నావజ్ఞేయశ్చ భూతానాం న చ కాలవశానుగః। ఏవం శ్రేష్ఠైర్గుణైర్యుక్తః ప్రజానాం పార్థివాత్మజః
ఎవరూ అతడిని తక్కువగా చూడరు, కాలానికి లోబడి ఉండడు. ఇలాంటి ఉత్తమ గుణాలతో రాజ కుమారుడు ప్రజలకు ఆదర్శంగా ఉంటాడు.
సమ్మతస్త్రిషు లోకేషు వసుధాయాః క్షమాగుణైః। బుద్ధ్యా బృహస్పతేస్తుల్యో వీర్యే చాపి శచీపతేః
మూడు లోకాలలోనూ భూమిలా సహనంతో అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడవాడు. బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానం, శక్తిలో ఇంద్రుడికి సమానంగా ఉంటాడు.
తథా సర్వప్రజాకాన్తైః ప్రీతిసంజననైః పితుః। గుణైర్విరురుచే రామో దీప్తః సూర్య ఇవాంశుభిః
అన్ని ప్రజలకు ఇష్టమైన, తండ్రికి ఆనందాన్ని కలిగించే గుణాలతో రాముడు, తన తేజంతో సూర్యుడు కిరణాల్లా ప్రకాశించాడు.
తమేవంవృత్తసమ్పన్నమప్రధృష్యపరాక్రమమ్। లోకనాథోపమం నాథమకామయత మేదినీ
అతని ప్రవర్తన, పరాక్రమం ఎవ్వరూ జయించలేనిది. లోకానికి అధిపతిలా ఉన్న అతడిని భూమి తానే తన రక్షకుడిగా కోరుకుంది.
ఏతైస్తు బహుభిర్యుక్తం గుణైరనుపమైః సుతమ్। దృష్ట్వా దశరథో రాజా చక్రే చిన్తాం పరంతపః
ఇలాంటి అనుపమ గుణాలతో తన కుమారుడిని చూసి, శత్రువులను భయపెట్టే దశరథ మహారాజు లోతైన ఆలోచనలో పడిపోయాడు.
అథ రాజ్ఞో బభూవైవ వృద్ధస్య చిరజీవినః। ప్రీతిరేషా కథం రామో రాజా స్యాన్మయి జీవతి
పెద్దవాడై, దీర్ఘాయువు పొందిన రాజుకు ఇలా అనిపించింది — రాముడు నేను బ్రతికుండగానే రాజుగా ఎలా coronate చేయబడతాడు?
ఏషా హ్యస్య పరా ప్రీతిర్హృది సమ్పరివర్తతే। కదా నామ సుతం ద్రక్ష్యామ్యభిషిక్తమహం ప్రియమ్
అతనిపై ఉన్న ఈ పరమమైన ప్రేమ నా హృదయంలో ఎప్పుడూ తిరుగుతూనే ఉంది. నా ప్రియ కుమారుడిని రాజ్యాభిషేకం చేసినవాడిగా ఎప్పుడూ చూడగలను?
వృద్ధికామో హి లోకస్య సర్వభూతానుకమ్పకః। మత్తః ప్రియతరో లోకే పర్జన్య ఇవ వృష్టిమాన్
అతడు లోకానికి అభివృద్ధి కావాలని కోరుకుంటాడు, అన్ని జీవులపై కరుణ చూపుతాడు. ప్రజలకు నేను కన్నా అతడు మరింత ప్రియమైనవాడు, వర్షాన్ని కురిపించే మేఘంలా.
యమశక్రసమో వీర్యే బృహస్పతిసమో మతౌ। మహీధరసమో ధృత్యాం మత్తశ్చ గుణవత్తరః
వీర్యంలో యముడికి, ఇంద్రుడికి సమానం; బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానం; స్థిరతలో పర్వతాధిపతిలా; గుణాలలో నన్ను మించిపోయాడు.
మహీమహమిమాం కృత్స్నామధితిష్ఠన్తమాత్మజమ్। అనేన వయసా దృష్ట్వా యథా స్వర్గమవాప్నుయామ్
ఈ వయసులో నా కుమారుడు ఈ భూమంతటినీ పాలిస్తున్నాడని నేను చూడగలిగితే, అది నాకు స్వర్గాన్ని పొందినట్టే.
ఇత్యేవం వివిధైస్తైస్తైరన్యపార్థివదుర్లభైః। శిష్టైరపరిమేయైశ్చ లోకే లోకోత్తరైర్గుణైః
ఇలా ఇతర రాజకుమారులకు దొరకని ఎన్నో అపూర్వమైన, అపరిమితమైన, లోకాన్ని మించిపోయే గుణాలతో అతడు అలంకరించబడ్డాడు.
తం సమీక్ష్య తదా రాజా యుక్తం సముదితైర్గుణైః। నిశ్చిత్య సచివైః సార్ధం యౌవరాజ్యమమన్యత
అన్ని ఉత్తమ గుణాలతో అలంకరించబడి ఉన్న అతడిని చూసి, మంత్రులతో కలిసి రాజు యువరాజ్యాభిషేకాన్ని ఆలోచించాడు.
దివ్యన్తరిక్షే భూమౌ చ ఘోరముత్పాతజం భయమ్। సంచచక్షేఽథ మేధావీ శరీరే చాత్మనో జరామ్
ఆకాశంలో, మధ్యలో, భూమిపై భయంకరమైన అపశకునాలు కనిపించటం, తన శరీరంలో వృద్ధాప్యం వచ్చిందని ఆ జ్ఞానవంతుడు గమనించాడు.
పూర్ణచన్ద్రాననస్యాథ శోకాపనుదమాత్మనః। లోకే రామస్య బుబుధే సమ్ప్రియత్వం మహాత్మనః
పూర్ణచంద్రుడిలా ముఖం కలిగి, తన దుఃఖాన్ని తొలగించే మహాత్ముడు రాముడు లోకంలో అందరికీ ఎంతో ప్రియమైనవాడని కూడా ఆయన తెలుసుకున్నాడు.
ఆత్మనశ్చ ప్రజానాం చ శ్రేయసే చ ప్రియేణ చ। ప్రాప్తే కాలే స ధర్మాత్మా భక్త్యా త్వరితవాన్ నృపః
తనకూ, ప్రజలకూ మేలు కలగాలని, సరైన సమయంలో, ఆ ధర్మాత్ముడు రాజు భక్తితో, ప్రేమతో త్వరగా చర్య తీసుకున్నాడు.
నానానగరవాస్తవ్యాన్ పృథగ్జానపదానపి। సమానినాయ మేదిన్యాం ప్రధానాన్ పృథివీపతిః
భూమిపై ఉన్న వివిధ నగరాల నుంచి, వేర్వేరు ప్రాంతాల నుంచి ప్రముఖులను ఆ భూపతి పిలిపించాడు.
తాన్ వేశ్మనానాభరణైర్యథార్హం ప్రతిపూజితాన్। దదర్శాలంకృతో రాజా ప్రజాపతిరివ ప్రజాః
ఆ రాజు అలంకరించబడి, వారికి యోగ్యమైన గౌరవాలు, ఆభరణాలు ఇచ్చి సత్కరించాడు. ప్రజలకు ప్రభువు ఎలా ఆత్మీయంగా ఉంటాడో అలా కనిపించాడు.
న తు కేకయరాజానం జనకం వా నరాధిపః। త్వరయా చానయామాస పశ్చాత్తౌ శ్రోష్యతః ప్రియమ్
కానీ, ఆ రాజు తన తొందరలో కేకయ రాజును గానీ, జనకుని గానీ పిలవలేదు. వారు ఆ శుభవార్తను తర్వాత వినతారు.
అథోపవిష్టే నృపతౌ తస్మిన్ పరపురార్దనే। తతః ప్రవివిశుః శేషా రాజానో లోకసమ్మతాః
ఆ రాజు శత్రు రాజ్యాలను జయించినవాడు, తన ఆసనంలో కూర్చున్నప్పుడు, మిగతా ప్రసిద్ధ రాజులు లోపలికి వచ్చారు.
అథ రాజవితీర్ణేషు వివిధేష్వాసనేషు చ। రాజానమేవాభిముఖా నిషేదుర్నియతా నృపాః
రాజు వివిధ ఆసనాలను కేటాయించిన తర్వాత, వచ్చిన రాజులు అందరూ సరిగా రాజును ఎదురుగా కూర్చున్నారు.
స లబ్ధమానైర్వినయాన్వితైర్నృపైః పురాలయైర్జానపదైశ్చ మానవైః। ఉపోపవిష్టైర్నృపతిర్వృతో బభౌ సహస్రచక్షుర్భగవానివామరైః
గౌరవం పొందిన, వినయంగా ఉన్న రాజులు, పట్టణ ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలు అందరూ చుట్టూ కూర్చుని ఉండగా, ఆ రాజు సహస్రనేతుడిలా దేవతల మధ్య ప్రకాశించాడు.
thumb|ద్వితీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వితీయః సర్గః ॥౨-
ఇది రెండవ సర్గ. వినండి.
తతః పరిషదం సర్వామామన్త్ర్య వసుధాధిపః। హితముద్ధర్షణం చైవమువాచ ప్రథితం వచః
తర్వాత భూమిపతి మొత్తం సభను పిలిపించి, మేలైన, ఉత్సాహాన్ని కలిగించే ప్రసిద్ధమైన మాటలు చెప్పాడు.
రాజలక్షణయుక్తేన కాన్తేనానుపమేన చ। ఉవాచ రసయుక్తేన స్వరేణ నృపతిర్నృపాన్
రాజు రాజసముదాయానికి, రాజస్వభావం, ఆకర్షణ, అపూర్వమైన గొంతుతో, హృదయాన్ని తాకే స్వరంతో మాట్లాడాడు.
విదితం భవతామేతద్ యథా మే రాజ్యముత్తమమ్। పూర్వకైర్మమ రాజేన్ద్రైః సుతవత్ పరిపాలితమ్
మీ అందరికీ తెలుసు, నా ఈ ఉత్తమ రాజ్యం నా పూర్వీకులు, రాజులు, కుమారుడిలా సంరక్షించారు.
సోఽహమిక్ష్వాకుభిః సర్వైర్నరేన్ద్రైః ప్రతిపాలితమ్। శ్రేయసా యోక్తుమిచ్ఛామి సుఖార్హమఖిలం జగత్
ఇక్ష్వాకుల వంశంలోని రాజులు పాలించిన ఈ ప్రపంచాన్ని, నేను కూడా శ్రేయస్సు, సుఖానికి అంకితం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
మయాప్యాచరితం పూర్వైః పన్థానమనుగచ్ఛతా। ప్రజా నిత్యమనిద్రేణ యథాశక్త్యభిరక్షితాః
నా పూర్వీకులు చూపిన మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, నేను ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా, నా శక్తికి తగినంత ప్రజలను కాపాడుతూ వచ్చాను.
ఇదం శరీరం కృత్స్నస్య లోకస్య చరతా హితమ్। పాణ్డురస్యాతపత్రస్య చ్ఛాయాయాం జరితం మయా
ఈ శరీరం మొత్తం లోకానికి మేలు చేస్తూ, తెల్లటి రాజచత్రం నీడలో నేను వృద్ధుడయ్యాను.
ప్రాప్య వర్షసహస్రాణి బహూన్యాయూంషి జీవతః। జీర్ణస్యాస్య శరీరస్య విశ్రాన్తిమభిరోచయే
వెయ్యేళ్ళు పైగా జీవించి, ఇప్పుడు ఈ శరీరం ముసలితనానికి చేరింది. నాకు విశ్రాంతి కావాలని అనిపిస్తోంది.
రాజప్రభావజుష్టాం చ దుర్వహామజితేన్ద్రియైః। పరిశ్రాన్తోఽస్మి లోకస్య గుర్వీం ధర్మధురం వహన్
రాజులకు తగిన, కానీ ఇంద్రియాలను జయించని వారికి భరించలేని ధర్మబాధ్యతను మోయడంలో నేను అలిసి పోయాను.