రాఘవస్తముపాగమ్య తప్యన్తం తప ఉత్తమమ్ । ఉవాచ స తదా వాక్యం ధన్యస్త్వమసి సువ్రత ।। ౭.౭౫.
రాఘవుడు ఆ తపస్సులో లీనమైన తపస్విని దగ్గరికి వెళ్లి, 'నీకు ధన్యుడివి, సువ్రతుడవు' అని పలికాడు.
కస్యాం యోన్యాం తపోవృద్ధ వర్తసే దృఢవిక్రమ । కౌతూహలాత్త్వాం పృచ్ఛామి రామో దాశరథిర్హ్యహమ్ ।। ౭.౭౫.
తపస్సులో ప్రగాఢుడవు, ధైర్యవంతుడవు, నీవు ఏ వంశానికి చెందావు? ఈ విషయం తెలుసుకోవాలని అడుగుతున్నాను. నేను దశరథుని కుమారుడైన రాముడను.
కో ఽర్థో మనీషితస్తుభ్యం స్వర్గలాభః పరో ఽథవా । వరాశ్రయో యదర్థం త్వం తపస్యసి సుదుష్కరమ్ । యమాశ్రిత్య తపస్తప్తం శ్రోతుమిచ్ఛామి తాపస ।। ౭.౭౫.
నీ లక్ష్యం ఏమిటి? స్వర్గప్రాప్తి కోసం లేదా మరేదైనా గొప్ప ఫలితాన్ని కోరి తపస్సు చేస్తున్నావా? ఈ కఠినమైన తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నావు? ఏ ఆశ్రయంతో తపస్సు చేస్తున్నావో వినాలని ఉంది, ఓ తపస్వీ!
బ్రాహ్మణో వా ఽసి భద్రం తే క్షత్రియో వా ఽసి దుర్జయః । వైశ్యస్తృతీయవర్ణో వా శూద్రో వా సత్యవాగ్భవ ।। ౭.౭౫.
నీవు బ్రాహ్మణుడివా? నీకు శుభం కలగాలి. నీవు అజేయుడైన క్షత్రియుడివా? లేక మూడవ వర్ణమైన వైశ్యుడివా? లేదా శూద్రుడివా? నిజంగా చెప్పు.
ఇత్యేవముక్తః స నరాధిపేన హ్యవాక్ఛిరా దాశరథాయ తస్మై । ఉవాచ జాతిం నృపపుఙ్గవాయ యత్కారణే చైవ తపఃప్రయత్నః ।। ౭.౭౫.
అలా రాజు అడిగినప్పుడు, ఆ తపస్వి తల వంచి దశరథుని కుమారుడైన రామునికి తన వంశాన్ని, తపస్సు చేసే కారణాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే పఞ్చసప్తతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో డెబ్బై ఐదవ సర్గ ముగిసింది.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రామస్యాక్లిష్టకర్మణః । అవాక్ఛిరాస్తథాభూత్వా వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౭౬.
పాపం లేని కార్యాలు చేసే రాముడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ తపస్వి తల వంచి ఇలా చెప్పాడు.
శూద్రయోన్యాం ప్రసూతో ఽస్మి శమ్బూకో నామ నామతః । దేవత్వం పార్థయే రామ సశరీరో మహాయశః ।। ౭.౭౬.
నేను శూద్ర కులంలో పుట్టాను. నా పేరు శంభూకుడు. మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రామా, ఈ శరీరంతోనే దేవతల స్థానం పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.
న మిథ్యా ఽహం వదే రామ దేవలోకజిగీషయా । శూద్రం మాం విద్ధి కాకుత్స్థ తప ఉగ్రం సమాస్థితమ్ ।। ౭.౭౬.
రామా, నేను అబద్ధం చెప్పడం లేదు. దేవలోకాన్ని పొందాలనే కోరికతోనే నేను శూద్రుడిగా గట్టి తపస్సు చేస్తున్నాను. నీవు దీన్ని తెలుసుకో.
భాషతస్తస్య శూద్రస్య ఖడ్గం సురుచిరప్రభమ్ । నిష్కృష్య కోశాద్విమలం శిరశ్చిచ్ఛేద రాఘవః ।। ౭.౭౬.
ఆ శూద్రుడు మాట్లాడుతుండగా, రాఘవుడు తన ఖడ్గాన్ని పొదిలో నుంచి తీసి, ఆ మెరిసే ఖడ్గంతో అతని తలను నరికేశాడు.
తస్మిఞ్ఛూద్రే హతే దేవాః సేన్ద్రాః సాగ్నిపురోగమాః । సాధు సాధ్వితి కాకుత్స్థం ప్రశశంసుర్ముహుర్ముహుః ।। ౭.౭౬.
ఆ శూద్రుడు చనిపోయిన వెంటనే, ఇంద్రుడు, అగ్ని మొదలైన దేవతలు అందరూ రాముడిని 'బాగుచేశావు, బాగుచేశావు' అని పదే పదే ప్రశంసించారు.
పుష్పవృష్టిర్మహత్యాసీద్దివ్యానాం సుసుగన్ధినామ్ । పుష్పాణాం వాయుముక్తానాం సర్వతః ప్రపపాత హ ।। ౭.౭౬.
అప్పుడు ఆకాశంలో నుండి గాలి తోడుగా అన్ని వైపులా నుండి పరిమళభరితమైన దివ్యమైన పువ్వుల వర్షం కురిసింది.
సుప్రీతాశ్చాబ్రువన్రామం దేవాః సత్యపరాక్రమమ్ । సురకార్యమిదం సౌమ్య సుకృతం తే మహామతే ।। ౭.౭౬.
అంతే కాదు, సంతోషంతో ఉన్న దేవతలు రాముని చూసి, 'సౌమ్యా, దేవతల కోసం నీవు చేసిన ఈ పని చాలా మంచిది, మహామతి!' అని చెప్పారు.
గృహాణ చ వరం సౌమ్య యత్త్వమిచ్ఛస్యరిన్దమ । స్వర్గభాఙ్నహి శూద్రో ఽయం త్వత్కృతే రఘునన్దన ।। ౭.౭౬.
సౌమ్యా, నీవు కోరుకున్న వరం ఏదైనా కోరుకో. రఘునందనా, నీ వల్ల ఈ శూద్రుడు స్వర్గాన్ని పొందలేడు.
దేవానాం భాషితం శ్రుత్వా రాఘవః సుసమాహితః । ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం సహస్రాక్షం పురన్దరమ్ ।। ౭.౭౬.
దేవతలు చెప్పిన మాటలు విని, రాఘవుడు మనసు స్థిరంగా ఉంచుకుని, చేతులు జోడించి సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రునికి ఇలా అన్నాడు.
యది దేవాః ప్రసన్నా మే ద్విజపుత్రః స జీవతు । దిశన్తు వరమేతం మే ఇప్సితం పరమం మమ ।। ౭.౭౬.
దేవతలు నాతో సంతోషంగా ఉంటే, ఆ బ్రాహ్మణుని కుమారుడు మళ్లీ బతికిపోవాలి. ఇదే నాకు అత్యంత కావలసిన వరంగా ఇవ్వండి.
మమాపచారాద్యాతో ఽసౌ బ్రాహ్మణస్యైకపుత్రకః । అప్రాప్తకాలః కాలేన నీతో వైవస్వతక్షయమ్ ।। ౭.౭౬.
నా తప్పు వల్ల ఆ బ్రాహ్మణునికి ఒక్కగానొక్క కుమారుడు మరణించాడు. కాలం రాకముందే అతను యమలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
తం జీవయథ భద్రం వో నానృతం కర్తుమర్హథ । ద్విజస్య సంశ్రుతో ఽర్థో మే జీవయిష్యామి తే సుతమ్ ।। ౭.౭౬.
మీకు శుభం కలగాలి, అతడిని మళ్లీ బ్రతికించండి. మీరు అబద్ధం చేయకూడదు. నేను ఆ బ్రాహ్మణునికి మాట ఇచ్చాను, అతని కుమారుని బ్రతికించాలి.
రాఘవస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా విబుధసత్తమాః । ప్రత్యుచూ రాఘవం ప్రీతా దేవాః ప్రీతిసమన్వితమ్ ।। ౭.౭౬.
రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, దేవతలలో శ్రేష్ఠులు సంతోషంతో రాఘవునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
నిర్వృతో భవ కాకుత్స్థ సో ఽస్మిన్నహని బాలకః । జీవితం ప్రాప్తవాన్భూయః సమేతశ్చాపి బన్ధుభిః ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, నీవు నిర్బంధంగా ఉండు. ఈ రోజు ఆ బాలుడు మళ్లీ ప్రాణాలు పొందాడు, తన బంధువులతో కలిసిపోయాడు.
యస్మిన్ముహూర్తే కాకుత్స్థ శూద్రో ఽయం వినిపాతితః । తస్మిన్ముహూర్తే బాలో ఽసౌ జీవేన సమయుజ్యత ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, నీవు ఆ శూద్రుడిని సంహరించిన క్షణాన, అదే సమయానికి ఆ బాలుడు మళ్లీ ప్రాణాలతో కలిసిపోయాడు.
స్వస్తి ప్రాప్నుహి భద్రం తే సాధు యామ నరర్షభ । అగస్త్యస్యాశ్రమపదం ద్రష్టుమిచ్ఛామ రాఘవ ।। ౭.౭౬.
నీకు శుభం కలగాలి, నరశ్రేష్ఠా! రాఘవా, మనం బయలుదేరుదాం. అగస్త్య మహర్షి ఆశ్రమాన్ని చూడాలని మనసుంది.
తస్య దీక్షా సమాప్తా హి బ్రహ్మర్షేః సుమహాద్యుతేః । ద్వాదశం హి గతం వర్షం జలశయ్యాం సమాసతః ।। ౭.౭౬.
అతివిశిష్టమైన తేజస్సు గల ఆ బ్రహ్మర్షి వ్రతం పూర్తయ్యింది. ఆయన పదహారు సంవత్సరాలు నీటిమీదే పడుకుని గడిపాడు.
కాకుత్స్థ తద్గమిష్యామో మునిం సమభినన్దితుమ్ । త్వం చాప్యాగచ్ఛ భద్రం తే ద్రష్టుం తమృషిసత్తమమ్ ।। ౭.౭౬.
కాకుత్స్థా, మనం ఆ మహర్షిని పలకరించేందుకు వెళ్ళుదాం. నీవు కూడా, శుభం కలగాలి, ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుడిని దర్శించేందుకు రా.
స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ దేవానాం రఘునన్దనః । ఆరురోహ విమానం తం పుష్పకం హేమభూషితమ్ ।। ౭.౭౬.
రఘునందనుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని అంగీకరించి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.
తతో దేవాః ప్రయాతాస్తే విమానైర్బహువిస్తరైః । రామో ఽప్యనుజగామాశు కుమ్భయోనేస్తపోవనమ్ ।। ౭.౭౬.
అంతట దేవతలు తమ విస్తారమైన విమానాల్లో బయలుదేరారు. రాముడు కూడా వెంటనే కుంభసంభవుడి తపోవనానికి వెళ్ళాడు.
దృష్ట్వా తు దేవాన్సమ్ప్రాప్తానగస్త్యస్తపసాం నిధిః । అర్చయామాస ధర్మాత్మా సర్వాంస్తానవిశేషతః ।। ౭.౭౬.
దేవతలు వచ్చినదాన్ని చూసి, తపస్సులో అపారమైన అగస్త్యుడు, ధర్మాత్ముడు, వారందరినీ సమానంగా సత్కరించాడు.
ప్రతిగృహ్య తతః పూజాం సమ్పూజ్య చ మహామునిమ్ । జగ్ముస్తే త్రిదశా హృష్టా నాకపృష్ఠం సహానుగైః ।। ౭.౭౬.
ఆ మహర్షిని సత్కరించి, ఆయన ఇచ్చిన పూజను స్వీకరించిన తరువాత, ఆనందంతో ఉన్న దేవతలు తమ అనుచరులతో కలసి స్వర్గానికి వెళ్ళారు.
గతేషు తేషు కాకుత్స్థః పుష్పకాదవరుహ్య చ । తతో ఽభివాదయామాస హ్యగస్త్యమృషిసత్తమమ్ ।। ౭.౭౬.
వారు వెళ్ళిన తర్వాత, కాకుత్స్థుడు పుష్పక విమానం నుండి దిగిపోయి, అగస్త్య ఋషిశ్రేష్ఠుడిని వినయంగా నమస్కరించాడు.
సో ఽభివాద్య మహాత్మానం జ్వలన్తమివ తేజసా । ఆతిథ్యం పరమం ప్రాప్య నిషసాద నరాధిపః ।। ౭.౭౬.
ఆ మహాత్ముడిని, అగ్ని వలె తేజస్సుతో ప్రకాశించే వానిని నమస్కరించి, రాజు అత్యుత్తమమైన ఆతిథ్యం పొందాడు, అక్కడ కూర్చున్నాడు.