అకృష్టపచ్యా పృథివీ సుసమ్పన్నా మహాత్మనః । స రాజ్యం తాదృశం భుఙ్క్తే స్ఫీతమద్భుతదర్శనమ్ ।। ౭.౮౪.
పొలం దున్నకుండానే భూమి మహాత్ముడికి సంపన్నంగా ఉండేది. అద్భుతంగా, అభివృద్ధిగా ఉన్న ఆ రాజ్యాన్ని అతడు అనుభవించేవాడు.
తస్య బుద్ధిః సముప్తన్నా తపః కుర్యామనుత్తమమ్ । తపో హి పరమం శ్రేయః సమ్మోహమితరత్సుఖమ్ ।। ౭.౮౪.
అప్పుడు అతని మనసు అత్యుత్తమమైన తపస్సు చేయాలని స్థిరపడింది. ఎందుకంటే తపస్సే పరమ శ్రేయస్సు, మిగతా సుఖాలు మాయ మాత్రమే.
స నిక్షిప్య సుతం జ్యేష్ఠం పౌరేషు మధురేశ్వరమ్ । తప ఉగ్రం సమాతిష్ఠత్తాపయన్సర్వదేవతాః ।। ౭.౮౪.
తన పెద్ద కుమారుణ్ని ప్రజలకు రాజుగా నియమించి, వృత్రుడు ఘోరమైన తపస్సు ఆచరించసాగాడు. దాంతో అన్ని దేవతలు బాధపడిపోయారు.
తపస్తప్యతి వృత్రే తు వాసవః పరమార్తవత్ । విష్ణుం సముపసఙ్క్రమ్య వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౮౪.
వృత్రుడు తపస్సు చేస్తుండగా, వాసవుడు తీవ్రమైన బాధతో విష్ణువును ఆశ్రయించి ఇలా అన్నాడు.
తపస్యతా మహాబాహో లోకాః వృత్రేణ నిర్జితాః । బలవాన్స హి ధర్మాత్మా నైనం శక్ష్యామి శాసితుమ్ ।। ౭.౮౪.
వృత్రుడు తపస్సులో లీనమైనప్పుడు, ఓ మహాబాహువా, లోకాలు అతని చేతిలో పడిపోయాయి. అతడు బలవంతుడు, ధర్మాత్ముడు, నేను అతన్ని పాలించలేను.
యద్యసౌ తప ఆతిష్ఠేద్భూయ ఏవాసురేశ్వర । యావల్లోకా ధరిష్యన్తి తావదస్య వశానుగాః ।। ౭.౮౪.
అసురాధిపతి మళ్లీ తపస్సు చేయడం మొదలుపెడితే, లోకాలు ఉన్నంతకాలం అతని ఆధీనంలోనే ఉంటాయి.
తం చైనం పరమోదారముపేక్షసి మహాబలమ్ । క్షణం హి న భవేద్వృత్రః క్రుద్ధే త్వయి సురేశ్వర ।। ౭.౮౪.
నీకు కోపం వస్తే, ఓ దేవేంద్రా, ఎంత గొప్పవాడైనా, దయామయుడైనా వృత్రుడు ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకడు.
యదా హి ప్రీతిసంయోగం త్వయా విష్ణో సమాగతః । తదాప్రభృతి లోకానాం నాథత్వముపలబ్ధవాన్ ।। ౭.౮౪.
ఓ విష్ణూ, నీవు వృత్రునితో స్నేహబంధం కలిపినప్పటి నుంచే అతడు లోకాలపై అధికారం పొందాడు.
స త్వం ప్రసాదం లోకానాం కురుష్వ సుసమాహితః । త్వత్కృతేన హి సర్వం స్యాప్రశాన్తమరుజం జగత్ ।। ౭.౮౪.
కాబట్టి, నీవు ధృడనిశ్చయంతో లోకాలపై అనుగ్రహం చూపించు. నీ వల్లే ఈ అశాంతమైన జగత్తు ప్రశాంతమవుతుంది.
ఇమే హి సర్వే విష్ణో త్వాం నిరీక్షన్తే దివౌకసః । వృత్రఘాతేన మహతా తేషాం సాహ్యం కురుష్వ హ ।। ౭.౮౪.
విష్ణూ, ఈ దేవతలందరూ నిన్నే ఆశ్రయిస్తున్నారు. వృత్రుని సంహరించడంలో వారికి సహాయం చేయు.
త్వయా హి నిత్యశః సాహ్యం కృతమేషాం మహాత్మనామ్ । అసహ్యమిదమన్యేషామగతీనాం గతిర్భవాన్ ।। ౭.౮౪.
ఈ మహాత్ములకు నీవు ఎప్పుడూ సహాయం చేశావు. ఇది ఇతరులకు అసహ్యమైన పని. దిక్కులేని వారికి నీవే ఆశ్రయం.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతురశీతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో ఉత్తరకాండలో ఎనభై నాలుగవ సర్గ పూర్తయ్యింది.
లక్ష్మణస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా శత్రునిబర్హణః । వృత్రఘాతమశేషేణ కథయేత్యాహ సువ్రత ।। ౭.౮౫.
లక్ష్మణుని మాటలు విని, శత్రువులను నశింపజేసే సువ్రతుడు, 'వృత్రాసురుని సంహారం కథను పూర్తిగా చెప్పు' అని అన్నాడు.
రాఘవేణైవముక్తస్తు సుమిత్రానన్దవర్ధనః । భూయ ఏవ కథాం దివ్యాం కథయామాస సువ్రతః ।। ౭.౮౫.
అప్పుడు రాఘవుడు ఇలా అడిగినపుడు, సుమిత్రకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే సువ్రతుడు మళ్లీ ఆ దివ్యమైన కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా సర్వేషాం చ దివౌకసామ్ । విష్ణుర్దేవానువాచేదం సర్వానిన్ద్రపురోగమాన్ ।। ౭.౮౫.
వెయ్యికళ్ల కలిగిన ఇంద్రుడు మరియు అందరు దేవతలు చెప్పిన మాటలు విని, విష్ణువు, ఇంద్రుని ముందుగా ఉంచుకుని అందరు దేవతలకు ఇలా చెప్పాడు.
పూర్వం సౌహృదబద్ధో ఽస్మి వృత్రస్య హ మహాత్మనః । తేన యుష్మత్ప్రియార్థం హి నాహం హన్మి మహాసురమ్ ।। ౭.౮౫.
ముందుగా నేను ఆ మహాత్ముడైన వృత్రునితో స్నేహబంధంతో ఉన్నాను. అందుకే మీ కోసం నేను ఆ మహాసురుని సంహరించలేదు.
అవశ్యం కరణీయం చ భవతాం సుఖముత్తమమ్ । తస్మాదుపాయమాఖ్యాస్యే యేన వృత్రో నిహన్యతే ।। ౭.౮౫.
కానీ మీకు పరమానందం తప్పక కలగాలి. అందుకే వృత్రుడు ఎలా సంహరించబడతాడో దానికి మార్గాన్ని చెబుతాను.
త్రిధాభూతం కరిష్యామి హ్యాత్మానం సురసత్తమాః । తేన వృత్రం సహస్రాక్షో వధిష్యతి న సంశయః ।। ౭.౮౫.
ఓ ఉత్తమ దేవతలారా! నేను నా శరీరాన్ని మూడుగా విడగొడతాను. అలా వెయ్యికళ్ల ఇంద్రుడు వృత్రుని సంహరిస్తాడు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏకాంశో వాసవం యాతు ద్వితీయో వజ్రమేవ తు । తృతీయో భూతలం శక్రస్తదా వృత్రం వధిష్యతి ।। ౭.౮౫.
నా ఒక భాగం వాసవునిలో ప్రవేశిస్తుంది, రెండవ భాగం వజ్రాయుధంగా మారుతుంది, మూడవ భాగం భూమిగా మారుతుంది. అప్పుడు శక్రుడు వృత్రుని సంహరిస్తాడు.
తథా బ్రువతి దేవేశే దేవా వాక్యమథాబ్రువన్ । ఏవమేతన్న సన్దేహో యథా వదసి దైత్యహన్ ।। ౭.౮౫.
దేవతాధిపతి ఇలా చెప్పినప్పుడు, దేవతలు ఇలా పలికారు: 'నీవు చెప్పినట్లే జరుగుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు, దైత్య సంహారకా!'
భద్రం తే ఽస్తు గమిష్యామో వృత్రాసురవధైషిణః । భజస్వ పరమోదార వాసవం స్వేన తేజసా ।। ౭.౮౫.
'నీకు శుభం కలగాలి! మేము వృత్రాసురుని సంహారం కోసం వెళ్తాము. ఓ పరమ ఉదారుడా! నీ తేజస్సును వాసవునికి ఇవ్వు.'
తతః సర్వే మహాత్మానః సహస్రాక్షపురోగమాః । తదారణ్యముపాక్రామన్యత్ర వృత్రో మహాసురః ।। ౭.౮౫.
అంతటా మహాత్ములు, వెయ్యికళ్ల ఇంద్రుని ముందుగా ఉంచుకుని, వృత్ర మహాసురుడు ఉన్న అరణ్యానికి వెళ్లారు.
తే పశ్యంస్తేజసా భూతం తప్యన్తమసురోత్తమమ్ । పిబన్తమివ లోకాంస్త్రీన్నిర్దహన్తమివామ్బరమ్ ।। ౭.౮౫.
అక్కడ వారు మహాశక్తివంతుడైన వృత్రాసురుని చూశారు. అతడు తన తేజంతో మూడు లోకాలను మింగుతున్నట్లు, ఆకాశాన్ని కాల్చుతున్నట్లు కనిపించాడు.
దృష్ట్వైవ చాసురశ్రేష్ఠం దేవాస్త్రాసముపాగమన్ । కథమేనం వధిష్యామః కథం న స్యాత్పరాజయః ।। ౭.౮౫.
ఆ అసురశ్రేష్ఠుడిని చూసిన వెంటనే దేవతలకు భయం పట్టుకుంది. 'ఇతడిని ఎలా సంహరిస్తాము? ఎలా ఓటమి చెందకుండా ఉంటాము?' అని ఆందోళన పడ్డారు.
తేషాం చిన్తయతాం తత్ర సహస్రాక్షః పురన్దరః । వజ్రం ప్రగృహ్య పాణిభ్యాం ప్రాహిణోద్వృత్రమూర్ధని ।। ౭.౮౫.
అప్పుడు వారు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, వెయ్యికళ్ల ఇంద్రుడు తన రెండు చేతులతో వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకుని వృత్రుని తలపై విసిరాడు.
కాలాగ్నినేవ ఘోరేణ తప్తేనైవ మహార్చిషా । పతతా వృత్రశిరసా జగత్ऺత్రాసముపాగమత్ ।। ౭.౮౫.
ఆ భయంకరమైన, ఎర్రటి అగ్నిలా మండుతున్న వజ్రాయుధం వృత్రుని తలపై పడినప్పుడు, అది కాలాంతకాగ్నిలా కనిపించింది. అందువల్ల లోకమంతా భయంతో వణికిపోయింది.
అసమ్భావ్యం వధం తస్య వృత్రస్య విబుధాధిపః । చిన్తయానో జగామాశు లోకస్యాన్తం మహాయశాః ।। ౭.౮౫.
వృత్రుని సంహారం అసాధ్యమని భావించిన మహాత్ముడైన దేవేంద్రుడు, లోకానికి అంతం వస్తుందేమో అని ఆలోచిస్తూ త్వరగా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తమిన్ద్రం బ్రహ్మహత్యా ఽ ఽశు గచ్ఛన్తమనుగచ్ఛతి । అపతచ్చాస్య గాత్రేషు తమిన్ద్రం దుఃఖమావిశత్ ।। ౭.౮౫.
అప్పుడు బ్రహ్మహత్య పాపం ఇంద్రుని వెంట వెళ్ళింది. అది అతని శరీరంపై పడింది. దాంతో ఇంద్రుడు తీవ్రమైన బాధను అనుభవించాడు.
హతారయః ప్రనష్టేన్ద్రా దేవాః సాగ్నిపురోగమాః । విష్ణుం త్రిభువనేశానం ముహుర్ముహురపూజయన్ ।। ౭.౮౫.
శత్రువు సంహరించబడి, ఇంద్రుడు కనబడకపోయినా, అగ్ని మొదలైన దేవతలు మళ్లీ మళ్లీ మూడు లోకాల అధిపతి అయిన విష్ణువును ఆరాధించారు.
త్వం గతిః పరమేశాన పూర్వజో జగతః పితా । రక్షార్థం సర్వభూతానాం విష్ణుత్వముపజగ్మివాన్ ।। ౭.౮౫.
ఓ పరమేశ్వరా! నీవే ఈ జగత్తుకు ఆధారం, ఆదికర్త, తండ్రివి. సమస్త భూతాల రక్షణ కోసం నీవు విష్ణువు రూపాన్ని ధరించావు.