దశవర్షసహస్రాణి వాజిమేఘానథాకరోత్ । వాజపేయాన్దశగుణాంస్తథా బహుసువర్ణకాన్ ।। ౭.౯౯.
పది వేల సంవత్సరాలు అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేశాడు. అంతే కాకుండా, పది రెట్లు ఎక్కువ వాజపేయ యజ్ఞాలు, ఇంకా అనేక బంగారు యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
అగ్నిష్టోమాతిరాత్రాభ్యాం గోసవైశ్చ మహాధనైః । ఈజే క్రతుభిరన్యైశ్చ స శ్రీమానాప్తదక్షిణైః ।। ౭.౯౯.
అగ్నిష్టోమ, అతిరాత్ర యజ్ఞాలతో, గొప్ప ధనంతో గోసవ యజ్ఞాలతో, ఇంకా ఇతర యజ్ఞాలతో, సమృద్ధిగా దక్షిణలు ఇచ్చి పూజలు చేశాడు.
ఏవం స కాలః సుమహాన్రాజ్యస్థస్య మహాత్మనః । ధర్మే ప్రయతమానస్య వ్యతీయాద్రాఘవస్య తు ।। ౭.౯౯.
ఇలా మహాత్ముడైన రాఘవుడు రాజ్యాన్ని స్థిరంగా పాలిస్తూ, ధర్మంలో నిత్యం నిబద్ధుడై ఉండగా, చాలా కాలం ఆనందంగా గడిచిపోయింది.
అనురఞ్జన్తి రాజానమహన్యహని రాఘవమ్ । ఋక్షవానరరక్షాంసి స్థితా రామస్య శాసనే ।। ౭.౯౯.
ప్రతి రోజూ, రాముని ఆజ్ఞకు లోబడి ఉన్న భల్లూకులు, వానరులు, రాక్షసులు రాజు రాఘవుని సంతోషపెట్టేవారు.
కాలే వర్షతి పర్జన్యః సుభిక్షం విమలా దిశః । హృష్టపుష్టజనాకీర్ణం పురం జనపదాస్తథా ।। ౭.౯౯.
సమయానికి మేఘాలు వర్షించేవి, దిక్కులు నిర్మలంగా ఉండేవి, నగరమూ గ్రామాలూ ఆనందంగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్న ప్రజలతో నిండిపోయేవి.
నాకాలే మ్రియతే కశ్చిన్న వ్యాధిః ప్రాణినాం తథా । నానర్థో విద్యతే కశ్చిద్రామే రాజ్యం ప్రశాసతి ।। ౭.౯౯.
రాముడు రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నప్పుడు, ఎవరూ కాలముకన్నా ముందే మరణించరు, ఏ ప్రాణికీ వ్యాధి రాదు, ఎలాంటి దురదృష్టం కూడా ఉండదు.
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య రామమాతా యశస్వినీ । పుత్రపౌత్రైః పరివృతా కాలధర్మముపాగమత్ ।। ౭.౯౯.
అంతటితో కాదు, చాలా కాలం తర్వాత రాముని కీర్తిశాలినైన తల్లి తన కుమారులు, మనవళ్లతో కూడి, కాలధర్మాన్ని చేరింది.
అన్వియాయ సుమిత్రా చ కైకేయీ చ యశస్వినీ । ధర్మం కృత్వా బహువిధం త్రిదివే పర్యవస్థితా ।। ౭.౯౯.
అలాగే సుమిత్రా, కైకేయి కూడా ఎన్నో ధార్మిక కార్యాలు చేసి, పరలోకాన్ని చేరారు.
సర్వాః ప్రముదితాః స్వర్గే రాజ్ఞా దశరథేన చ । సమాగతా మహాభాగాః సర్వధర్మం చ లేభిరే ।। ౭.౯౯.
ఆ మహాభాగ్యవంతురాలు అన్నీ, రాజు దశరథుడితో కలసి, స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉండి, సంపూర్ణ ధర్మాన్ని పొందారు.
తాసాం రామో మహాదానం కాలే కాలే ప్రయచ్ఛతి । మాతఽణామవిశేషేణ బ్రాహ్మణేషు తపస్విషు ।। ౭.౯౯.
రాముడు తన తల్లుల పేరుతో, సమయానికి బ్రాహ్మణులకు, తపస్వులకు గొప్ప దానాలు ఇచ్చేవాడు.
పిత్ర్యాణి బ్రహ్మరత్నాని యజ్ఞాన్పరమదుస్తరాన్ । చకార రామో ధర్మాత్మా పితఽన్దేవాన్వివర్ధయన్ ।। ౭.౯౯.
ధర్మాత్ముడైన రాముడు తన పితృదేవతలకు, దేవతలకు, కష్టమైన యజ్ఞాలు చేసి, పితృదేవతలను సంతోషపరిచాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి బహూన్యథ యయుః సుఖమ్ । యజ్ఞైర్బహువిధం ధర్మం వర్ధయానస్య సర్వదా ।। ౭.౯౯.
ఇలా రాముడు ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు యజ్ఞాలతో ధర్మాన్ని పెంచుతూ, సుఖంగా గడిపాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఏకోనశతతమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య యుధాజిత్కేకయో నృపః । స్వగురుం ప్రేషయామాస రాఘవాయ మహాత్మనే । గార్గ్యమఙ్గిరసః పుత్రం బ్రహ్మర్షిమమితప్రభమ్ ।। ౭.౧౦౦.
కొంతకాలం తర్వాత, కేకయ దేశాధిపతి యుధాజిత్ తన గురువు అయిన అంగిరసుని కుమారుడు, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న గార్గ్య మహర్షిని రాఘవుని వద్దకు పంపించాడు.
దశ చాశ్వసహస్రాణి ప్రీతిదానమనుత్తమమ్ ।। ౭.౧౦౦.
అతడు ప్రీతిగా గుర్తుగా పది వేల గుర్రాలను ఇచ్చాడు.
కమ్బలాని చ రత్నాని చిత్రవస్త్రమథోత్తమమ్ । రామాయ ప్రదదౌ రాజా శుభాన్యాభరణాని చ ।। ౭.౧౦౦.
అలాగే, గొడుగులు, రత్నాలు, అద్భుతమైన వస్త్రాలు, అందమైన ఆభరణాలు కూడా రామునికి సమర్పించాడు.
శ్రుత్వా తు రాఘవో ధీమాన్మహర్షిం గార్గ్యమాగతమ్ । మాతులస్యాశ్వపతినః ప్రహితం తన్మహాధనమ్ ।। ౭.౧౦౦.
తన మామగారు పంపిన గార్గ్య మహర్షి ఎంతో ధనం తీసుకుని వచ్చాడని తెలుసుకున్న రాఘవుడు చాలా ఆనందపడ్డాడు.
ప్రత్యుద్గమ్య చ కాకుత్స్థః క్రోశమాత్రం సహానుజః । గార్గ్యం సమ్పూజయామాస యథా శక్రో బృహస్పతిమ్ ।। ౭.౧౦౦.
అప్పుడు కాకుత్స్థుడు తన అన్నదమ్ములతో కలిసి ఒక క్రోశ దూరం వెళ్లి, గార్గ్యుని ఇంద్రుడు బృహస్పతిని గౌరవించినట్లే సత్కరించాడు.
తథా సమ్పూజ్య తమృషిం తద్ధనం ప్రతిగృహ్య చ । పృష్ట్వా ప్రతిపదం సర్వం కుశలం మాతులస్య చ । ఉపవిష్టం మహాభాగం రామః ప్రష్టుం ప్రచక్రమే ।। ౭.౧౦౦.
అలా ఆ మహర్షిని సత్కరించి, ఇచ్చిన ధనాన్ని స్వీకరించి, ప్రతి విషయాన్ని అడిగి తెలుసుకుని, మామగారి క్షేమాన్ని విచారించి, ఆ మహాభాగుడైన మహర్షి కూర్చున్న తర్వాత రాముడు ప్రశ్నలు అడగడం ప్రారంభించాడు.
కిమాహ మాతులో వాక్యం యదర్థం భగవానిహ । ప్రాప్తో వాక్యవిదాం శ్రేష్ఠః సాక్షాదివ బృహస్పతిః ।। ౭.౧౦౦.
"భగవంతుడా! నా మామగారు ఏ సందేశం పంపారు? దానికి మీరు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చారు. మీరు వాక్చాతుర్యంలో అగ్రగణ్యులు, బృహస్పతి వంటి వారు."
రామస్య భాషితం శ్రుత్వా మహర్షిః కార్యవిస్తరమ్ । వక్తుమద్భుతసఙ్కాశం రాఘవాయోపచక్రమే ।। ౭.౧౦౦.
రాముని మాటలు విని, మహర్షి ఆశ్చర్యకరమైన రూపంతో తన రాకకున్న కారణాన్ని విపులంగా వివరించటం ప్రారంభించాడు.
మాతులస్తే మహాబాహో వాక్యమాహ నరర్షభః । యుధాజిత్ప్రీతిసంయుక్తం శ్రూయతాం యది రోచతే ।। ౭.౧౦౦.
మహాబాహువైన నీ మామయ్య, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, ఎంతో ప్రేమతో ఈ సందేశాన్ని పంపించాడు. నీవు ఇష్టపడితే విను.
అయం గన్ధర్వవిషయః ఫలమూలోపశోభితః । సిన్ధోరుభయతః పార్శ్వే దేశః పరమశోభనః ।। ౭.౧౦౦.
ఈ గంధర్వుల దేశం, పండ్లు, కందులతో అలంకరించబడి, సింధు నదికి ఇరువైపులా విస్తరించి, అత్యంత అందంగా ఉంది.
తం చ రక్షన్తి గన్ధర్వాః సాయుధా యుద్ధకోవిదాః । శైలూషస్య సుతా వీర త్రికోట్యో వై మహాబలాః ।। ౭.౧౦౦.
ఆ ప్రాంతాన్ని యుద్ధంలో నిపుణులైన, ఆయుధాలతో ఉన్న గంధర్వులు, శైలూషుని కుమారులు, మూడు కోట్ల మంది మహాబలవంతులు కాపాడుతున్నారు, ఓ వీరా!
తాన్వినిర్జిత్య కాకుత్స్థ గన్ధర్వనగరం శుభమ్ । నివేశయ మహాబోహో స్వే పురే సుసమాహితే ।। ౭.౧౦౦.
కాకుత్స్థ వంశజా! నీవు వారిని జయించి, ఆ గంధర్వుల శుభ్రమైన నగరంలో నీ కుమారులను జాగ్రత్తగా స్థాపించు.
అన్యస్య న గతిస్తత్ర దేశః పరమశోభనః । రోచతాం తే మహాబాహో నాహం త్వామహితం వదే ।। ౭.౧౦౦.
ఇంత అందమైన ఆ దేశానికి మరెవ్వరూ చేరలేరు. మహాబాహువా! నీకు నచ్చితే నేను నీకు హానికరమైనది ఏమీ చెప్పడం లేదు.
తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవః ప్రీతో మహర్షేర్మాతులస్య చ । ఉవాచ బాఢమిత్యేవ భరతం చాన్వవైక్షత ।। ౭.౧౦౦.
ఇలా విని, రాఘవుడు మహర్షి, మామయ్య ఇద్దరిపట్ల ఆనందంతో 'అవును' అని సమాధానమిచ్చి, భరతుని వైపు చూశాడు.
సో ఽబ్రవీద్రాఘవః ప్రీతః సాఞ్జలిప్రగ్రహో ద్విజమ్ । ఇమౌ కుమారౌ తం దేశం బ్రహ్మర్షే విచరిష్యతః ।। ౭.౧౦౦.
ఆ ఆనందంతో రాఘవుడు చేతులు జోడించి మహర్షిని ఉద్దేశించి, 'ఈ ఇద్దరు కుమారులు ఆ దేశాన్ని సందర్శిస్తారు, బ్రహ్మర్షీ!' అని అన్నాడు.
భరతస్యాత్మజౌ వీరౌ తక్షః పుష్కల ఏవ చ । మాతులేన సుగుప్తౌ తు ధర్మేణ సుసమాహితౌ ।। ౭.౧౦౦.
భరతుని ఇద్దరు ధైర్యవంతులైన కుమారులు, తక్షుడు, పుష్కలుడు, మామయ్య రక్షణలో, ధర్మబద్ధంగా అక్కడికి వెళ్తారు.
భరతం చాగ్రతః కృత్వా కుమారౌ సబలానుగౌ । నిహత్య గన్ధర్వసుతాన్ద్వే పురే విభజిష్యతః ।। ౭.౧౦౦.
భరతుని ముందుగా ఉంచి, కుమారులు సైన్యంతో కలిసి, గంధర్వుల కుమారులను ఓడించి, ఆ రెండు నగరాలను పంచుకుంటారు.