష్ణునా దేవా భవన్తు విగతజ్వరాః ।। ౭.౧౦౪.
లేదా, ఓ రాఘవా! నీవు దేవలోకాన్ని జయించాలనుకుంటే, విష్ణువు రక్షణలో ఉన్న దేవతలు ఇక బాధలు లేకుండా ఉండాలి.
శ్రుత్వా పితామహేనోక్తం వాక్యం కాలసమీరితమ్ । రాఘవః ప్రహసన్వాక్యం సర్వసంహారమబ్రవీత్ ।। ౭.౧౦౪.
కాలుడు ద్వారా పితామహుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాఘవుడు చిరునవ్వుతో సమస్తాన్ని సంహరించేవాడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
శ్రుత్వా మే దేవదేవస్య వాక్యం పరమమద్భుతమ్ । ప్రీతిర్హి మహతీ జాతా తవాగమనసమ్భవా ।। ౭.౧౦౪.
దేవదేవుడి అద్భుతమైన మాటలు విని, నీ రాకతో నాకు ఎంతో ఆనందం కలిగింది.
త్రయాణామపి లోకానాం కార్యార్థం మమ సమ్భవః । భద్రం తే ఽస్తు గమిష్యామి యత ఏవాహమాగతః ।। ౭.౧౦౪.
ఈ మూడు లోకాల పనుల కోసం నేనొచ్చాను. నీకు శుభం కలగాలి. నేను ఎక్కడి నుండి వచ్చానో అక్కడికి వెళ్ళిపోతాను.
హద్గతో హ్యసి సమ్ప్రాప్తో న మే తత్ర విచారణా । మయా హి సర్వకృత్యేషు దేవానాం వశవర్తినామ్ । స్థాతవ్యం సర్వసంహార యథా హ్యాహ పితామహః ।। ౭.౧౦౪.
నీవు స్వయంగా వచ్చావు కాబట్టి నాకు సందేహం లేదు. దేవతల పనులన్నింటిలోను, వారు నా ఆధీనంలో ఉన్నా, పితామహుడు చెప్పినట్లు నేను చేయాలి, ఓ సమస్త సంహారకా.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతురధికశతతమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో ఉత్తరకాండలో నలభై నాలుగు వ సర్గ ముగిసింది.
తథా తయోః సంవదతోర్దుర్వాసా భగవానృషిః । రామస్య దర్శనాకాఙ్క్షీ రాజద్వారముపాగమత్ ।। ౭.౧౦౫.
అలా వారు మాట్లాడుకుంటున్నప్పుడు, మహర్షి దుర్వాసుడు రాముని దర్శించాలనే కోరికతో రాజభవన ద్వారానికి వచ్చాడు.
సో ఽభిగమ్య తు సౌమిత్రిమువాచ ఋషిసత్తమః । రామం దర్శయ మే శీఘ్రం పురా మే ఽర్థో ఽతివర్తతే ।। ౭.౧౦౫.
ఆ మహర్షి సమీపానికి వచ్చి, సౌమిత్రిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'నా పని ఆలస్యం కాకముందే, వెంటనే రాముని వద్దకు నన్ను తీసుకెళ్ళు.'
మునేస్తు భాషితం శ్రుత్వా లక్ష్మణః పరవీరహా । అభివాద్య మహాత్మానం వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౧౦౫.
ఆ మునివర్యుని మాటలు విని, శత్రువులను జయించిన లక్ష్మణుడు మహర్షిని నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
కిం కార్యం బ్రూహి భగవన్కో వా ఽర్థః కిం కరోమ్యహమ్ । వ్యగ్రో హి రాఘవో బ్రహ్మన్ముహూర్తం ప్రతిపాల్యతామ్ ।। ౭.౧౦౫.
'భగవంతుడా, మీకు ఏ పని ఉంది? నేను ఏం చేయాలి? రాఘవుడు ప్రస్తుతం వ్యస్తుడుగా ఉన్నాడు, బ్రాహ్మణా, కాస్త వేచి ఉండండి.'
తచ్ఛ్రుత్వా ఋషిశార్దూలః క్రోధేన కలుషీకృతః । ఉవాచ లక్ష్మణం వాక్యం నిర్దహన్నివ చక్షుషా ।। ౭.౧౦౫.
అది విని, మునులలో సింహుడైన దుర్వాసుడు కోపంతో మనస్సు మబ్బై, లక్ష్మణుని మీద అగ్నిలా చూపులతో ఇలా అన్నాడు.
అస్మిన్క్షణే మాం సౌమిత్రే రామాయ ప్రతివేదయ । అస్మిన్క్షణే మాం సౌమిత్రే న నివేదయసే యది ।। ౭.౧౦౫.
'సౌమిత్రీ, ఈ క్షణంలోనే నన్ను రాముని వద్దకు తెలియజేయి. ఈ క్షణంలో తెలియజేయకపోతే—'
విషయం త్వాం పురం చైవ శపిష్యే రాఘవం తథా । భరతం చైవ సౌమిత్రే యుష్మాకం యా చ సన్తతిః ।। ౭.౧౦౫.
'సౌమిత్రీ, నిన్ను, నీ నగరాన్ని, రాఘవుని, భరతుని, మీ వంశాన్ని నేను శపించేస్తాను.'
న హి శక్ష్యామ్యహం భూయో మన్యుం ధారయితుం హృది । తచ్ఛ్రుత్వా ఘోరసఙ్కాశం వాక్యం తస్య మహాత్మనః । చిన్తయామాస మనసా తస్య వాక్యస్య నిశ్చయమ్ ।। ౭.౧౦౫.
నేను ఇక నా హృదయంలో కోపాన్ని తట్టుకోలేను. ఆ మహాత్ముడి భయంకరమైన మాటలు విని, లక్ష్మణుడు మనసులో ఆ మాటల అర్థాన్ని ఆలోచించాడు.
ఏకస్య మరణం మే ఽస్తు మా భూత్సర్వవినాశనమ్ । ఇతి బుద్ధ్యా వినిశ్చిత్య రాఘవాయ న్యవేదయత్ ।। ౭.౧౦౫.
'ఒకరికి మరణం చాలు, అందరి నాశనం అవసరం లేదు' అని బుద్ధితో నిర్ణయించి, రాఘవునికి ఆ విషయం తెలిపాడు.
లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా రామః కాలం విసృజ్య చ । నిస్సృత్య త్వరితం రాజా అత్రేః పుత్రం దదర్శ హ ।। ౭.౧౦౫.
లక్ష్మణుని మాటలు విని, రాముడు నిర్ణయించిన సమయాన్ని పక్కన పెట్టి, త్వరగా బయటకు వచ్చి అత్రి కుమారుడిని చూశాడు.
సో ఽభివాద్య మహాత్మానం జ్వలన్తమివ తేజసా । కిం కార్యమితి కాకుత్స్థః కృతాఞ్జలిరభాషత ।। ౭.౧౦౫.
ఆయన మహాత్ముడిని అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ నమస్కరించి, కకుత్స్థుడు చేతులు జోడించి, 'ఏ పని చేయాలి?' అని అడిగాడు.
తద్వాక్యం రాఘవేణోక్తం శ్రుత్వా మునివరః ప్రభుమ్ । ప్రత్యాహ రామం దుర్వాసాః శ్రూయతాం ధర్మవత్సల ।। ౭.౧౦౫.
రాఘవుడు అన్న మాటలు విని, మునిశ్రేష్ఠుడు రాముని చూచి, 'ధర్మాన్ని ప్రేమించే వాడా, విను' అని అన్నాడు.
అద్య వర్షసహస్రస్య సమాప్తిస్తపసో మమ । సో ఽహం భోజనమిచ్ఛామి యథాసిద్ధం తవానఘ ।। ౭.౧౦౫.
ఈ రోజు నా సహస్ర సంవత్సరాల తపస్సు పూర్తయింది. అందుకే, పాపరహితుడా, నీవు సిద్ధం చేసిన భోజనం నాకు కావాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా రాఘవః ప్రీతమానసః । భోజనం మునిముఖ్యాయ యథాసిద్ధముపాహరత్ ।। ౭.౧౦౫.
ఆ మాట విని, రాజు రాఘవుడు ఆనందంతో, సిద్ధమైన భోజనాన్ని ఆ మునిశ్రేష్ఠుడికి అందించాడు.
స తు భుక్త్వా మునిశ్రేష్ఠస్తదన్నమమృతోపమమ్ । సాధు రామేతి సమ్భాష్య స్వమాశ్రమముపాగమత్ ।। ౭.౧౦౫.
ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు ఆ అమృతానికి సమానమైన ఆహారం తిని, 'బాగుచేశావు రామా' అని పలికి, తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
తస్మిన్ గతే మునివరే స్వాశ్రమం లక్ష్మణాగ్రజః । సంస్మృత్య కాలవాక్యాని తతో దుఃఖముపాగమత్ ।। ౭.౧౦౫.
ఆ గొప్ప ముని తన ఆశ్రమానికి వెళ్ళిన తర్వాత, లక్ష్మణునికి అన్నయ్య అయిన రాముడు కాలమహత్య మాటలు గుర్తు చేసుకుని, దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.