యది దేవాః ప్రసన్నా మే ద్విజపుత్రః స జీవతు । దిశన్తు వరమేతం మే ఇప్సితం పరమం మమ ।। ౭.౭౬.
దేవతలు నాతో సంతోషంగా ఉంటే, ఆ బ్రాహ్మణుని కుమారుడు మళ్లీ బతికిపోవాలి. ఇదే నాకు అత్యంత కావలసిన వరంగా ఇవ్వండి.
మమాపచారాద్యాతో ఽసౌ బ్రాహ్మణస్యైకపుత్రకః । అప్రాప్తకాలః కాలేన నీతో వైవస్వతక్షయమ్ ।। ౭.౭౬.
నా తప్పు వల్ల ఆ బ్రాహ్మణునికి ఒక్కగానొక్క కుమారుడు మరణించాడు. కాలం రాకముందే అతను యమలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
తం జీవయథ భద్రం వో నానృతం కర్తుమర్హథ । ద్విజస్య సంశ్రుతో ఽర్థో మే జీవయిష్యామి తే సుతమ్ ।। ౭.౭౬.
మీకు శుభం కలగాలి, అతడిని మళ్లీ బ్రతికించండి. మీరు అబద్ధం చేయకూడదు. నేను ఆ బ్రాహ్మణునికి మాట ఇచ్చాను, అతని కుమారుని బ్రతికించాలి.
రాఘవస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా విబుధసత్తమాః । ప్రత్యుచూ రాఘవం ప్రీతా దేవాః ప్రీతిసమన్వితమ్ ।। ౭.౭౬.
రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, దేవతలలో శ్రేష్ఠులు సంతోషంతో రాఘవునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
నిర్వృతో భవ కాకుత్స్థ సో ఽస్మిన్నహని బాలకః । జీవితం ప్రాప్తవాన్భూయః సమేతశ్చాపి బన్ధుభిః ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, నీవు నిర్బంధంగా ఉండు. ఈ రోజు ఆ బాలుడు మళ్లీ ప్రాణాలు పొందాడు, తన బంధువులతో కలిసిపోయాడు.
యస్మిన్ముహూర్తే కాకుత్స్థ శూద్రో ఽయం వినిపాతితః । తస్మిన్ముహూర్తే బాలో ఽసౌ జీవేన సమయుజ్యత ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, నీవు ఆ శూద్రుడిని సంహరించిన క్షణాన, అదే సమయానికి ఆ బాలుడు మళ్లీ ప్రాణాలతో కలిసిపోయాడు.
స్వస్తి ప్రాప్నుహి భద్రం తే సాధు యామ నరర్షభ । అగస్త్యస్యాశ్రమపదం ద్రష్టుమిచ్ఛామ రాఘవ ।। ౭.౭౬.
నీకు శుభం కలగాలి, నరశ్రేష్ఠా! రాఘవా, మనం బయలుదేరుదాం. అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమాన్ని చూడాలని మనసుంది.
తస్య దీక్షా సమాప్తా హి బ్రహ్మర్షేః సుమహాద్యుతేః । ద్వాదశం హి గతం వర్షం జలశయ్యాం సమాసతః ।। ౭.౭౬.
అతివిశిష్టమైన తేజస్సు గల ఆ బ్రహ్మర్షి వ్రతం పూర్తయ్యింది. ఆయన పదహారు సంవత్సరాలు నీటిమీదే పడుకుని గడిపాడు.
కాకుత్స్థ తద్గమిష్యామో మునిం సమభినన్దితుమ్ । త్వం చాప్యాగచ్ఛ భద్రం తే ద్రష్టుం తమృషిసత్తమమ్ ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, మనం ఆ మహర్షిని పలకరించేందుకు వెళ్ళుదాం. నీవు కూడా, శుభం కలగాలి, ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుడిని దర్శించేందుకు రా.
స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ దేవానాం రఘునన్దనః । ఆరురోహ విమానం తం పుష్పకం హేమభూషితమ్ ।। ౭.౭౬.
రఘునందనుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని అంగీకరించి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.
తతో దేవాః ప్రయాతాస్తే విమానైర్బహువిస్తరైః । రామో ఽప్యనుజగామాశు కుమ్భయోనేస్తపోవనమ్ ।। ౭.౭౬.
అంతట దేవతలు తమ విస్తారమైన విమానాల్లో బయలుదేరారు. రాముడు కూడా వెంటనే కుంభసంభవుడి తపోవనానికి వెళ్ళాడు.
దృష్ట్వా తు దేవాన్సమ్ప్రాప్తానగస్త్యస్తపసాం నిధిః । అర్చయామాస ధర్మాత్మా సర్వాంస్తానవిశేషతః ।। ౭.౭౬.
దేవతలు వచ్చినదాన్ని చూసి, తపస్సులో అపారమైన అగస్త్యుడు, ధర్మాత్ముడు, వారందరినీ సమానంగా సత్కరించాడు.
ప్రతిగృహ్య తతః పూజాం సమ్పూజ్య చ మహామునిమ్ । జగ్ముస్తే త్రిదశా హృష్టా నాకపృష్ఠం సహానుగైః ।। ౭.౭౬.
ఆ మహర్షిని సత్కరించి, ఆయన ఇచ్చిన పూజను స్వీకరించిన తరువాత, ఆనందంతో ఉన్న దేవతలు తమ అనుచరులతో కలసి స్వర్గానికి వెళ్ళారు.
గతేషు తేషు కాకుత్స్థః పుష్పకాదవరుహ్య చ । తతో ఽభివాదయామాస హ్యగస్త్యమృషిసత్తమమ్ ।। ౭.౭౬.
వారు వెళ్ళిన తర్వాత, కాకుత్స్థుడు పుష్పక విమానం నుండి దిగిపోయి, అగస్త్య ఋషిశ్రేష్ఠుడిని వినయంగా నమస్కరించాడు.
సో ఽభివాద్య మహాత్మానం జ్వలన్తమివ తేజసా । ఆతిథ్యం పరమం ప్రాప్య నిషసాద నరాధిపః ।। ౭.౭౬.
ఆ మహాత్ముడిని, అగ్ని వలె తేజస్సుతో ప్రకాశించే వానిని నమస్కరించి, రాజు అత్యుత్తమమైన ఆతిథ్యం పొందాడు, అక్కడ కూర్చున్నాడు.
తమువాచ మహాతేజాః కుమ్భయోనిర్మహాతపాః । స్వాగతం తే నరశ్రేష్ఠ దిష్ట్యా ప్రాప్తో ఽసి రాఘవ ।। ౭.౭౬.
కుంభసంభవుడైన మహాతపస్వి అగస్త్యుడు, మహాతేజస్సుతో రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'నరశ్రేష్ఠా! స్వాగతం, రాఘవా, నీ రాక నాకు ఎంతో ఆనందం.'
త్వం మే బహుమతో రామ గుణైర్బహుభిరుత్తమైః । అతిథిః పూజనీయశ్చ మమ నిత్యం హృది స్థితః ।। ౭.౭౬.
రామా! నీలో ఉన్న అనేక గొప్ప గుణాల వల్ల నీవు నాకు ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడు. నీవు నా మనసులో ఎప్పుడూ ఉంటావు, ఎప్పుడూ ఆతిథ్యానికి అర్హుడవు.
సురా హి కథయన్తి త్వామాగతం శూద్రఘాతినమ్ । బ్రాహ్మణస్య తు ధర్మేణ త్వయా జీవాపితః సుతః ।। ౭.౭౬.
దేవతలు నిన్ను, వచ్చిన శూద్ర సంహారుడిగా చెబుతున్నారు. అయినా, బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని పాటించి, ఆయన కుమారునికి నీవు ప్రాణం ఇచ్చావు.
ఉష్యతాం చేహ రజనీ సకాశే మమ రాఘవ । ప్రభాతే పుష్పకేణ త్వం గన్తా ఽసి పురమేవ హి ।। ౭.౭౬.
రాఘవా! ఈ రాత్రి నా దగ్గరే ఉండు. ఉదయాన్నే పుష్పక విమానంలో నీ నగరానికి వెళ్ళిపోవచ్చు.
త్వం హి నారాయణః శ్రీమాంస్త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ । త్వం ప్రభుః సర్వదేవానాం పురుషస్త్వం సనాతనః ।। ౭.౭౬.
నీవే నారాయణుడు, మహిమతో నిండినవాడు. సర్వమూ నీవల్లే నిలబడింది. నీవే దేవతలందరికీ అధిపతి, నిత్యమైన పురుషుడు.
ఇదం చాభరణం సౌమ్య నిర్మితం విశ్వకర్మణా । దివ్యం దివ్యేన వపుషా దీప్యమానం స్వతేజసా । ప్రతిగృహ్ణీష్వ కాకుత్స్థ మత్ప్రియం కురు రాఘవ ।। ౭.౭౬.
సౌమ్యా! విశ్వకర్మ చేసిన ఈ దివ్యమైన, ప్రకాశించే ఆభరణాన్ని స్వీకరించు, కాకుత్స్థా. ఇది నాకు ఎంతో ఇష్టమైనది, రాఘవా, దయచేసి తీసుకో.
దత్తస్య హి పునర్దానే సుమహత్ఫలముచ్యతే । భరణే హి భవాన్ శక్తః సేన్ద్రాణాం మరుతామపి ।। ౭.౭౬.
ఇప్పటికే ఇచ్చినదాన్ని మళ్లీ ఇవ్వడం గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు. ఇంద్రుడు, మరుత్ గణాలతో కూడిన భారాన్ని కూడా నీవు మోయగలవు.
త్వం హి శక్తస్తారయితుం సేన్ద్రానపి దివౌకసః । తస్మాత్ప్రదాస్యే విధివత్తత్ప్రతీచ్ఛ నరాధిప ।। ౭.౭౬.
నీవు ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను కూడా రక్షించగలవు. అందుకే, ఈ ఆభరణాన్ని నియమంగా నీకు ఇస్తున్నాను, నరాధిపా, దయచేసి స్వీకరించు.
దివ్యమాభరణం చిత్రం ప్రదీప్తమివ భాస్కరమ్ ।। ౭.౭౬.
ఇది దివ్యమైన, అద్భుతమైన ఆభరణం, సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తోంది.
అథోవాచ మహాత్మానమిక్ష్వాకూణాం మహారథః । రామో మతిమతాం శ్రేష్ఠః క్షత్రధర్మమనుస్మరన్ ।। ౭.౭౬.
అప్పుడు ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన మహా యోధుడు, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు అయిన రాముడు, క్షత్రియుని కర్తవ్యాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ మహాత్మునితో ఇలా అన్నాడు.
ప్రతిగ్రహో ఽయం భగవన్బ్రాహ్మణస్యావిగర్హితః । గృహ్ణీయాం క్షత్రియో ఽహం వై కథం బ్రాహ్మణపుఙ్గవ ।। ౭.౭౬.
భగవంతుడా! ఈ స్వీకారం బ్రాహ్మణులకు తప్పులేదు. కానీ నేను క్షత్రియుడిని. బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన మీరు చెప్పండి, నేను ఎలా తీసుకోగలను?
బ్రాహ్మణేన విశేషేణ దత్తం తద్వక్తుమర్హసి । ఏవముక్తస్తు రామేణ ప్రత్యువాచ మహానృషిః ।। ౭.౭౬.
బ్రాహ్మణుడు ఇచ్చినదాన్ని ప్రత్యేకంగా వివరించాలి. రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ మహర్షి సమాధానం చెప్పాడు.
ఆసన్కృతయుగే రామ బ్రహ్మభూతే పురాయుగే । అపార్థివాః ప్రజాః సర్వాః సురాణాం తు శతక్రతుః ।। ౭.౭౬.
రామా! క్రుతయుగంలో, బ్రహ్మస్వరూపమైన ఆ పురాతన కాలంలో, అన్ని జీవులు భూమికి చెందని వారు. అప్పుడు దేవతలకు ఇంద్రుడు అధిపతిగా ఉండేవాడు.
తాః ప్రజా దేవదేవేశం రాజార్థం సముపాద్రవన్ । సురాణాం స్థాపితో రాజా త్వయా దేవ శతక్రతుః ।। ౭.౭౬.
ఆ జీవులు రాజు కోసం దేవతాధిపతిని ఆశ్రయించాయి. దేవా! మీరు ఇంద్రుని దేవతలకు రాజుగా నియమించారు.
ప్రయచ్ఛ నో హి లోకేశ పార్థివం నరపుఙ్గవమ్ । యస్మై పూజాం ప్రయుఞ్జానా ధూతపాపాశ్చరేమహి । న వసామో వినా రాజ్ఞా ఏష నో నిశ్చయః పరః ।। ౭.౭౬.
ప్రపంచాధిపతీ! మాకు మానవులలో ఒక రాజును దయచేయండి. ఆయనకు పూజలు చేసి, పాపాలు తొలగించుకుని, మేము జీవించాలనుకుంటున్నాం. రాజు లేకుండా మేము ఉండలేము — ఇదే మా నిశ్చయం.