అన్తరిక్షే చ భూమౌ చ సర్వే స్థావరజఙ్గమాః । దానవాశ్చ మహాకాయాః పాతాలే పన్నగాధిపాః ।। ౭.౯౭.
ఆకాశంలో, భూమిపై ఉన్న స్థావరజంగమములు, మహాకాయులు అయిన దానవులు, పాతాళంలో ఉన్న నాగాధిపతులు అందరూ,
కేచిద్వినేదుః సంహృష్టాః కేచిద్ధ్యానపరాయణాః । కేచిద్రామం నిరీక్షన్తే కేచిత్సీతామచేతనాః ।। ౭.౯౭.
కొంతమంది ఆనందంతో హర్షధ్వానాలు చేశారు, మరికొందరు ధ్యానంలో లీనమయ్యారు, ఇంకొందరు రాముని చూస్తూ ఉండగా, మరికొందరు సీతను చూస్తూ మౌనంగా నిలిచిపోయారు.
సీతాప్రవేశనం దృష్ట్వా తేషామాసీత్సమాగమః । తన్ముహూర్తమివాత్యర్థం సమం సమ్మోహితం జగత్ ।। ౭.౯౭.
సీతా ప్రవేశాన్ని చూసి అందరూ ఒకచోట చేరారు. ఆ క్షణంలో మొత్తం లోకం ఆశ్చర్యంతో మౌనంగా, స్థిరంగా నిలిచిపోయింది.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే సప్తనవతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో తొంభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
రసాతలం ప్రవిష్టాయాం వైదేహ్యాం సర్వవానరాః । చుక్రుశుః సాధు సాధ్వీతి మునయో రామసన్నిధౌ ।। ౭.౯౮.
వైదేహి పాతాళంలో ప్రవేశించినప్పుడు, అన్ని వానరులు 'బాగుంది, బాగుంది!' అని అరవగా, మునులు కూడా రాముని సమక్షంలో అదే విధంగా ప్రశంసించారు.
దణ్డకాష్ఠమవష్టభ్య బాష్పవ్యాకులితేక్షణః । అవాక్ఛిరా దీనమనా రామో హ్యాసీత్సుదుఃఖితః ।। ౭.౯౮.
ఒక దండను పట్టుకుని, కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబారి, తల వంచి, మనసు దుఃఖంతో నిండిపోయి, రాముడు ఎంతో బాధతో కూర్చున్నాడు.
స రుదిత్వా చిరం కాలం బహుశో బాష్పముత్సృజన్ । క్రోధశోకసమావిష్టో రామో వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౯౮.
రాముడు చాలా సేపు కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, కోపం మరియు దుఃఖంతో నిండిపోయి, ఇలా అన్నాడు.
అభూతపూర్వం శోకం మే మనః స్ప్రష్టుమివేచ్ఛతి । పశ్యతో మే యథా నష్టా సీతా శ్రీరివ రూపిణీ ।। ౭.౯౮.
ఇంతకు ముందెన్నడూ లేని ఒక పెద్ద దుఃఖం నా మనసును తాకుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. నా కళ్ల ముందే సీతా పోయినట్టు, అదృష్టం పోయినట్టుగా కనిపిస్తోంది.
సా ఽదర్శనం పురా సీతా లఙ్కాపారే మహోదధేః । తతశ్చాపి మయానీతా కిం పునర్వసుధాతలాత్ ।। ౭.౯౮.
అప్పుడొకప్పుడు సీతా లంకా అటు మహాసముద్రం అంచున కనిపించలేదు. దాన్ని నేను తిరిగి తీసుకొచ్చాను. మరి ఇప్పుడు భూమి మీద నుండి ఎలా కనిపించకుండా పోయింది?
వసుధే దేవి భవతి సీతా నిర్యాత్యతాం మమ । దర్శయిష్యామి వా రోషం యథా మామవగచ్ఛసి ।। ౭.౯౮.
భూమిదేవి! సీతను నాకు తిరిగి ఇవ్వు. లేదంటే, నా కోపాన్ని నీకు చూపిస్తాను. అప్పుడు నన్నెవరినో నువ్వు తెలుసుకుంటావు.
కామం శ్వశ్రూర్మమైవ త్వం త్వత్సకాశాద్ధి మైథిలీ । కర్షతా హలహస్తేన జనకేనోద్ధృతా పురా ।। ౭.౯౮.
నిజంగా, నువ్వే నా అత్తవు. ఎందుకంటే, మైతిలి నిన్ను Janaka తన హలంతో లాగి తీసుకొచ్చాడు.
తస్మాన్నిర్యాత్యతాం సీతా వివరం వా ప్రయచ్ఛ మే । పాతాలే నాకపృష్ఠే వా వసేయం సహితస్తయా ।। ౭.౯౮.
కాబట్టి, సీతను బయటకు పంపు. లేదా నాకు ఒక మార్గాన్ని చూపించు. నేనెక్కడైనా, పాతాళంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఆమెతో కలిసి ఉంటాను.
ఆనయ త్వం హి తాం సీతాం మత్తో ఽహం మైథిలీకృతే । న మే దాస్యసి చేత్సీతాం యథారూపాం మహీతలే ।। ౭.౯౮.
నాకు మైతిలి మీద ఎంతో ప్రేమ ఉంది. అందుకే, సీతను నాకు తీసుకొచ్చి ఇవ్వు. భూమి మీద ఉన్నట్టే ఆమెను ఇవ్వకపోతే,
సపర్వతవనాం కృత్స్నాం విధమిష్యామి తే స్థితమ్ । నాశయిష్యామ్యహం భూమిం సర్వమాపో భవత్విహ ।। ౭.౯౮.
నీపై ఉన్న పర్వతాలు, అడవులు అన్నిటినీ నేనొదిలిపెట్టను. భూమిని పూర్తిగా నాశనం చేసి, ఇక్కడ అన్నీ నీళ్లుగా మారిపోతాయి.
ఏవం బ్రువాణే కాకుత్స్థే క్రోధశోకసమన్వితే । బ్రహ్మా సురగణైః సార్ధమువాచ రఘునన్దనమ్ ।। ౭.౯౮.
కాకుత్స్థుడు ఇలా కోపం, దుఃఖంతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు, బ్రహ్మ దేవతలతో కలిసి రఘునందనుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
రామ రామ న సన్తాపం కర్తుమర్హసి సువ్రత । స్మర త్వం పూర్వకం భావం మన్త్రం చామిత్రకర్శన ।। ౭.౯౮.
రామా, రామా! నీకు ఇలాంటి బాధ అవసరం లేదు. నీవు మునుపటి స్వరూపాన్ని, మంత్రాన్ని గుర్తు చేసుకో.
న ఖలు త్వాం మహాబాహో స్మారయేయమనుత్తమమ్ । ఇమం ముహూర్తం దుర్ధర్ష స్మర త్వం జన్మ వైష్ణవమ్ ।। ౭.౯౮.
మహాబాహువూ! ఈ సమయంలో తప్ప, నీకు ఈ పరమ సత్యాన్ని నేను గుర్తు చేయాల్సిన అవసరం లేదు. దుర్జయుడా! నీ వైష్ణవ జన్మాన్ని గుర్తు పెట్టుకో.
సీతా హి విమలా సాధ్వీ తవ పూర్వపరాయణా । నాగలోకం సుఖం ప్రాయాత్త్వదాశ్రయతపోబలాత్ ।। ౭.౯౮.
సీతా పవిత్రురాలు, మంచి గుణాలవాళ్లు, మొదటి నుంచీ నీకే అంకితురాలు. నీ ఆశ్రయంతో వచ్చిన తపస్సు వల్ల, ఆమె నాగలోకాన్ని సుఖంగా పొందింది.
స్వర్గే తే సఙ్గమో భూయో భవిష్యతి న సంశయః । అస్యాస్తు పరిషన్మధ్యే యద్బ్రవీమి నిబోధ తత్ ।। ౭.౯౮.
స్వర్గంలో మళ్లీ ఆమెతో నీకు కలయిక తప్పకుండా జరుగుతుంది. ఇప్పుడు ఈ సభ మధ్యలో నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా విను.
ఏతదేవ హి కావ్యం తే కావ్యానాముత్తమం శ్రుతమ్ । సర్వం విస్తరతో రామ వ్యాఖ్యాస్యతి న సంశయః ।। ౭.౯౮.
ఇది నిజంగా నీకోసం వ్రాయబడిన కవ్యం, కవ్యాల్లో అగ్రస్థానం పొందింది. రాముడు ఇందులోని అన్నింటినీ పూర్తిగా వివరించబోతున్నాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
జన్మప్రభృతి తే వీర సుఖదుఃఖోపసేవనమ్ । భవిష్యదుత్తరం చేహ సర్వం వాల్మీకినా కృతమ్ ।। ౭.౯౮.
వీరుడా! నీ జననం నుంచి వచ్చిన సుఖాలు, దుఃఖాలు, ఇంకా ముందుకు జరగబోయే సంగతులన్నీ వాల్మీకి రచించాడు.
ఆదికావ్యమిదం రామ త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ । నహ్యన్యో ఽర్హతి కావ్యానాం యశోభాగ్రాఘవాదృతే ।। ౭.౯౮.
ఇది మొదటి కవ్యం, రామా! ఇందులోని అన్నీ నీ మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. రాఘవా! కవ్యాలకు గౌరవం నీకే సరిపోతుంది, ఇంకెవ్వరికీ కాదు.
శ్రుతం తే పూర్వమేతద్ధి మయా సర్వం సురైః సహ । దివ్యమద్భుతరూపం చ సత్యవాక్యమనావృతమ్ ।। ౭.౯౮.
ఇవన్నీ నీవు, నేను, దేవతలతో కలిసి ముందే విన్నవే. ఇది దివ్యంగా, అద్భుతంగా, నిజంగా, ఏదీ దాచకుండా చెప్పబడింది.
స త్వం పురుషశార్దూల ధర్మేణ సుసమాహితః । శేషం భవిష్యం కాకుత్స్థ కావ్యం రామాయణం శృణు ।। ౭.౯౮.
పురుషశార్దూలా! నీవు ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండి, మిగిలిన రామాయణ కవ్యం భాగాన్ని శ్రద్ధగా విను, కాకుత్స్థుడా!
ఉత్తరం నామ కావ్యస్య శేషమత్ర మహాయశః । తచ్ఛృణుష్వ మహాతేజ ఋషిభిః సార్ధముత్తమమ్ ।। ౭.౯౮.
ఈ కావ్యానికి మిగిలిన భాగాన్ని ఉత్తరంగా పిలుస్తారు, మహాతేజస్వీ! నీవు ఋషులతో కలిసి ఆ ఉత్తమమైన భాగాన్ని విను.
న ఖల్వన్యేన కాకుత్స్థ శ్రోతవ్యమిదముత్తమమ్ । పరమమ్ ఋషిణా వీర త్వయైవ రఘునన్దన ।। ౭.౯౮.
కాకుత్స్థుడా! ఈ ఉత్తమమైన భాగాన్ని మరెవ్వరూ వినకూడదు; ఇది పరమమైనది, రఘువంశానందుడా! ఇది నీకోసమే.
ఏతావదుక్త్వా వచనం బ్రహ్మా త్రిభువనేశ్వరః । జగామ త్రిదివం దేవో దేవైః సహ సబాన్ధవైః ।। ౭.౯౮.
ఇలా చెప్పిన తరువాత, మూడు లోకాల అధిపతి బ్రహ్మ దేవతలతో, తన బంధువులతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
యే చ తత్ర మహాత్మాన ఋషయో బ్రాహ్మలౌకికాః । బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞాతా న్యవర్తన్త మహౌజసః । ఉత్తరం శ్రోతుమనసో భవిష్యం యచ్చ రాఘవే ।। ౭.౯౮.
అక్కడ ఉన్న మహాత్ములైన ఋషులు, బ్రహ్మదేవుని అనుమతితో, తమ గొప్ప తేజంతో వెనుదిరిగారు. రాఘవుని గురించి భవిష్యత్తులో చెప్పబోయే ఉత్తర భాగాన్ని వినాలని వారు మనసులో ఉంచుకున్నారు.
తతో రామః శుభాం వాణీం దేవదేవస్య భాషితామ్ । శ్రుత్వా పరమతేజస్వీ వాల్మీకిమిదమబ్రవీత్ ।। ౭.౯౮.
అంతట రాముడు, దేవదేవుడైన బ్రహ్మ చెప్పిన మంగళకరమైన మాటలు విని, పరమతేజస్వీ వాల్మీకిని ఇలా అడిగాడు.
భగవన్ శ్రోతుమనస ఋషయో బ్రాహ్మలౌకికాః । భవిష్యదుత్తరం యన్మే శ్వోభూతే సమ్ప్రవర్తతామ్ ।। ౭.౯౮.
భగవన్! బ్రహ్మలోకానికి, భూలోకానికి చెందిన ఋషులు భవిష్యత్తులో చెప్పబోయే ఉత్తర భాగాన్ని వినాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. అది రేపు నాకోసం ప్రారంభమవ్వాలి.