సమేత్య తే మన్త్రయితుం సమతాగతబుద్ధయః। ఊచుశ్చ మనసా జ్ఞాత్వా వృద్ధం దశరథం నృపమ్
ఒకే మనసుతో సమావేశమై, హృదయంలో ఆలోచించి, వృద్ధుడైన దశరథ మహారాజుతో ఇలా మాట్లాడారు.
అనేకవర్షసాహస్రో వృద్ధస్త్వమసి పార్థివ। స రామం యువరాజానమభిషిఞ్చస్వ పార్థివమ్
రాజా! మీరు ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు గడిపి వృద్ధుడయ్యారు. అందువల్ల, రాముడిని యువరాజుగా అభిషేకించండి.
ఇచ్ఛామో హి మహాబాహుం రఘువీరం మహాబలమ్। గజేన మహతా యాన్తం రామం ఛత్రావృతాననమ్
మేము బలవంతుడైన, రఘువంశ వీరుడైన రాముడిని, పెద్ద ఏనుగుపై కూర్చొని, రాజచత్రంతో ముఖాన్ని కప్పించుకొని ఉండడాన్ని చూడాలని కోరుకుంటున్నాము.
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా రాజా తేషాం మనఃప్రియమ్। అజానన్నివ జిజ్ఞాసురిదం వచనమబ్రవీత్
వారు చెప్పిన ఆ హృదయానికి హర్షం కలిగించే మాటలు విని, రాజు ఇంకా తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, తెలియనట్టు నటిస్తూ ఇలా అడిగాడు.
శ్రుత్వైతద్ వచనం యన్మే రాఘవం పతిమిచ్ఛథ। రాజానః సంశయోఽయం మే తదిదం బ్రూత తత్త్వతః
మీరు రాఘవుడిని పాలకుడిగా కోరుతున్నారని విన్నాను. రాజ్యాధికారి అయిన నాకిది సందేహంగా ఉంది. అందుకే నిజాన్ని చెప్పండి.
కథం ను మయి ధర్మేణ పృథివీమనుశాసతి। భవన్తో ద్రష్టుమిచ్ఛన్తి యువరాజం మహాబలమ్
నేను ఇంకా ధర్మబద్ధంగా భూమిని పాలిస్తున్నప్పటికీ, మీరు ఎందుకు బలవంతుడైన యువరాజును చూడాలని కోరుకుంటున్నారు?
తే తమూచుర్మహాత్మానః పౌరజానపదైః సహ। బహవో నృప కల్యాణగుణాః సన్తి సుతస్య తే
అప్పుడు ఆ మహాత్ములు, పట్టణ ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలతో కలిసి, 'రాజా! మీ కుమారుడికి ఎన్నో మంగళకరమైన గుణాలు ఉన్నాయి' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
గుణాన్ గుణవతో దేవ దేవకల్పస్య ధీమతః। ప్రియానానన్దనాన్ కృత్స్నాన్ ప్రవక్ష్యామోఽద్య తాన్శృణు
ప్రభూ! మీ కుమారుడు గుణవంతుడు, దేవతలకు సమానుడు, బుద్ధిమంతుడు. అతనిలో ఉన్న అందమైన, ఆనందదాయకమైన, సంపూర్ణమైన గుణాలను ఇప్పుడు మేము చెప్పబోతున్నాము. దయచేసి వినండి.
దివ్యైర్గుణైః శక్రసమో రామః సత్యపరాక్రమః। ఇక్ష్వాకుభ్యోఽపి సర్వేభ్యో హ్యతిరిక్తో విశామ్పతే
రాముడు దివ్యమైన లక్షణాల్లో ఇంద్రునికి సమానుడు, సత్యం, పరాక్రమంలో నిలకడగా ఉంటాడు. ఓ ప్రజలాధిపతి, రాముడు ఇక్ష్వాకువులందరికన్నా మించి ఉన్నాడు.
రామః సత్పురుషో లోకే సత్యః సత్యపరాయణః। సాక్షాద్ రామాద్ వినిర్వృత్తో ధర్మశ్చాపి శ్రియా సహ
రాముడు లోకంలో సజ్జనుడు, సత్యానికి, ధర్మానికి నిబద్ధుడు. నిజంగా, ధర్మం కూడా ఐశ్వర్యంతో కలిసి రాముడి నుంచే ఉద్భవించింది.
ప్రజాసుఖత్వే చన్ద్రస్య వసుధాయాః క్షమాగుణైః। బుద్ధ్యా బృహస్పతేస్తుల్యో వీర్యే సాక్షాచ్ఛచీపతేః
ప్రజలకు సుఖాన్ని కలిగించడంలో రాముడు చంద్రునిలా, సహనంలో భూమిలా, జ్ఞానంలో బృహస్పతికి సమానం, శక్తిలో శచీదేవి భర్తకు సమానుడు.
ధర్మజ్ఞః సత్యసంధశ్చ శీలవాననసూయకః। క్షాన్తః సాన్త్వయితా శ్లక్ష్ణః కృతజ్ఞో విజితేన్ద్రియః
అతడు ధర్మాన్ని బాగా తెలుసు, మాట నిలబెట్టుకునేవాడు, మంచి స్వభావం కలవాడు, అసూయ లేనివాడు, సహనశీలి, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, కృతజ్ఞుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
మృదుశ్చ స్థిరచిత్తశ్చ సదా భవ్యోఽనసూయకః। ప్రియవాదీ చ భూతానాం సత్యవాదీ చ రాఘవః
రాఘవుడు మృదువుగా, స్థిరమైన మనసుతో, ఎప్పుడూ శ్రేయస్సుతో, అసూయ లేని వాడిగా ఉంటాడు. అన్ని జీవులకు మధురంగా, సత్యంగా మాట్లాడతాడు.
బహుశ్రుతానాం వృద్ధానాం బ్రాహ్మణానాముపాసితా। తేనాస్యేహాతులా కీర్తిర్యశస్తేజశ్చ వర్ధతే
రాముడు పండితులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులకు సేవ చేస్తాడు. అందువల్ల అతనికి అపారమైన కీర్తి, యశస్సు, తేజస్సు పెరుగుతూనే ఉంటాయి.
దేవాసురమనుష్యాణాం సర్వాస్త్రేషు విశారదః। సమ్యగ్ విద్యావ్రతస్నాతో యథావత్ సాఙ్గవేదవిత్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులందరిలోను ఆయుధ విద్యలో రాముడు నిపుణుడు. విద్యా వ్రతాల్లో సముచితంగా ప్రవేశించి, అన్ని శాఖలతో కూడిన వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్నాడు.
గాన్ధర్వే చ భువి శ్రేష్ఠో బభూవ భరతాగ్రజః। కల్యాణాభిజనః సాధురదీనాత్మా మహామతిః
భరతుని అన్నయ్య భూమిపై గంధర్వకళల్లో అగ్రగణ్యుడు అయ్యాడు. అతడు ఉత్తమ వంశానికి చెందినవాడు, సద్గుణసంపన్నుడు, మనసులో ఎలాంటి దుఃఖం లేనివాడు, మహా బుద్ధిమంతుడు.
ద్విజైరభివినీతశ్చ శ్రేష్ఠైర్ధర్మార్థనైపుణైః। యదా వ్రజతి సంగ్రామం గ్రామార్థే నగరస్య వా
ధర్మార్థ నిపుణులైన ఉత్తమ బ్రాహ్మణుల చేత రాముడు శిక్షణ పొందాడు. గ్రామం గానీ, నగరం గానీ రక్షించేందుకు యుద్ధానికి వెళ్ళినప్పుడు.
గత్వా సౌమిత్రిసహితో నావిజిత్య నివర్తతే। సంగ్రామాత్ పునరాగత్య కుఞ్జరేణ రథేన వా
సౌమిత్రితో కలిసి వెళ్లినప్పుడు, విజయాన్ని సాధించకుండా ఎప్పుడూ తిరిగి రాడు. యుద్ధం ముగించుకుని, ఏనుగుపై గానీ, రథంపై గానీ తిరిగి వస్తాడు.
పౌరాన్ స్వజనవన్నిత్యం కుశలం పరిపృచ్ఛతి। పుత్రేష్వగ్నిషు దారేషు ప్రేష్యశిష్యగణేషు చ
రాముడు ప్రజలను తన కుటుంబ సభ్యుల్లా భావించి, వారి కుమారులు, అగ్నులు, భార్యలు, సేవకులు, శిష్యుల గురించి ఎప్పుడూ క్షేమంగా ఉన్నారా అని అడుగుతాడు.
నిఖిలేనానుపూర్వ్యా చ పితా పుత్రానివౌరసాన్। శుశ్రూషన్తే చ వః శిష్యాః కచ్చిద్ వర్మసు దంశితాః
తన సొంత కుమారుల విషయమై తండ్రి అడిగినట్లు, రాముడు ప్రతి విషయాన్ని క్రమంగా, పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు. మీ శిష్యులు మీకు సేవ చేస్తున్నారా? మీరు కవచాలతో బాగా రక్షించబడ్డారా అని అడుగుతాడు.
ఇతి వః పురుషవ్యాఘ్రః సదా రామోఽభిభాషతే। వ్యసనేషు మనుష్యాణాం భృశం భవతి దుఃఖితః
ఇలా మానవ సింహుడైన రాముడు ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని అడుగుతూనే ఉంటాడు. ప్రజలకు ఏదైనా కష్టం వచ్చినప్పుడు, ఆయన హృదయం తీవ్రంగా బాధపడుతుంది.
ఉత్సవేషు చ సర్వేషు పితేవ పరితుష్యతి। సత్యవాదీ మహేష్వాసో వృద్ధసేవీ జితేన్ద్రియః
ఏ ఉత్సవమైనా, రాముడు తండ్రిలా ఆనందపడతాడు. ఆయన సత్యవాది, గొప్ప విలువాడు, వృద్ధులకు సేవచేసేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
స్మితపూర్వాభిభాషీ చ ధర్మం సర్వాత్మనాశ్రితః। సమ్యగ్యోక్తా శ్రేయసాం చ న విగృహ్యకథారుచిః
రాముడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడేవాడు, ధర్మాన్ని హృదయపూర్వకంగా అనుసరిస్తాడు. మంచి మాటలు, శ్రేయస్సుని మాత్రమే మాట్లాడతాడు, వాదప్రియతకు ఆసక్తి ఉండదు.
ఉత్తరోత్తరయుక్తౌ చ వక్తా వాచస్పతిర్యథా। సుభ్రూరాయతతామ్రాక్షః సాక్షాద్ విష్ణురివ స్వయమ్
ప్రశ్నలకు, సమాధానాలకు రాముడు బృహస్పతి లాగా మాట్లాడతాడు. అతని కనుబొమ్మలు అందంగా ఉంటాయి, కళ్లూ వెడల్పుగా, తామ్రవర్ణంగా ఉంటాయి. రాముడు స్వయంగా విష్ణువుతో సమానం.
రామో లోకాభిరామోఽయం శౌర్యవీర్యపరాక్రమైః। ప్రజాపాలనసంయుక్తో న రాగోపహతేన్ద్రియః
రాముడు లోకానికి ప్రియమైనవాడు, శౌర్యం, వీర్యం, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యుడు. ప్రజల రక్షణలో నిబద్ధుడు, అతని ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ రాగానికి లోనవు.
శక్తస్త్రైలోక్యమప్యేష భోక్తుం కిం ను మహీమిమామ్। నాస్య క్రోధః ప్రసాదశ్చ నిరర్థోఽస్తి కదాచన
ఈ రాముడు మూడు లోకాలను కూడా అనుభవించగలడు, అయితే ఈ భూమిని పాలించడంలో ఏమాత్రం కష్టం లేదు. ఆయనకు కోపం, అనుగ్రహం ఎప్పుడూ వ్యర్థంగా ఉండవు.
హన్త్యేష నియమాద్ వధ్యానవధ్యేషు న కుప్యతి। యునక్త్యర్థైః ప్రహృష్టశ్చ తమసౌ యత్ర తుష్యతి
ఇతడు శిక్షించవలసినవారిని ధర్మబద్ధంగా శిక్షిస్తాడు, కాని నిరపరాధులపై కోపపడడు. సంతోషంగా ధనం పంచుతాడు, ధర్మం ఉన్న చోట సంతోషిస్తాడు.
దాన్తైః సర్వప్రజాకాన్తైః ప్రీతిసంజననైర్నృణామ్। గుణైర్విరోచతే రామో దీప్తః సూర్య ఇవాంశుభిః
రాముడు స్వాధీనమైనవాడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, ఆనందాన్ని పంచేవాడు. అతని గుణాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఉదయించే సూర్యునిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తమేవంగుణసమ్పన్నం రామం సత్యపరాక్రమమ్। లోకపాలోపమం నాథమకామయత మేదినీ
ఇలాంటి గుణాలతో, సత్యానికి, పరాక్రమానికి నిలయమైన రాముడిని, లోకపాలకులవలె రక్షకుడిగా, ఈ భూమి తానే కోరుకుంది.
వత్సః శ్రేయసి జాతస్తే దిష్ట్యాసౌ తవ రాఘవః। దిష్ట్యా పుత్రగుణైర్యుక్తో మారీచ ఇవ కశ్యపః
బిడ్డా, నీకు శ్రేయస్సులో జన్మించిన కుమారుడు కలిగాడు. అదృష్టవశాత్తూ నీకు ఈ రాఘవుడు లభించాడు. అతడు కుమారునికి ఉండవలసిన అన్ని గుణాలతో, కశ్యపునికి మరీచిలా ఉన్నాడు.