ముహూర్తమపి రామ త్వాం యే చ పశ్యన్తి కేచన । పావితాః స్వర్గభూతాశ్చ పూజ్యాస్తే సర్వదైవతైః ।। ౭.౮౨.
రామా! నిన్ను ఒక్క క్షణమైనా చూసినవారు పవిత్రులవుతారు, స్వర్గానికి అర్హులవుతారు, దేవతలచే ఎప్పుడూ పూజింపబడతారు.
యే చ త్వాం ఘోరచక్షుర్భిః పశ్యన్తి ప్రాణినో భువి । హతాస్తే యమదణ్డేన సద్యో నిరయగామినః ।। ౭.౮౨.
ఈ భూమిపై నిన్ను ద్వేషభావంతో చూసే ప్రాణులు యమధండానికి గురై వెంటనే నరకానికి పోతారు.
ఈదృశస్త్వం రఘుశ్రేష్ఠ పావనః సర్వదేహినామ్ । భువి త్వాం కథయన్తో ఽపి సిద్ధిమేష్యన్తి రాఘవ ।। ౭.౮౨.
రఘువంశంలో ఉత్తముడవైన రామా! నీవు సమస్త జీవులకు పవిత్రతను ప్రసాదించేవాడవు. ఈ భూమిపై నిన్ను గురించి చెప్పేవారు కూడా సిద్ధిని పొందుతారు.
గచ్ఛ చారిష్టమవ్యాగ్రః పన్థానమకుతోభయమ్ । ప్రశాధి రాజ్యం ధర్మేణ గతిర్హి జగతో భవాన్ ।। ౭.౮౨.
నీవు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా, భయపడకుండా సురక్షితంగా వెళ్ళు. నీ రాజ్యాన్ని ధర్మబద్ధంగా పాలించు. ఎందుకంటే ఈ లోకానికి నీవే ఆశ్రయం.
ఏవముక్తస్తు మునినా ప్రాఞ్జలిః ప్రగ్రహో నృపః । అభ్యవాదయత ప్రాజ్ఞస్తమృషిం పుణ్యశాలినమ్ ।। ౭.౮౨.
మహర్షి ఇలా పలికిన తరువాత, ఆ జ్ఞానవంతుడైన రాజు చేతులు జోడించి, పుణ్యశీలుడైన ఆ ఋషిని గౌరవంగా నమస్కరించాడు.
అభివాద్య మునిశ్రేష్ఠం తాంశ్చ సర్వాంస్తపోధనాన్ । అధ్యారోహత్తదవ్యగ్రః పుష్పకం హేమభూషితమ్ ।। ౭.౮౨.
మహర్షిలోకంలో ఉత్తముడైన వానికి, అలాగే అందరు తపస్సుతో నిండిన ఋషులకు నమస్కరించి, ఆ రాజు బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన పుష్పకాన్ని ప్రశాంతంగా ఎక్కాడు.
తం ప్రయాన్తం మునిగణా హ్యాశీర్వాదైః సమన్తతః । అపూజయన్మహేన్ద్రాభం సహస్రాక్షమివామరాః ।। ౭.౮౨.
అతను ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పుడు, చుట్టూ ఉన్న మునులు ఆశీర్వాదాలతో అతన్ని సత్కరించారు. అది అమరులు సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రునికి పూజ చేయడంలా అనిపించింది.
స్వస్థః స దదృశే రామః పుష్పకే హేమభూషితే । శశీ మేఘసమీపస్థో యథా జలధరాగమే ।। ౭.౮౨.
బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న పుష్పకంలో సుఖంగా కూర్చున్న రాముడు, వర్షాకాలంలో మేఘాల సమీపంలో ఉన్న చంద్రుడిలా కనిపించాడు.
తతో ఽర్ధదివసే ప్రాప్తే పూజ్యమానస్తతస్తతః । అయోధ్యాం ప్రాప్య కాకుత్స్థో మధ్యకక్ష్యామవారుహత్ ।। ౭.౮౨.
అర్ధదినం గడిచిన తరువాత, మార్గమంతా గౌరవింపబడుతూ, కాకుత్స్థుడు అయోధ్యను చేరి మధ్యవీధిలో దిగాడు.
తతో విసృజ్య రుచిరం పుష్పకం కామగామి తత్ । విసర్జయిత్వా గచ్ఛేతి స్వస్తి తే ఽస్త్వితి చ ప్రభుః ।। ౭.౮౨.
ఆ తరువాత, రాముడు ఆ ఆకర్షణీయమైన, మనసు కోరిన చోటికి వెళ్లే పుష్పకాన్ని విడిచిపెట్టి, 'పో, నీకు మంగళం కలగాలి' అని చెప్పాడు.
కక్షాన్తరవినిక్షిప్తం ద్వాస్స్థం రామో ఽబ్రవీద్వచః । లక్ష్మణం భరతం చైవ గత్వా తౌ లఘువిక్రమౌ ౭.౮౨.
అంతరాల గదిలో ఉన్న ద్వారపాలకుని పిలిచి, రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'వేగంగా పోయి లక్ష్మణుడు, భరతుడు ఇద్దరినీ తీసుకొచ్చి నన్ను కలవమని చెప్పు.'
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే వ్ద్యశీతితమః సర్గః
ఇలా మహర్షి వాల్మీకి రచించిన శ్రీమద్రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో ఎనభై రెండవ సర్గ ముగిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తస్య రామస్యాక్లిష్ట కర్మణః । ద్వాస్స్థః కుమారావాహూయ రాఘవాయ న్యవేదయత్ ।। ౭.౮౩.
కలంకం లేని కార్యాలు చేసే రాముని మాట విని, ద్వారపాలకుడు ఆ యువరాజులను పిలిచి, రాఘవునికి తెలియజేశాడు.
దృష్ట్వా తు రాఘవః ప్రాప్తౌ ప్రియౌ భరతలక్ష్మణౌ । పరిష్వజ్య తదా రామో వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౮౩.
రాఘవుడు తన ప్రియమైన భరతుడు, లక్ష్మణుడు వచ్చినట్లు చూసి, వారిని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు.
కృతం మయా యథా తథ్యం ద్విజకార్యమనుత్తమమ్ । ధర్మసేతుమథో భూయః కర్తుమిచ్ఛామి రాఘవౌ ।। ౭.౮౩.
నేను ద్విజులకు చేయాల్సిన గొప్ప కార్యాన్ని యథార్థంగా పూర్తి చేశాను. ఇప్పుడు, రాఘవులారా! మళ్లీ ధర్మసేతువును స్థాపించాలనుకుంటున్నాను.
అక్షయ్యశ్చావ్యయశ్చైవ ధర్మసేతుర్మతో మమ । ధర్మప్రసాధకం హ్యేతత్ సర్వపాపప్రణాశనమ్ ।। ౭.౮౩.
నా దృష్టిలో ధర్మసేతువు ఎప్పటికీ నశించని, శాశ్వతమైనది. ఇది ధర్మాన్ని స్థాపించి, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
యువాభ్యామాత్మభూతాభ్యాం రాజసూయమనుత్తమమ్ । సహితో యష్టుమిచ్ఛామి తత్ర ధర్మో హి శాశ్వతః ।। ౭.౮౩.
మీ ఇద్దరితో, నా మనసుకు దగ్గరగా ఉన్నవారితో, నేను ఉత్తమమైన రాజసూయ యజ్ఞాన్ని కలిసి చేయాలని ఆశిస్తున్నాను. ఎందుకంటే అందులో శాశ్వతమైన ధర్మం ఉంది.
ఇష్ట్వా తు రాజసూయేన మిత్రః శత్రునిబర్హణః । సుహుతేన సుయజ్ఞేన వరుణత్వముపాగమత్ ।। ౭.౮౩.
రాజసూయ యజ్ఞం చేసి, శత్రువులను జయించిన మిత్రుడు, మంచి హవిసులతో యజ్ఞం నిర్వహించి వరుణుని స్థితిని పొందాడు.
సోమశ్చ రాజసూయేన ఇష్ట్వా ధర్మేణ ధర్మవిత్ । ప్రాప్తశ్చ సర్వలోకేషు కీర్తిస్థానం చ శాశ్వతమ్ ।। ౭.౮౩.
సోముడు కూడా ధర్మబద్ధంగా రాజసూయ యజ్ఞం చేసి, అన్ని లోకాల్లో శాశ్వతమైన కీర్తిని సంపాదించాడు.
అస్మిన్నహని యచ్ఛ్రేయశ్చిన్త్యతాం తన్మయా సహ । హితం చాయతియుక్తం చ ప్రయతౌ కర్తుమర్హథః ।। ౭.౮౩.
ఈ రోజునే మనందరం కలిసి ఏది శ్రేయస్కరం అనేది ఆలోచిద్దాం. భవిష్యత్తుకు మేలు కలిగే, సముచితమైన కార్యాన్ని మీరు శ్రద్ధతో చేయాలి.
శ్రుత్వా తు రాఘవస్యైతద్వాక్యం వాక్యవిశారదః । భరతః ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౮౩.
రాఘవుని ఈ మాటలు విని, మాటల్లో నిపుణుడైన భరతుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
త్వయి ధర్మః పరః సాధో త్వయి సర్వా వసున్ధరా । ప్రతిష్ఠితా మహాబాహో యశశ్చామితవిక్రమ ।। ౭.౮౩.
ధర్మం అంతా నీలోనే ఉంది, ఓ మహాబాహువా! నీలోనే ఈ భూమంతా నిలిచి ఉంది. నీలోనే అపారమైన కీర్తి ఉంది.
మహీపాలాశ్చ సర్వే త్వాం ప్రజాపతిమివామరాః । నిరీక్షన్తే మహాత్మానం లోకానాథం యథా వయమ్ ।। ౭.౮౩.
భూమిపై ఉన్న అన్ని రాజులు, మేము లోకనాథుడిని ఎలా చూస్తామో, అలాగే అమరులు ప్రజాపతిని చూస్తారు. అలాగే నిన్ను కూడా చూస్తున్నారు.
పుత్రాశ్చ పితృవద్రాజన్పశ్యన్తి త్వాం మహాబల । పృథివ్యా గతిభూతో ఽసి ప్రాణినామపి రాఘవ ।। ౭.౮౩.
ఓ మహాబలుడా! కుమారులు నిన్ను తండ్రిలా చూస్తున్నారు. భూమికి, అన్ని ప్రాణులకు నీవే మార్గదర్శకుడవు, రాఘవా!
స త్వమేవంవిధం యజ్ఞమాహర్తాసి కథం నృప । పృథివ్యాం రాజవంశానాం వినాశో యత్ర దృశ్యతే ।। ౭.౮౩.
ఓ రాజా! నువ్వు ఇంతటి యజ్ఞాలను నిర్వహించగలవాడివై, భూమిపై రాజవంశాలు నశించేవిధంగా ఉండే యజ్ఞాన్ని ఎలా చేయగలవు?
పృథివ్యాం యే చ పురుషా రాజన్పౌరుషమాగతాః । సర్వేషాం భవితా తత్ర సఙ్క్షయః సర్వకోపజః ।। ౭.౮౩.
ఓ రాజా! భూమిపై పురుషత్వాన్ని పొందిన వారందరికీ అక్కడ సమస్త కోపం వల్ల నాశనం సంభవిస్తుంది.
స త్వం పురుషశార్దూల గుణైరతులవిక్రమ । పృథివీం నార్హసే హన్తుం వశే హి తవ వర్తతే ।। ౭.౮౩.
కాబట్టి, ఓ పురుషశార్దూలా! అపూర్వమైన శక్తి, గుణాలు కలిగినవాడవు. నీ ఆధీనంలో ఉన్న భూమిని నాశనం చేయకూడదు.
భరతస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా ఽమృతమయం తదా । ప్రహర్షమతులం లేభే రామః సత్యపరాక్రమః ।। ౭.౮౩.
భరతుడు చెప్పిన ఆ అమృతసమానమైన మాటలు విని, సత్యపరాక్రముడైన రాముడు అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
ఉవాచ చ శుభం వాక్యం కైకేయ్యానన్దవర్ధనమ్ । ప్రీతో ఽస్మి పరితుష్టో ఽస్మి తవాద్య వచనే ఽనఘ ।। ౭.౮౩.
అతడు శుభమయమైన మాటలు చెప్పాడు, కైకేయి కుమారుని ఆనందాన్ని పెంచుతూ — 'నీ మాటలకు నేను సంతోషించాను, పూర్తిగా తృప్తిపడ్డాను, నిష్కళంకుడా!' అని అన్నాడు.
ఇదం వచనమక్లీబం త్వయా ధర్మసమాహితమ్ । వ్యాహృతం పురుషవ్యాఘ్ర పృథివ్యాః పరిపాలనమ్ ।। ౭.౮౩.
నీ మాట ధైర్యంగా, ధర్మంతో నిండినది, పురుషవీర్యాన్ని చూపించేలా ఉంది. భూమిని రక్షించేందుకు నీవు ఈ మాట అన్నావు, పురుషవీర్యశాలి!